mikudagur 8. januar 1992síða 14

Nr. 4 — 8. januar 1992 Taxations Protocol for Thorshaun & Friderickswaag Virdismeting av húsum og innbugvi i Tørshavn 1784. Greitt til prentingar hevur Noregsferð fyri tvey við tveimum børnum og bili Búð verður EINa VIKU I smáttu við ollum hent leikum á Hardanger Frítíðar sentrinum í ti sera vakra Norðheims sundi á Po på Smyril Line, Tif. 15900 J. Broncksgøta 37, Box 370 - 110 Tórshavn ASO gevur tydiligari mynd og betri litir, tå talan er um slitin bond kopiering leigadar filmar í Bert eitt av mongum í stóra úrvalinum hjá p/f Esmar Simonsen, Tlf. 44405, Kambsdalur - Box 78 - 530 Fuglafjørdur Canon Otruligt og ødrvisi fototól, grundað á Nýtir t.d. ikki film, fi møguleikar ber framtidar tøk: í SJonvarpstolin- Annufía í Vági. Gøtu, Forlagið Aldan, 1991. 2. hefti 150 krónur. Tá um segu- og ættar- gransking ræður, er Havnin betur fyri enn onnur pláss. Her er lætt- ari at koma til almennu sevnini, og meira er til av keldutilfari = viðvíkjandi Havnini. Og so legst aft- urat í hverjum! Nú er komin á prent hendan gott 200 ára gamla virðismetingin av húsum og innbúgvi. Húsasegan er ein týð- andi partur av bygda- og ættarseguni. Har hava vit góða hjálp í manntals- listunum fyri alt landið. Tann elsti frá 1801. Hann er eisini á prenti (1989). Men annars er tað at kalla bara gomul skifti 0.0. tor- funnin skjal, vit hava til taks fyri bygdirnar. Húsasegan í Havn er lættari at rekja í mangar mátar. Vit hava t.d. kortið hjá Rasmusi Juel frá 1710 og Blikkinsláara-kortið frá 1860-árunum, við til- hoyrandi lista yvir húsa- nevnini, sum Estra prent- aði og gav út í 1982. Aftan fyri stóð ævinligi havnar- maðurin í Getu, Stig G. Rasmussen. Sami maður- in fann upp á at geva út tær báðar prýðiligu mynd- irnar hjá Christiani Rosenmeyer frá 1778 við nekrum húsangvnum. Hetta var í 1986 á for- lagnum Alduni. Sama for- lagið hevur givið út húsa- yvirlitið frá 1784 — við nógv fleiri upplýsingum enn tær 6 ár eldru Rosen- meyer-myndirnar. Hetta húsayvirlitið, ið finnst á Landsskjalasavn- inum, hava ikki mong sæð. Í »Tørshavn lív og vekstur< eftir Andreas Ziska (1959) eru yvirlit yvir torvheiðarnar frá 1837, yvir traðirnar í 1873 og tey, ið áttu tær, og flestu húsanevnini frá uml. 1850. Men einki verð- ur grett um hetta húsa- yvirlitið frá 1784. Annufía í Vági hevur greitt til prentingar, so vit kunnu ekkaleys líta á, at rætt er avskrivað. Tí eing- in her á landi er meira royndur í at lesa gamla skrivt enn hon. Umframt heftið við prentaða yvir- litinum, er eitt hefti við ljósprenti av frumhand- ritinum, so tú fært saman- borið avskrivtina við got- isku handskrivtina. Viðmerkingar eru ongar * * I uttan tær, W. Hammers- haimb futi hevur i einum promemoria« til ríkis HLUBICIK á if 8. oktober 1784, um at virdismetingin er gjørd »I følge Den Kongelige Brandforsikrings Anordn- ing for Thorshavns Bye og Friderichswaag«. Havnin røkk tå ikki stórt longur niðan enn i Bringsnagetu. Eystan fyri ánna vóru tá mest neyst og úthús og nøkur fá nýggjari hús. Komman- dantshúsini vóru sunnan- fyri núverandi amtmans- húsini. Her vóru sethús og úthús hjá handilsfólkun- um í Vágsbotni — tað sum rópt var yviri í Klubba og í Quillingsgarði. Quillin var bekjarameistari hjá Ryberg og hevði eisini verkstað her yviri. Úr Vágsbotni norður- og vestureftir