mikudagur 8. januar 1992síða 12

Síða 12 1 løgnan hátt g vit frætta hvønn dag. og fleiri ferðir um dagin, tíðindi í útvarpi og sjónvarpi um, hvat hend- ir. Haðan, sum úr flestu eðrum londum í heimin- um, er tað kortini mest tá okkurt ótespiligt hendir, at vit frætta tíðindi. Tað má mangan tykjast, at bert tað ónda og ótýdliga verður mett sum tíðindi, verd at bera víðari av teimum, sum hava tað til vinnu. Uppreisturin í 1989 Seinast, vit hevdu Kina inni í stovum okkara hvenn einasta dag, var á sumri í 1989, tá vit fingu at vita um stríðið fyri sterri fólkaræði, sum stu- dentar og arbeiðsfólk stóðu á odda fyri. Ein grundin fyri, at so nógv lak út úr hesum annars so stongda landinum, mundi vera, at Gorbatjov av til- vild var og vitjaði um tað mundið og honum á baki ein riðil av tíðindafólki. Tað stríðið endaði, sum tey flestu kanska enn minnast, í tí ræðuliga blóðbaðnum á sjálvum Himnafriðartorginum (spillir navnið veruliga ongan?) í hevuðsstaðnum Beijing, har hundraðtals, kanska túsundtals, stu- dentar og onnur ungfólk vórðu slaktað við køldum blóði eftir boðum frá teim- um avgomlu monnunum, ið framvegis stýra hesum veldiga landi á duldarfull- an hátt. Stór øsing um allan heimin — í fyrstani Fyrstu tíðina eftir hetta blóðbaðið var esingin stór um allan heimin, so stór, at sjálvt teir ráðandi eyst- aufyri og aðrar staðir hildu tað vera neyðugt at tala harðliga at og enntá bróta alt samband av. Sjálvt handilssambandið varð slitið, óivað til sterri og minni tap fyri báðar partar. Men minnið er stutt, og sum frá leið mundu tey flestu fáa ann- að at hugsa um. Tað hend- amvitsk fangar I K ir jú okkurt nýtt alla tíð- ina. S tíðina hevur emastu aftur borið til hjá stór Kina, og skjótt man alt fara at vera við tað gamla ið hjá teimum, sum vóru frælsisstríðnur Kina fyri hálvumtriðja ári síðan, og sum ikki vórðu tikin av døgum? Eftir øllum at døma, er lítið hent til tað betra. Sjálvur uttanríkisráðharr- in í USA, sum ikki er hver sum helst, kom heim aftur úr Kina sum av torvheið- um herfyri, tá hann royndi at ávirka teir gomlu menninar til at linna trýstið á landsins íbúgvar og í minsta lagi virða tey mest grundleggjandi mannarættindini. Amnesty Inter- national gloymir ikki Amnesty International roynir framvegis at fylgja við so frægt, sum tað gerst í einum stongdum landi, og haðan er lítið gott at frætta. Her er ætlanin at siga frá tveimum segum, sum kanska kunnu lýsa steð- una. Tað snýr seg um ávís fólk, ið helst líkjast okk- um sjálvum eins og vanlig menniskju líkjast hverj- um eðrum um allan heim- in, um bert slepst inn um ymiskar politiskar skipan- ir, húðarlit og aðrar forð- ingar av minni týdningi, tá tað ræður um vanlig menniskju Duan Juan Í juni í ár var søgan um Duan Juan at lesa í blað- num, men tað ger kanska einki, nú eitt hálvt ár er farið, at minna aftur á hana. Hon var ein 20 ára gom- ul genta, ið búði í bygdini Chongqing í Sichuan landspartinum, sum er miðskeiðis í tí stóra ríkinum. Hon arbeiddi í einum handli og var so heppin, hevur hon óivað hildið tá, at sleppa ein túr til hevuðsstaðin Beijing í handilsørindum saman við einum vinmanni. Um hetta mundið vóru stu- dentamótmælini byrjað í Bejing, og tá hon var kom- in heim aftur kundi hon ikki tiga, men greiddi stu- dentunum í heimbygdini frá tí hon hevði upplivað. Í mai í 1989 varð hon andtikin saman við vin- h manninum, og endin á £ 1 erð hennara til høvuds- staðin, óivað teirri fyrstu, og helst eisini hennara seinastu, var tann, at hon varð dømd i 15 ára fong- sul í mai 1989 fyri >mót- kollveltingarliga propa- gandu og øsing«. Ein bólkur hjá Amnesty International deild fekk mál hennara at arbeiða við í oktober 1989, og síðan tá er ein hópur av brevum sendur til ymisk- ar myndugleikar í Kina við áheitan um, at hon verður latin leys og við ben um at fáa at vita hvar hon er og hvussu hon hev- ur tað, men higartil er ikki so mikið sum eitt svar komið, so vit vita ikki nógv meira um hana, enn tað sum greitt er frá omanfyri. Hildið verður kortini fram við at skæiva, og kanska fer tað at hjálpa sum frá líður, hver veit? Ferova Tang Yuanjuan Tann 27. november 1990 varð Tang Yuanjuan sett- ur fyri fólkadómstólin í heimbýnum Changchun í Jilin landspartinum sam- an við fýra vinmonnum. Hann fekk 20 ára