týsdagur 17. desember 1991síða 14

Síða 14 Vit hava brúk fyri: tíðindablaðið Nr. 235 — 17. desember 1991 Livsgledi og álit til lívið og medmenniskju -Megna vit ikki at slíka okkum leys úr teimum køvandi, kálkaðu hondum hjá teimum 8-10 monnunum, sum seinastu 10-15 árini hava "vitað best" - ið hava drigið línuna og áframt "draga" og stýra vinnulivid og tí eisini førda politikkin í hesum landi - og eggja fram fólksins sjálvsálit, hugflog, handaligu og andaligu skapandi evni og ikki minst: lívsgleði og álit til lívið og med- menniskju - ja so megna vit heldur ikki at forða fyri at ríka náttúrutilfeingi okkara verður handað Bruxelles skrivar Tór- móður Dahl, verkfróðingur í greinini. Tvær sosialar »grundlégir« Sosialisman og planbú- skapurin er fallin í Eystur- Europa og viðhaldsfólk liberalistanna freast, tí fyri sanna europearan er nú tíðin komin at busta dustið av Smith, grundlóg ljóðar: >Tá hver gamla Adam hvers sosiala sær arbeiðir fyri at fáa sum mest burtur úr til sín sjálvs, og letur markn- aðarkreftirnar og fríu kappingina ráða, so laga viðurskiftini sjálvum seg av sær soleiðis, at úr- slitið verður sum frægast fyri samfelagið í heild!« I teimum elstu mentun- sini arsamfeløgunum segdu teir gomlu visu (umsett til nútíðarmál): »Eitt samfe- lag er sunnari, jå minni hin einstaki krevur til sin sjålvs av vinninginum av ti hann sjålvur hevur av- rikad, og jú meira hansara egni tervur verður nøkt- aður av tí, ið onnur veita honum«. — Ella sagt eitt sindur eðrvísi: »Neyd og vesaldómur uppstendur, tá hver einstakur krevur at verða lentur sum mest, av tí hann sjálvur fremur«. Fri kapping og marknadar-einkar- rættur Henda seinasta »grund- lógin< ljóðar sum vola- pykk í okkara oyrum, í hvussu so er í fyrsta um- fari, men líta vit eitt sind- ur nærri at tí marknaðar- búskaparligu hugsanini, ið nú skal bjarga gomlu kommunistunum frá teirra neyð og vesaldómi, so síggja vit — so legið tað enn ljóðar — at fyri- mynd marknaðarbúskap- sins í veruleikanum er marknaðar-einkarrættur- in! — Hann er gularótin, ið allar fyritekur stremba fram ímóti at vinna. Allar snildir (og aloftast á mark- inum til tað ólógliga — samanber við »TV-3« re- klamurnar) verða í dag nýttar til at tryggja egnu fyritøku og útspilla og keva allar tær fyritøkur, ið kappast verður við, tí jú meira tú nærkast einkar- rættinum til »tin« ser- staka marknað, jú sterri verður vinningurin og jú nærri kemur tú aðalmálin- um: Sterst meguliga vinn- ing til sín sjálvs. Øll kriggjast móti øllum I orrustuni at vinna størst møguligan marknadarlut verða nýttir ymiskir so- nevndir »strateglir« (strategi merkir beinleidis: »krigslist«), men felags fyri hesar er, at fyritøkan (ella ein bólkur av sam- starvandi fyritøkum) »mobiliserar« alt tad hon megnar av snildum fyri at styrkja sina figgjarmegi i mun til kappingarneytini (konkurrentarnar). Tað snýr seg við ødrum orðum um ein búskapar- ligan krigsleik — ikki um at arbeiða fram móti ti sum er best fyri allar part- ar, ið eru við í leikinu, men um eitt kriggj, ell ímóti ellum! — Tað sum ein sjálvur ikki vinnur, vinna aðrir. Var haraftur ímóti endamálið at fáa sum mest og best burtur úr fyri øll, t.v.s. eisini fyri flutningslidini, heilselur- ar, handlarnar, brúkaran 0.s.fr., ja, so varð myndin ein heilt nærkaðust samfelag, ið teir gomlu vísu segdu vit áttu at stremba fram ímóti. onnur, vit og so kanska tí Skipanin av kartellum 3 at srogva seg altan meira og minni loyniligum Tórmóður Dahl, verkfróðingur: -Hví skulu vit partú grava upp gomul lík og halda fast við tað, sum var - tað vanabundna. Tað er í dag vit liva, og tí mugu vit royna at gera okkum eina heidlarmynd av tí, sum fyriferst kring okkum í dag skipanum (kartellum). Ein hin mest kenda ikki-loyni- liga skipan av hesum slagi er kartellið OPEC (Orga- nization of Petrolium Ex- porting Countries). Grundhugsjónin hjá hes- um kartelli er sum kunn- ugt: „Eingin okkara kann einsamallur nekta allan oljutervin. Kapping okk- ara millum er tí saman- umtikið til bága fyri okk- um allar, og størsta vinning fáa vit sostatt bert, um vit halda okkum til sama minstaprís. Tað ræður tí bert um at finna fram á tann pris, id er hægsta mark fyri atð, sum fremst av ellum tey ríku ídnaðarlondini megna at gjalda fyri at yvirliva á tí steði, tey eru á í dag«. EF, fría kappingin og tjodarsjålvsøkni X x sKjå SKIIT 1 markn æt an … samstundis i EF eitt vaks- andi hegra-viðrák. Stød- ugt versnandi tíðirnar her verða sagdar hava sína or- sek í, at limalondini ikki eru nóg mikið marknaðar- tilvitin. Eggjanin at fremja ein enn meira mið- vísan marknaðabúskapar- ligan politikk hevur tó ienki at gera við at opna dyrnar fyri einum enn meira frælsum marknaði, men tvørturimoti — at vaksa um verjuna mót- vegis hinum partinum av heiminum — fremst USA og Japan. Samstundis skal kappingarførid styrkjat, vit skulu åframt berjast hver móti eðrum um »innara« marknaðin, tó so, at ávísar treytir skulu fylgjast. Her krevja teir sterku eftirlæti frá teimum veiku við hóttan- um um serverju. »Fria kappingin er sostatt i r Þá í k u Í Doyggja seg iyri teimum