hósdagur 12. desember 1991síða 11

Nr. 232 — 12. desember 1991 | FAS-lógin helst neyðug Sjálvt um hetta er ein eitt sindur ótraditionell- ur máti at loysa trupulleikarnar uppá, so er nýggja FAS-lógin ein av teimum lógum, ið vit verða noyddir at gjøgnumføra, sjálvt um tað kanska býðir okkum ímóti skrivar Thomas Ara- bo í "Sjónarmið" í dag. Eitthvert samfelag og einhver organisatión liv- ir í samstarvi við eitt ella annað umhvervi. Broytingar í hesum um- hvervi hava so ávirkan aftur á bæði samfelag og organisatiónir. Soleiðis sum út sær í dag, eru nógvar fløkjur á europeiska meginland- inum. Europa hevur ongantíð verið so óróligt síðan annan verðaldar- bardaga, og tað er næst- an ikki dagur, har ikki okkurt mark verður flutt ella verður burtur á landakortinum. Her fer eisini ein ann- ar bardagi fram. Tað er ein búskaparligur bar- dagi. Hesin bardagi hev- ur í nekur ár verið ímill- um USA og Japan, og millum triðja heimin og ídnaðarlondini. Nú er so vígvellurin fluttur hendavegin, og hetta gevur so ávirkan á okk- ara pinkulítla samfelag. Brotini av hesum kríggi ganga nú so tætt, at tey koma inn um tingsins gátt, og vit síggja fleiri og fleiri lógir, sum vit mugu samtykkja undir beinleiðis ella óbeinleiðis trýsti frá útheiminum. Demir um hetta eru EEC-sáttmálin, nýggj príslóg og nýggj toll- skipan við umheimin og nú Feroya altjóða skrá- seting FAS. Lógir av hesum slag stilla nýggj krev til tann politiska myndugleikan og hetta hegtæraða ting, soleiðis at viðgerðin av slíkum lógum má hava ein størri sjónarring enn tær vånaligu lógirnar, sum vit hava til viðgerð- ar. Tað kann vera eitt sindur harmiligt at síggja, at tann lógin, GATT tolllógin, tá hon var til 1. viðgerð, og all- arhelst nú hon er til við- gerðar í skattanevndini, verður vidjørd sum ein vanlig inntekulóg. Tos- að verður um at vit skulu hava so og so nógv prosent upp á eina finerplátu ella upp á eitt tabletthylki, ella 0 pro- sent upp á okkurt ann- að. Hetta er synd, tí nettup tann lógin er eitt amboð í einum handils- politikki, ið hetta landið skal reka framyvir, og átti at verið vidgjørd sum eitt handilspolitiskt mál og ikki eitt vanligt tollmál. Vónandi er tað onkur, sum skrivar sær hetta aftan fyri oyrað, so tá nú lógin kemur til 2. viðgerð verður mett sum eitt handilspolitiskt amboð, ið vit skulu nýta framyvir. Henda lóg, sum nú er legd fram í tingið og er til 1. viðgerðar, sokall- aða FAS lógin, er ein líknandi lóg. Fyri nekrum árum síð- ani vildu vit sagt, at hetta her er ein rein studningslóg til fer- oysku farmavinnuna. Út frá einum trongum sjónarmiði, so er hetta rætt. Hetta er ein studningslóg, sum kem- ur at kosta tí almenna, kommunum og lands- kassa umleið 20 mió. kr. roknað í skattainntøkum í hesum árinum. Spurningurin kann so vera: Hví innfera vit hesa lógina? Hvat fær samfelagið burturúr, og hví verður hon annars framlegd? Orsekin til at henda lóg nú verður framlegd er í fyrstu atløgu at økja kappingarferið hjá okk- ara ferðamanna- og. . farmaskipum, sum sigla uttanlands. Í nógv ár hava skip, sum sigla í langfart, verið undir harðari kapping frá londum, ið hava sokallað hentleikaflagg. Fleiri av hesum londum eru kend fyri at seta fá krev til teirra skip viðvíkjandi trygd, manning osfr. og kunnu hesi soleiðis verða rikin bíligari. Europearar hava álíka- væl verið kappingar- ferir, tí teir hava sum regul havt ein effektiv- ari flota, men sum tíðin er liðin er kappingarfyri- munurin hjá europearum vorðin minni og minni. Út frá hesum hava fleiri lond rundan um okkum innfert skipanir, sum eru álíkar hent- leikafløggunum, men tó við altjóða trygdar- krevum. Hesi skip, sum hava fingið betri for- treytir, hava nú í eina tíð siglt upp á Feroyar og givið okkara flota kapping. Eg kann nevna, at >Winston Churchill« sigldi síðsta summar undir DIS-skip- anini, og stórur partur av tí íslendska farma- flotanum, sum liggur her við molan, siglur undir hentleikaflaggi. Nú skjóta vit so upp eina líknandi skipan, so- leiðis at reiðaríið fær 28% av skattainntøkuni sum skattaafturbering. Roknað er út, at nakað kemur at liggja ímillum — í hvussu so er eini 4% — sum so