fríggjadagur 22. november 1991síða 14

Síða 14 ELSKOV" NL Stoða skulans =: Súni í Hjøllum, skúlastjóri: - Skúlin er ment- anarberari, og tað er tí av týd- ningi, hvat tað er fyri ein mentan, ið skúlin gevur. Er tað tjóð- skaparligi, siðalagsligi og mentanarligi arvurin, sum skúlin gevur (ella skal geva) í framtíðar samfelagnum ? Hvør skal stóða skúlans vera í framtíðarsam- felagnum? Hetta er ein spurningur, sum fólk, ið hava samband við skúlan, ofta seta. Vit kunnu ikki svara hesum spurningi, fyrr enn vit ; vita, hvat vit vilja skrivar Súni í Hjóllum, ella er tað skúlastjóri í sjónarmið í dag. brúkaramentar Á Neyðugt er við einum breiðum orðaskifti um Z : fólkaskúlan, sum er grundarlagid undir allari SJONARMID framhaldandi útbúgving skrivar Súni i Hjøllum (tilvildarlig mynd) i 1979 fingu vit nyggja broyting, fyri ikki at ur tørvur vid i tølun- trygg heim, sum nøkur haldsdeildina), ti hetta tað tann ómetaliga fólkaskúlalóg við víð- siga kollvelting, meðan um. av grannalondunum er grundarlagið, sum stóri ivi hjá lærara- um karmum og nógv- »Bruna Bók< hevur Hesar sparingar = kenna til. — Kortini Miðnámsútbúgvingar- fólkum um, í hvenn um meguleikum. verið álitið. (Tó skal hava rakt: mugu vit harmast um, nar skulu byggja á. mun tey eru fer fyri at Lærarar vóru ikki nevnast, at lærarafólk Floksins tími er burt- at sonevndi valskúlin Í 1970 og 1980-unum geva ollum... eg sigi nóg væl fyrireikaðir, sum heild halda, at ur ikki er nakar valskúli, hava grannalondini, og ellum, í flokkinum, ella als ikki fyrireik- aðir, tí mong lærara- fólk hava kent tað sum tað at lógin varð smoygd oman yvir hevdið á teimum — men sum tíðin er liðin, so hava fólk vant seg við lógina. — Tað er tí burturvið í dag at tosa um, at frá komandi skúlaári skal nýggj fólkaskúlalóg setast í gildi. — Vit mugu ikki gera sama skeivleikan einaferð enn. Nýggj ella broytt fólkaskúla- lóg hevur uppiborið at fáa sakliga og drúgva viðgerð av ellum pert- um í skúlaverkinum — og annrs í ellum sam- felagnum. Fyritreytirnar fyri 1979-lógini = vantaðu, og tí er lógin enn í dag ikki komin at virka eft- ir ætlan. Eg skal nevna nekur dømi: Fyribilslesiætlanir til 8.—9. fl. fingu vit i 1979, men tær vóru fyribils. Lesiætlan til 1.—7. fl. er ikki komin sidan 1962 — sonevnda >Brúna Bék«, so félka- skúlin tekur við opnum ermum ímóti teimum nýggju lesiætlanunum, sum koma út í næst- um, tí hesi seinastu 30 árini hevur samfelagið verið fyri eini stórari undirvísingin í 1.—7. fl. gongur væl). Fyritreytirnar = vid helum v.m. vóru ikki á ellum skúlum. Eg kann nevna, at Fuglafjarðar skúli tervaði í 1979, og ger tað framvegis, fleiri serheli, har fleiri av vallærugreinunum skuldu halda til. Á kommunalu figgj- arætlanunum fyri skul- an hevur jåttanin alla tidina sidan 1979, tå lógin kom (tó undantik- ið nøkur ár midskeidis í 1980-unum), verið alt ov lág, og nú ber heilt av. Fuglafjarðar slúli varð á kommunalu fíggjarætlanini skorin við umleið 43% frá 1989 til 1990. — Hetta er sera álvarsligt, og hevur havt við sær, at alt koyrir upp á stump- arnar. Hetta kann sam- anberast við eitt virki, sum ikki avskrivar, men slítur niður øll ar- beiðstól ár undan ári, uttan at hugsa um av- leiðingarnar fyri fram- tíðina. Timakvotan, sum Fuglafjarðar skúli fær frá Landsskúlafyrisit- ingini, er tey seinastu 2 árini minkað við 109 tviku. — Ur 862 tím- um í skúlaárinum 1988/89 til 753 tímar í 1990/91, og tá er serlig- Grundskeiðini eru burtur Bókasavnstímarnir eru bara 6/viku (19) Valbólkar eru niður- lagdir Flokkar eru saman- lagdir