leygardagur 4. januar 1992síða 17

; Nr. 2 — 4. januar 1992 samfelagid tørv á teimum? -Hava fóroyingar start seg blindan í fíggjarligu kreppuni ella eru útbúgvin fólk gloymd sum framtíðarinnar råvøra spyr Olavur Gregersen, HA-lesandi i Århus í greinini. -Hava vit ikki gloymt okkum sjálvan í øllum tosinum um kreppu og elendigheit og vánalig útlit! Hava politik- ararnir veruliga gjørt sær greitt, at råvørumøguleikarnir ikki bert eru materiellir - men so sanniliga eisini menn- iskjansligir skrivar Ólavur Gregersen m.a. Feroyska samfelagið er í kreppu. Henda staðfest- ing er endurtikin rættu- liga ofta seinastu árini. Fíggjarviðurskiftini eru it av lagi, fiskastovnarnir minka alsamt, arbeiðs- loysi veksur, skip og virki fara í hópatali á húsa- gang. Nei, ikki kann sig- ast, at útlitini fyri foroyska samfelagið eru góð við ársbyrjan 1992. Ikki skal her verða nomið við, hví steðan er sum hon er. Heldur skal vera komið inn á framtíð- ina. Eru útlitini veruliga so vánalig, ella hevur fer- oyska samfelagið start seg blint i ta stødu, tað er I eini 100 ár hava føroy- ingar sett sítt álit á fiski- vinnuna. Ráveran var jú har og tað mesta av okk- ara fólki bleiv vant upp til at handfara hesa ráveru, so hon kundi seljast víða um. Vit eru »heimsins bestu< innan fiskivinnu, plaga vit at taka til, og óivað eru vit tað eisini. Men við minkandi fiska- Fólkið, ungdómurin og útbúgvingarmeguleikarnir eru har. Men hevur fóroyska samfelagið ásannað, hvussu stórt virði henda ”råvøra” hevur?! spyr Ólavur Gregersen, HA-lesandi í greinini. Myndin er frá studentaskúlanum í Hoydølum. Utbúgvin fólk - stovnum stendur foroyingurin eitt sindur snópin og spyr: „Hvat kulu vit gera?« Olja, ull og bankamenn Tó, vit eru ikki ráðaleysir. Politikarar og aðrir royna at vísa á aðrar leiðir. Olju- vinnan, tað gevur pengar. Fíggjarmiðdepil, lat okk- um fáa »svartar« pengar inn í landið. Ullin, tað er jú rávera, ið stórt sæð verður kastað burtur í dag. Ájú, vit hava aðrar ráverur enn fisk — olja, ull og banka- menn, tað er framtíðin. Samstundis er feroysk- ur ungdómur í sterri og sterri mun farin at nema sær útbúgving, bæði í Feroyum og uttanlands. Ymsar munnu meiningar- nar vera um hendan út- búgvingarhug. >Tað reina leti« heldur onkur. »Fara niður at lesa og koma upp aftur at spæla klék«, halda summi. Og nekur halda tað vera heilt skila- gott. Hvat er råvøra? Men hevur feroyska sam- felagið terv á fólki við út- búgving? Í tí fylgjandi skal hesin spurningur við- gerast. Viðhvert sýnist tað sum føroyingar hava start seg blindan á ráveru. Vit halda, at hava vit ikki ráveruna liggjandi uttan fyri dyrnar, so er eingin vón fyri framman. Her fara vit skeivir, tí um landsins egna rávera veruliga er so neyðug, hvussu kann eitt land sum t.d. Danmark so hava ein útflutning, sum fyri tað mesta er bygdur á inn- fluttar ráverur. Tað sama er galdandi fyri t.d. síða 17 Føroyska samfelagið má gera sær greitt, at útbúgvin fólk vilja virka og arbeiða har, ið tórvur er á teirra útbúgving. Myndin er Arhus, Aarstovu. Japan. Og er materiell rá- vera — fiskur, olja, ull, málmur — einasta rávera eitt land