leygardagur 26. oktober 1991síða 10

Vraklutirnir í Hvalba Elligamlir --Vit goyma teir lutir, sum eru funnir og fara at samstarva við kavarar um at kanna vrakið á botni. Tað er sannlíkt at talan er um ófriðaskipið, sum fór á land í 1629, sigur Símun Arge, fornfróðingur Umboð fyri Fornminnis- savnið hava verið í Hvalba og kanna tær vrakrestir, sum eéru skoladar uppå land, aftanå uppgangin herfyri. -Tað eru try stykkir, sum eru komin uppá land. Tað eina pettið er av einum kjøli og hini bæði eru partar av einum stevni, sigur Símun Arge. Tað sæst tíðuliga, at stykkini hava brotið seg | in frá skrokkinum ný- Brotið er frískt í Í stevnistykkjunum tiduliga, at tikið er fyri borðunum og rest av hesum síggjast eisini. Eisini sæst okkurt jarnband, sigur Símun Arge, forn- frødingur Goymast I fyrstu atløgu er ætlanin at goyma lutirnar í onkrum úthúsi í Hvalba. Umráðandi er, at vidurin ikki verður ov skjótt turkaður. Føroyingar hava ikki nakrar royndir vil | lutum, sum €ru lunnir á havsins botni. Ti eru vit Her verður roynt at fáa viðin til hóldar. Mynd: Rúni Johansen heldur ikki fyrireikaðir uppá at bjarga vrakum. Konserveringin er torfør og kostnaðarmikil. Tí verður vrakið liggjandi, men tó verður farið at kannað tað. —Vit hava í løtuni ikki nakrar pengar til at fara at gera kanningar á botni. Mest sannlíkt verður tí, at vit fara at samstarva við kavarar í landinum, at hyggja eftir um teir finna meir á botni, sigur Símun Arge. Ongin lóg Ongin lóg ér fyri fornlutir, sum eru funnir á Kjølurin og stevnid er úr eik. Mynd: Rúni Johansen havsins botni. --Tað finnast kavarar, sum leita í vrakum í Før- oyum. Tí átti ein tílík lóg at verið samtykt. Tað er ofta soleiðis, at gamlir lutir, sum verða funnir, teir tola ikki at verða tiknir úr sjónum. Tá teir koma uppá land, so krystalliserast saltið og eitt nú jarn sindrast. Var ein lóg, so kundu vit bjarga hesum lutum við konservering, sigur Símun Arge. Kolevni 14 Símun Arge sigur, at ikki eru ætlanir um tíðar- festa teir lutir, sum funnir eru við kolevni 14 roynd- ini. -Við hesi royndini bert til at staðfesta pluss- minus 80 ár, hvat tíðar- skeið luturin stavar frá. Og tað kunnu vit ikki rættuliga brúka til nakað í hesum førinum. Tað finnast nógvar frásagnir um turkaskipini. Og vit hava keldur, sum prógva, at eitt ófriðaskip fór á land í Hvalba í 1629. Hetta stendur í ung- bókunum. Eitt kolaskip fór á land í Hvalba um aldarskiftið og tað skipið er ikki talan um nú. Tá vit fáa fleiri upplýsningar, tá kunnu vit staðfesta hvar skipið stavar frá ella hvørjum tíðarskeiði tað er bygt, sigur Símun Arge, fornfrødingur. Burtursæð frá skrokk- inum verður neyvan tað stóra at finna. Tí sambært tingbókunum, so var tað bjargað, sum bjargast kundi áðrenn skipið hvarv. Millum annað endaðu tvær kanónir á skansanum í Havn. jústinus Nr. 199 — 26. oktober 1991 Turka- Men tey hava Skipin! verulig verið mannaði við algierskum ella berbiskum sjórænarum. Hesi skipini hava verið stór, 500 mans hava verið umborð á hvørjum. Og tá tey vitjaðu í Hvalba í 1629 vórðu seks fólk dripin og 30 kvinnur og børn vórðu burturflutt, skrivar Dr. Jacobsen í Færøske Folkesagn og Æventyr Á sumri 1629 gjørdu tvey Ofridarskip um Suðuroy. Hetta skilst av eini umsókn, sum Joen Justinussen og Jens Skive próstur, saman við tveim- um sýslumonnum, senda til Kristian fjórða kong 6 juli 1629. Teir biðja um eitt skip til verju av Føroyum. Eisini søgnin um prestin, sum gjørdist óður i høvdinum, av fallinum hann fekk tå turkar drupu son hansara er søguliga prógvað. Hetta stendur í kallsbókini fyri Suðuroy um hetta mundi og eisini um aðrar hendingar í samband við turkarnar. Presturin eitur Povel Ras- mussen og tað sigst at hann gandaði turkaskipini. Hann floytti tríggjar skel- jar. Men hann sá, at íkki allir turkar vóru feigir, tí gandaði hann soleiðis, at bert tvær skeljar sukku. Og í ódnarveðri fóru tvey skip á land. Her verður helst blandað saman, tí sambært søguligum keld- um var bert tvey skip, ikki try. Svór hevnd Í Færgske Folkesagn og Æventyr greiðir Dr. Jacobsen millum nannað frá um turkar í Suðuroy: "Tað er gomul søgn, at ein maður við Neyst í Kvalbø, sum helt seg hava verið nógv órættaðan av bróður sínum í arvaskifti, svór hevnd ivir hann og lovadi, at reydur hani skuldi gala yvir seg Ii Neystagarð. So bar til eitt árið, at tri Turkaskip komu inná Kvalbiarfjør0. Neystamadurin sigst al hava víst skipunum á leið og gjørt sær ógvuliga dælt við Turkarnar. Eld setti hann á Neystagarð meðan Turkarnir rændu og drópu í bygdini. Fólk flíddu undan, sum tey kundu best, niðan | fjødlini til at skíla sær." Sum áður nevnt, sc sukku tvær skeljar og eir fleyt eftir, tá prestur hevð gandað. Dr. Jacobser skrivar: "Um náttina kom hann av landnyrðingi vil rótan og tusti í brim Tvey skipini gingu í lanc undir prestsins bg í urðin sunnanfyri Hundagjógv og smildraðust. Ein stóru Turkur setti fótur í spenn ímóti berginum og ryggir móti stevninum á gørun skipinum. Tvær reisu skeyt hann skipið fri landi, men triðjuferi kroystist hann. Tað, il slapp við lívi, flíddi á hit skipið, sum fór sína kó norðureftir." "Á Gjørdasondum en nakrar túgvur, ið rópas Turkagravirnar: her sigas likini at vera grivin av Turkunum, sum rókt upp. Líkið av presta soninum rak eisini upp Tá høvdu teir skori? oyruni av honum og ris munnin aftur at oyru — num.