istørri næminga kvotur) Undirvisingin i fri- tidini fær bara 3t/ (20) Serundirvisingin er skerd Framhaldsdeildin hevur bara 31 t/v Nyggja figgjarætlan løgtingsins ber heldur ikki bod um nakran bata. Tverturímóti ljóðar frá enn sterri skerjingum í tímakvot- uni, so tað sær myrkt út, fyri ikki at siga heilt ómeguligt út. Hetta vóru so nakrar viðmerkingar til fyri- treytirnar fyri 1979- lógini! — Ella umsteð- urnar hjá 1979-lógini at virka undir. Fara vit so at hyggja at, hvussu hevur hyldnast, so kunnu vit í stuttum siga, at úr- slitið eftir umsteðun- um hevur verið hampu- ligt. Stórur partur av lærarunum gera eitt megnar arbeiði! Eisini tí, at vit ikki hava nevnivert av »disipli- nerum« trupulleikum, rættiliga stabil heim — de > ti flestu næmingar verða styrdir beinleiðis av teimum krevum, sum aðrar framhalds- útbúgvingar krevja. — Hetta er galdandi fyri allar næmingar, uttan mun til evnir og fer- leika annars. Hetta hevur so fert við sær, at tá ið næmingarnir hava valt tey komp. fakini sum tý., al./evna- frødi, so eru bara 2 tímar eftir at velja í 8. —9. flokki, hini ið velja eru fá — skapa ofta trupulleikar 1 samband við valbólkarnar. 10. flokkur hevur á pappír- inum fleiri valmegu- leikar, men í praksis er 10. flokkur eitt fram- hald av 9. flokki hjá flestu næmingunum. Framtíðin — umrøda Nu hevur verid umrøda i løgtinginum um Mið- námsútbúgvingarnar, og í letuni fær málið framhaldandi viðgerð í Mentanar- og Skúla- nevnd løgtingsins. Vónandi kemur okkurt skilagott burturúr, men vit eru mong, sum ikki skilja, at vit innan skúlaverkið ikki fyrst leggja okkum á eina fasta kós fyri fólka- skúlan (t.v.s. fram- eisini vit í Feroyum, roynt at fáa ein eindar- skúla, skúlan fyri øll. — ØIl skulu vera sam- an, tey, sum eru væl fyri, og tey, sum eru minni væl fyri (ella beinleiðis eru illa fyri við brekum o.s.fr.) — Men fyritreytirnar hava als ikki verið til staðar úti á skúlunum við nóg kenari hjálp til endamálið, og við teim- um skerjingum, sum nú gera seg galdandi á skúlagkinum, tykist tað at vera púra ómeguligt at fáa hesa skipan at ganga soleið- is, at lærarafólk kunnu siga, at tey eru negd við tað, sum næming- arnir fáa burturúr. SANNLEIKIN er tann, at umsteðurnar eru so vánaligar, at síð- an fyrst í 1970-unum er skúlatíðin hjá næming- um í framhaldsdeildini minkað við útvið 40%, samstundis sum skúlin hevur fingið alsamt fleiri uppgåvur at rekja, ikki bara faklig- ar, men eisini sosialar. Ti er tað, at eg loyvi mær at siga, at tíðar- neyðin er tann stersti trupulleikin, sum lær- ararnir í framhalds- deildini hava at drag- ast við (kravd undir- vísingarevni). Síðan er bæði teimum, sum eru væl fyri, og teimum, sum eru minni væl fyri, nóg góða undirvísing. — Tey flestu ásanna, at tey megna hetta ikki — hetta er eisini í mín- um hugaheimi ómegu- ligt at krevja, og tí er steðan soleiðis sum hon er. Tey veiku fáa ikki nóg góðan stuðul, og tey, sum eru væl fyri, fáa als ikki teir meguleikar, sum tey burdu fingið. Alt hetta tilsamans ger, at tað mangan, serliga fak- liga, er stórt lop frá framhaldsdeild fólka- skúlans og til mið- námsútbúgvingarnar. Hver skal steða skúl- ans vera í framtíðar- samfelagnum? Hetta er ein spurningur, sum fólk, ið hava samband við skúlan, ofta seta. Vit kunnu ikki svara hesum spurningi, fyrr enn vit vita, hvat vit vilja. Hverji eru málini og hverja leið vilja vit ganga? Tað eru stórir spurn- ingar at svara, tí so ógvuliga nógv hevur týdning og ávirkar steðutakanina. Neyð- ugt er at fáa greiðu á fleiri spurningum og viðurskiftum fyrst. »)