hevur at taka av? Hava vit heilt gloymt, at tann besta »råvøran«, eitt land eigur, er tað fólk, sum í landinum býr, harí- millum ungdómurin. Fer- oyar eru heimsins besta« fiskivinnutjóð. Tað er ikki bert tí at vit hava fisk rundan um okkum. Tað er so sanniliga eisini tí fer- oyingar hava ein serstak- an kunnleika til fiskaar- beiði. Og tá grundarlagið und- ir fiskivinnuni raplar, so mugu vit hava fólk, ið hava kunnleika til at ar- beiða aðrar ráverur. Ikki bert tær, sum eru innan okkara egna landamark, men eisini tær ráverur, sum vit mugu innflyta, framleiða, og selja av landinum aftur. Útbúgving — og innfluttar råvørur Tað er ómeguligt, siga tey flestu. Vit kunnu ikki inn- flyta ráverur og ídnaðar- framleiða til útflutnings. Vit liggja ov langt frá meginlandinum og flutn- ingskostnaðurin er ov stórur. Og so hava vit eina alt ov dýra arbeiðsmegi, sum eisini er alt ov in- effektiv. Hetta eru van- ligu argumentini. Til hetta er bert at siga: Tað er ikki ómeguligt. Onnur lond kunnu inn- flyta ráverur, so skulu vit eisini kunna. Er Japan nærri eurpeiska megin- landinum enn Feroyar?!? Steddin á flutningskostn- aðinum skal síggjast í mun til samlaða útflutn- ingsvirði. »Alt er relativt«, helt Einstein fyri. Arbeidsmegin i Føroy- um er avgjørt kappingar- før við nærmastu granna- lond okkara — og tað ber til at effektivisera. Nei, stersti trupulleikin — og meguleikin — í hesum sambandi er: Útbúgving. Útbúgving av feroyska ungdóminum er tann rá- vera, sum føroyska sam- felagið ikki noyðist at keypa, bora eftir ella royta. Tað er útbúgving, ið kann skapa fyritreytir fyri eini veruligari kapp- ing við grannalond okk- ara. Hóast henda kapping byggir á verur, sum ikki fáast úr sjónum, undir- grundini ella av seyðinum, men á innfluttar ráverur. Hvørji alternativ eru verulig? Tað er so fittligt at liva í dreyminum um Føroyar sum oljuland. Somuleidis er tað nøkulunda problem- fritt at gera Føroyar figgj- arliga lógleysar í mun til onnur lond. Peningur lukt- ar jú ikki. Og tað kann ikki passa, at ullin ikki hevur millióna virði, hóast ullarmarknaðurin er yvir- frá samkomu í fóroyingarfelagnum í floymdur. Heri råvøru-alternativ kunnu meguliga brúkast — men eingin veit rættu- liga enn, nekur droyma, onnur ynskja Fólkið, ungdómurin og útbúgvingarmeguleikar — eru har. Men hevur fer- oyska samfelagið ásannað hvusu stórt virði henda »råvøra« hevur?! Hava vit ikki gloymt okkum sjálv- an í ellum tosinum um kreppu og elendigheit og vánalig útlit. Hava politikararnir veruliga gjert sær greitt, at ráveru- meguleikarnir ikki bert eru materiellir — men so sanniliga eisini menniskj- ansligir. Hava útbúgvin fólk tørv á Føroyum? Føroyska samfelagid skal eisini gera sær greitt, at útbúgvin fólk vilja virka og arbeiða har, ið tervur er á teirra útbúgving. Tí er spurningrin ikki bert, um feroyska samfelagið hevur terv á útbúnum fólki — men eisini, um fólk við útbúgving hava terv á føroyska samfelagnum. Og havandi í huga, at alt fleiri feroyingar nema sær útbúgving, er hetta ein sera álvarsamur spurningur. vegna Meginfelag Føroyskra Studenta Olavur Gregersen HA-lesandi, Århus