fríggjadagur 20. desember 1991síða 17

Nr. 238 — 20. desember 1991 lesandi hava valrætt Føroyingar kunnu ikki taka allar tær útbúgvingar, landið hevur tørv á, i Foroyum. Fólk eru noydd uttanlands at lesa. At taka valrættin frá teimum hesa tíðina, er at ómynduggera ein stóran part av landsins borgarum. Foroyar eru einasta land um okkara leiðir, sum ger tað Meginfelag Feroyskra Studenta (MFS) hevir síð- ani 1987 ferð eftir ferð heitt á løgtingid um at ar- beiða fyri, at lesandi fer- oyingar uttanlands fáa valrætt til legtingið. Fyrr í ár vendi MFS sær so til landsstýrið við ein- ari greiðari ætlan fyri, hvussu hetta mál kundi fremjast. Ut frá hesum er nú eitt lógaruppskot skrivað. Og av tí at tað verða komm- unurnar, sum koma at um- sita skipanina, hava Fer- oya Kommunufelag og Tórshavnar Kommuna fingið uppskotið til um- mælis. Í Sosialinum fríggja- dagin verður sagt, at Kommunufelagið einki hevur ímóti uppskotinum. Men tað hevur Tórshavn- ar Kommuna. Fíggjar- nevndin hevur vidgjørt uppskotið, og einmælt samtykt at ganga ímóti tí. Poul Michelsen nevnir tvær orsekir til hesa av- gerð hjá nevndini. Í fyrsta lagi er tað, tí >tey halda seg ikki kunna síggja allar avleiðingarnar av valrætt- inum til útisetar. Tí ein útiseti kann vera so nógv<. Og í eðrum lagi sigur hann, at >tað hevur týdning, at fólk, sum hava atkvødurætt í Føroyum, kenna eitt sindur til tað samfelag, tey skulu velja umboð tila. Hetta eru rímiligar grundgevingar. Men tað tykist, sum grundarlagið undir teimum eru nakrar grundleggjandi misskilj- ingar. Ikki »utisetar« Til tað fyrsta er at siga, at talan ongantíð hevur verið um, at >„útisetar< skulu hava valrætt. Hugsanin er, at føroyingar, sum eitt åvist tíðarskeið fara burt- ur at utbugva seg, skulu hava valrætt í Føroyum í eitt ár út um ásettu út- búgvingartíðina. Tvs. at fert tú ikki heimaftur eftir lokna útbúgving, ella gerst tú hana ikki lidna innan rímiliga tíð, missir tú valrættin. Hetta er í grundini eis- ini svar til hina grundgev- ingina hjá nevndini. Tí tað munnu vera fá, sum eitt nú taka eina útbúgving í Danmark í eini 3—5 ár, sum ikki kenna eitt sind- ur til« Føroyar tey árini, tey búgva niðri. við tí samskifti vit hava í dag, er tað at vera staddur utt- anlands eitt stutt áramál eingin forðing fyri at fylgja við í tí, sum fyri- ferst i Føroyum. Ikki framíhjárættur At geva lesandi uttan- lands valrætt, snýr seg ikki um at geva teimum framíhjárættindi á nakran hátt. Tað snýr seg um at rætta eina sera órímiliga skipan. Grundgevingarnar, MFS hevur ført fram i hesum sambandi, eru hes- ar: — Feroyingar eru noyddir at fara uttan- lands at útbúgva seg. — Lesandi uttanlands eru í flestu ferum fult skattskyldug i Føroyum. — Vid at lata teimum ferdaiskoyti, vidurkennir logtingið, at tey lesandi framvegis hoyra heima í Føroym. — Bæði grønlendingar og danir varðveita val- rættin heima, tá teir fara uttanlands í útbúgvingar- erindum. Feroyar eru ein- asti partur av ríkinum, sum tekur hendan rætt frá teimum lesandi. Umframt hetta kann førast fram, at verandi skipan helst er ein orsek til, at fólk stundum ikki venda heimaftur eftir lokna útbugving, men nýta hana uttanlands. Valrætturin fer uttan iva at knýta tey lesandi tætt- ari at Feroyum, og tey verða færri, ið ikki fara heimaftur. Tað, sum talar ímóti broytingini, er, at tey les- andi ikki eru undir fer- oyskum lógum (undantik- ið skattalógum), meðan tey lesa. MFS er ikki í iva um, at omanfyri nevndu próvgrundir eiga at viga meira enn hendan. Bert ein lógarbroyting. .. Í vallógini stendur, at »Valrætt til legtingið hava tey, ið hava fylt 18 ár, hava heimarætt og fastan bústað í Føroyum«. Hetta vil MFS hava broytt nakað soleiðis: »Valrætt til legtingið hava allir føroyingar, ið hava fylt 18 ár. Sum før- oyirgur verður roknaður tann, ið hevur danskan heimarætt og hoyrir heima í Føroyum. Hoyr- andi heima í Foroyum verður roknaður: a) Tann, ið hevur fastan bústað í Føroyum b) Tann, sum í útbúgu- ingarørindum fyribils hev- ur tikid bústað uttan fyri Føroyar. Áðrenn hetta skal viðkomandi hava búð minst fýra år í Føroyum«. Hildið verður at hetta er nóg mikið, og at neyðugt tískil ikki verður at broyta stýrisskipanarlógina. Politikarar taka undir Tað er við eðrum orðum hverki trupult ella flokja- sligt at fremja hetta mál. Og alt talar fyri, at