landskassin hevur eftir, og i einstøk- um førum kemur lands- kassin at behalda nakað meira. Her er hugsað serliga um teir út- lendingar, sum verða skattaðir við 42% av þeiða minni enn hålvt ár Síða 11 í Feroyum. Har verður inntøkan hjá landi og kommunum umleið 14%. Eftirsum reiðara- felagið sigur, so vil hetta økja um kapp- ingarferið hjá vinnuni, og eftirsum tað ljóðar, so kemur farmaflota- vinnan hjá okkum at fáa eina uppblómingartíð. Hesum trúgvi eg nú lítið, tí tey farmaskipa- feløgini,s um sigla á Feroyarutuni í dag, hava klárað seg ógvu- liga illa. Tey hava rikið ein ógvuliga konserva- tivan politikk, og tey hava roynt tey seinastu 20 árini at bremsa øllum nýggjum hugtekum inn- an hesa vinnu. Eg kann nevna tann fantastiska hetzin, ið varð ferdur ímóti uttanlandssigling- ini hjá »Smyrli« i 1980, og var tad ikki bara av treiskni frå åvisum per- sónum, sum vóru knýtt- ir til »Smyril«, so var >Norrena< ongantíð komin og Smyril Line ongantíð stovnsett, men hetta hepnaðist væl, og tað kom væl undan. Eitt annað tiltak, sum bleiv oyðiligt í byrjanini, sum átti at havt livilík- indi, var tiltakið við >Líðartindi<, sum Landshandilin átti. Tað bleiv eisini steðgað av konservativum aftur- haldskreftum í hesum landinum, sjálvt um tað nokk var eitt tað mest framskygda hugtakið, sum vit hava sæð leingi. Men lat okkum ikki fara ov langt aftur í for- tíðina, men royna at líta frameftir og hyggja upp á tað positiva, sum kann koma burtur úr hesi lóg- ini. Kappingarferið hjá »Norrønu« verður sum nevnt betrað, og tað er í. um menn innan farma- skipavinnuna nú taka sær um reiggj, so kundi tað meguliga hent, at okkurt skip bleiv bygt á føroyskum skipa- smiðjum, og tað er sjálv- andi mín vón, at so verður. Tað stóra, sum eg síggi í hesum, er tó at vit kunnu fáa nekur skip frá útlandinum, sum blivu skrásett undir føroyskum flaggi. Hesi skip fáa sum treyt sambært hesi lóg, at gjalda skatt í Feroyum. Tey skulu stovnseta felag — partafelag — og tað er mítt ynski, at henda lógin gav stoytin til, at vit hækkaðu minstamarkið fyri einum partafelag frá 10.000 kr. upp í einar 300.000 til 500.000 kr. So hevdu vit fingið tann kapitalin til landið. Harafturat kunnu vit sambært hesi lógini ávirka soleiðis, at okk- ara ungdómur fær ar- beiðspláss, soleiðis at teir fáa fraktsiglingstíð. Tað er nakað, sum manglar, og so annars at okkara sjófólk fær ar- beiðspláss undir fer- oyskum flaggi. Eg rokni eisini við og vóni, at tá útlendsk feløg koma at arbeiða igjøgnum Fer- oyar við sínum kapitali, vil tað geva ein kapital- tilfersil til samfelagið, og vóni eisini, at tá teir síggja okkara rentu- skattaskipan, so vilja teir lata nøkur oyru standa her í Feroyum, og vil hetta alt samalt betra um umsteðurnar í samfelagnum. Ávíst skattagjald verður latið, og um eitt rímiligt tal av skipum kemur inn, so at Dei, t - trúgvi eg, at tað eyga- | sær sjálvum-positivt,-og> - ++ blikkiliga tapið, vit fáa - - Tummas Arabo, landsstýrismað- ur: -Vit eru noyddir at gjøg- numføra FASS- lógina, ti verða trýstir av okkara umgevilsum til hetta upp á eini 20 mi6., væl kann vigast uppaftur, soleiðis at vit, um tað nú hepnast væl, fáa eina nettoinnteku av hesi lógini. Í letuni hava vit eisini umleið 300 mans sigl- andi undir DIS-flaggi, og hesin partur letur so ongan skatt til samfe- lagið. Henda nýggja lógin kann geva okkum ein meguleika fyri at koma á tal við donsku stjórnina, og so kunnu vit síggja, um vit ikki kundu fingið okkurt oyra burtur úr hesum parti av sjófólki, ið siglir undir donsku skipanini. Hetta er so ein tog, sum eg rokni vid skal i rættar- ella ídnaðar- nevndina, og vóni eg hon fær góða viðgerð. Harafturat vóni eg eis- ini, at vit gera nakað, sum verður landi og fólki at gagni, sjálvt um hetta er ein eitt sindur ótraditionellur máti at loysa trupulleikarnar uppá, so er tað sum eg nevndi í byrjanini ein av teimum lógum, ið vit verða noyddir at gjegn- umfera, sjálvt um tað kanska býður okkum í- móti. Vit eru noyddir at gjøgnumføra hana, tí vit verða trýstir av okkara umgevilsum til hetta, og er nú bara eftir at royna at fáa nakað burtur úr hesum, fólki og landi at gagni.