fongsul og harafturat vórðu ell politisk rættindi tikin frá honum í fimm ár eftir at dómurin var sitin av. Hinir fýra fingu úr tvey ára upp í trettan ára fongsul og harafturat mistu teir politisku rætt- indi síni í eitt áramál. Hvat hevdu teir gjørt til saka, sum kom at kosta teimum so nógv av bestu árum teirra? Teir arbeiddu allir á bilaverksmiðjuni í heim- býnum, men hevdu helst verið ovmikið áhugaðir í almennum viðurskiftum, sum kom at kosta teimum so dýrt. Av og á hittust teir at tosa um sosial, fíggjarlig og politisk mál. Hetta var í 1987 og 1988. Lítið kom burtur úr hjá teimum, og teir góvust sum frá leið. Tað var Tang, ið hevði tikið stig til fundirnar, og hann skuldi hava sagt, at tað ráddi um at »avtaka lensharra- veldið, virða mannarætt- indi, seta fólkastýri í verk og beta um viðurskiftini í landinum«. Í mai 1989 skipaði Tang saman vid ødrum fyri ein- ari fridarligari kravgbngu til studuls fyri studentar- Nr. 4 — 8. januar 1992 FAKTION - Skriv til ambassaden .. PR men.“ il 2 AR T.I:O.N „xx „Spil % plakaten op på re Hvor. er de nu? nar í Beijing, sum vóru farnir at svelta seg, og tann 4. juni, eftir at frætt var um blóðbaðið á Himmalfriðartorginum, skipaði hann saman við nekrum vinmonnum fyri mótmælisgongu móti vápnanýtsluni í Beijing. Hetta var eisini eitt friðar- ligt mótmæli, sum fleiri túsund arbeiðsmenn frá bilaverksmiðjuni tóku lut I Tang varð handtikin tann 10. juni 1989, skuld- settur fyri at hava skipað fyri mótmælisgongunum og fyri mótkollveltingar- liga propagandu og øsing. Hinir fýra vórðu hand- tiknir sama dagin og fylgj- andi dagarnar. Tann 9. juli vóru tíðindi í dag- blaðnum i Changchun um hesar >lyklapersónar< í andsteðuni móti myndug- leikunum, sum vóru tikn- ir. Blaðið legði ikki fing- rarnar ímillum, og eyðsæð var, at teir vóru longu funnir sekir. Blaðið skriv- aði m.a.: »Hesin and- steðubólkurin undir leiðslu av Tang Yuanjuan royndi til fánýtis at skipa soleiðis fyri, at allir ar- beiðsmenninir í býnum fóru í verkfall at lemja alla framleiðsliuna. Teir royndu uttan úrslit at kollrenna leiðsluna fyri kommunistaflokkinum og grava stoðið undan kommunistisku skipanini. Teir = verða sanniliga álvarsliga revsaðir, og málið verður nú fyrireikað til sakarmål«. Teir sótu allir fongsladir inntil sakarmálið kom fyri fólkadómstólin tann 27. november 1990. Rættar- fundurin varð ikki >kunn- gjørdur« fyrr enn 20 min. áðrenn hann byrjaði klokkan níggju á morgni. Tað eydnaðist nekrum skyldfólkum og arbeiðs- felogum at sleppa inn í rættarhelið, av tí at tey umvegis frættu um rætt- arfundin, og longu klokk- an hálvgum tíggju var helið stúgvandi fult. Allir teir ákærdu nokt- aðu seg sekar í ákærun- um. Frágreiðingin hjá ein- um vitni varð lisin upp, men eingin av teimum ákærdu kendu vitnið, sum ikki varð avhoyrt í rætt- inum. Verjin hjá Tang Yuanjuan mótmælti og kravdi hann frídemdan. Til hetta svaraði ákærin, at »frå ti at málið byrjaði hevði tað verið gjella kannað av trygdarlegverj- uni, ákæruvaldinum og fólkadómstólinum, og allir avvarðandi leiðarar vóru samdir. Tá tú ferir fram, at tað ikki snýr seg um ein mótkollveltingarligan bólk, vilt tú tá vera við, at teir eru allir farnir skeivir?« Síðan varð ikki sagt meira, og dómarin tók straks dómin, ið var skrivaður frammanundan, fram og las hann upp. Tá var klokkan sjey á kveldi, so tað tók bert ein dag at døma fimm ungar menn í fongsul frá tveimum til tjúgu ár fyri friðarligt samfelagsligt virksemi. Í apríl 1991 vórðu teir førdir til grannalandspart- in Liaoning at sita dómar- nar av sær. Kann nakað verða gjort at hjálpa hesum fólkum? Hetta eru bert seks lagnur av mongum, sum vit hava frætt um, av tí at tað framvegis eru fólk bæði í Kina og aðrastaðir, sum ikki hava gloymt, hvat hendi í hesum veld- iga landinum summarið 1989. Tað er einki at ivast í, at tað eru nógv, sum annaðhvert eru tikin av døgum ella sita fest, sum vit ongantíð fara at frætta um. Amnesty International arbeiðir framvegis fyri hesum og nógvum eðrum samvitskufangum í Kina og í øårum londum. Um tú vilt vera við í hesum ar- beiði, ert tú vælkomin at vitja inn á skrivstovuna hjá AI Feroya deild í Vágsbotni í Havn ella ringja á telefon 15816. Skrivstovan er opin mána- dag, mikudag og fríggja- dag kl. 11—16. TE TEE € ERE TEE