tað eigur at gerast. Og tað heldur ikki bara MFS! Meðan arbeitt hev- ur verið við málinum, hava fleiri politikarar út- talað seg um tað til »Fjølnir«, limablaðið hjá MFS. Og teir hava verið sera positivir. Anfinn Kallsberg: >Tað er óivað skeivt, at fólk, sum fara uttanlands at út- búgva seg missa valrætt- in«. Marita Petersen: >Tað verður ein styrki fyri demokratiið og ein fyri- munur fyri stýringina í Feroyum, um lesandi utt- anlands fáa atkveðurætt<. Bjarni Djurho!m: >Ynskið er rimiligt, og eg eri fyri i fyrstu atløgu«. Oli Breckmann: „Tað hevði i grundini ikki verið annað enn ein náttúrligur partur av menningini, tá hugsað verður um ta gongd móti sterri sjálv- stýri, verið hevur síðani 1948«. Vanliga leggi eg ikki upp i blaðskriving, men oddagrein tykkara leyg- ardagin 14. desember, ið eg júst havi sæð, eigur ikki at fara aftur við borðinum uttan við- merkingar. Undir yvirskriftini »Hvi leypa á leistum!« verður = skrivað um nýggju tolllógina, ið vit sambært teirri avtalu, vit samdust við EF um tann 21. juni, skulu seta í verk tann 1. januar 1992. Sama dag hevur EF åtikid sær at seta tær nýggju tollsemdir, teir hava lovað okkum, í gildi. Hin parturin av umleggingini av fer- oysku avgjeldunum, meirvirðisgjaldið, kann eftir avtaluni bíða til 1. januar 1993. Blaðið finst at manna- gongdini í landsstýrin- um og í umsitingini, og tað stendur ikki til mín at gera viðmerkingar til tað. Tað, sum fær meg at tala at, er tann hugburð- ur, ið kemur til sjóndar í greinini viðvíkjandi sjálvum tí at halda gjørdar millumlanda av- talur. At fáa eina tolllóg at virka 1. januar 1992 heldur blaðið vera „fyri at eftirlíka nekrum for- beinaðum embætis- monnum í Brissel«, og landsstýrið verður lagt undir at vera so »undir- brotligt<, bert tað andar úr hanakjafti úr Brússel, at teir so liggja skerflat- ir og bebbaræddir«. Og at enda: »So umráðandi kann hetta ikki vera, at hetta ikki kann útsetast til t.d. 1. apríl komandi«. Tað, ið blaðið ikki tyk- ist hava ans fyri, er, at tað at seta foroysku toll- lógina í gildi tann 1. januar 1992 ikki er ein spurningur um »undir- brotligheit« ella ræðslu fyri EF. Tað er ein spurningur um at sýna vilja og hegni til at halda avtalur, ið ein sjálvur við fríum vilja hevur gjert. Vilja vit feroyingar verða tiknir fyri fult í millumlanda samvinnu, er fyrsta kravið at vit taka okkum sjálvar í álv- viðmerking ara, og tað gera vit m.a. við at vísa okkum sjálv- um og eðrum, at vit halda tær avtalur, vit gera. Tað er tí alt annað enn „ikki umrådandi«, at vit halda lyfti okkara um at seta tolllógina í gildi dagstevndan dag, ikki fyri EF's sakir, men fyri okkara egna trúvirði. Sæð úr mínum sjónar- horni er tad tí harmiligt, at tað ikki eydnaðist fer- oysku myndugleikunum at fáa tolllógina at virka 1. januar 1992. Tað er bert ein lítil uggi, at tað heldur ikki hevur gingið ov væl í hond hjá EF, við tí úrsliti, at tað miseydn- aðist teimum at fáa ein- stakar av teirra toll- semdum til okkara at virka sama dag. Við hes- um fáu undantøkum fara teirra tollsemdir kortini at virka tann 1 januar 1992, hóast okk- ara seinferi. Teir lata tað um seg ganga. Teir hava sjálvsagt ráð at vísa bæði hásinni og tolsemi. At njóta gott av hásinni ella tolsemi annara kann koma væl við onkuntíð, men tað er nakað, ið vit fyri = okkara trúvirði skyld helst eiga at royna at sleppa undan at fáa brúk fyri at biðja um. Tað átti málgagnið hjá eini rerslu, ið ofta hevur nýtt rakstrarrópið »ger skyldu tína, og krev rætt tin«, at verið millum tey fyrstu at ásannað og gjert vart við. í Keypmannahavn t 18. desember 1991 Arni Olafsson A Jákup Lindenskov: >Tað, at vit eru einasti partur av danska ríkinum, sum ikki gevur lesandi hesi rættindi, ger tað í sjálvum sær rímiligt at fáa tað framt«. Atli Dom, legmaður, hevur eisini alment seg seg ganga inn fyri málin- um. Fyri sjálvt býráðið Alt bendir also á, at po- litiski viljin er til staðar — bæði í samgonguni og Kommunufelagnum. Tað er bara fíggjarnevndin í Tórshavnar Býráð, sum sigur nei. Men hetta nei er tíbetur ikki endaliga svarið til landsstýrið. | Uppskotið skal eisini leggjast fyri sjálvt býráðið til umreðu. Og tá er at vóna, at bý- ráðslimir fara at taka eina aðra steðu. Tí hetta snýr seg í veru- leikanum ikki um annað, enn at rætta ein eyðsædd- an skeivleika. Sjúrður Skaale