vóru bara tey hús, ið hoyrdu til Ry- bergshandilin, sum Rosenmeyer á Floor hevdu um hendur fyri Niels Ryberg. Hann var ein av næstu monnum danakongs, og skal hava givið vágni og húsunum uttan um handilin har navnið Fridriksvaag eftir Fríðrikki kongi V. Plássið varð tá roknað sum ein bygd fyri seg. Har vóru í 1784, 3 pakkhús og tvinni sethús, annað teirra var so nógv hægri mett enn nakað annað hús í allari virðismetingini. Fleiri stovur vóru og kemur, umframt eitt tubbaks- spinnarí. Í garðinum var eitt lítið bryggihús, nevnt »Maskhuus«. Eitt slåtur- hús, tvey fjós og ein skúrur. Neystið hjá teim- um var 17 alin langt og 8 breitt. Sterri neyst var ikki til í Havnini. Fúta- neystið var bara 14 alin langt og 5 breitt. Teir báðir, Thomas Jo- hannesen og Johannes Hansen, vátta á síðstu síðuni, at teir hava mált upp og virðismett »alle i og ved Thorshavn inden- for Huuse-Gaards Giærd- er, saavelsom i Friderichs- waag for værende Tid staaende Huuse og Bygn- inger, som ere anførte for at være 10 gylden værdi og derudover Saa sant hielpe os Gud og Hans hellige Ord«. Tummas var kallsmað- ur og dugnaligur hand- verkari. Var rættiliga ny- giftur tå og åtti hus sjålv- ur i Bringsnagøtu. Virðis- metararnir sluppu ikki at virdismeta sini egnu hus. Húsini hjá honum vórðu ti virðismett av Peder Han- sen, betur kendur sum skipar Hansen, og Joen Hansen, ið kortini má Vera missKriving Ilyri nevnda Johannes. Á síðu 14 standa nvnd tey húsini undir Kletti, sum hesin sami maður — aftur Joen Hansen — eigur og sum tí ein Hans Jacobsen hevur virðismett saman við Tummasi. Men í frum- handritinum er líkt til, at skrivarin, Rubek Lund, hevur ikki dugað á at skyna, um ein havnar- maður æt Jógvan ella Jóannes. Hann hevur skilliga fimlast, hevur fyrst skrivað annað og so rættað til hitt navnið. Sjálvur hevur maðurin — sum so mangur annar — skrivað seg undir við for- bókstavunum I:H:S, so- leiðis sum feroyingar hava skorið stavirnar í eysker, manglifjalir og aðrar ognarlutir. Rubek Lund hevur so skrivað aft- urat: >Johannes Hansens Navn«, sum vanligt var, tá ið maðurin sjálvur ikki dugdi at skriva sítt navn. Maðurin æt Jóannes Hansen. Var timburmað- ur og 52 ára gamal í 1801. Giftur í 1775 við Ellen Ja- cobsdatter. Tey búðu und- ir Kletti. Húsini vóru mill- um tey frægu í Havn. Tey vóru 12X6 alin (28,4 m?) við roykstovu og stovu. Har var bakarovnur — sum fáur tá átti. Og so eiga tey ein fittan hjall á Bryggjubakka og neyst niðri á Sandi. Staðanevnini hjálpa við at staðfesta hesi ymsu húsini. T.d. síggja vit, at skipar Hansen búði í Arnafirði, tey kalla. Hús- ini eru mest sum í tveim- um, 11X7 og 10X6 alin — við tveimum kekum, tveimum stovum, spis- kamari og kamari. Og so hevur hann urtagarð. Nevnd verða stadanøvn sum í Kina, á Myru, i Kova, undir Ryggi, í Króki, í Trød, á Bakka og í Bakka, í Beiti, á Jaðri osfr. Eitt navn er skrivað Skidenstræde! Hetta skal hava verið av Høgareyni og suðureftir — har sum Reyngeta er Skitligt skuldi vera mangastaðni. Har var ið hvussu er trongt og fátæksligt og tey »finu« búðu ikki har! Har býr t.d. Ole Morten- sens enke í >En forfalden Røgstue med Kove«, sum ikki kundi setast í nakað virði! Mong húsini vóru ótrú- liga små, knappar 12 m* upp í einar 22 m*. Ofta var eingin kjalari og í mong- um feri bara eittans rúm- ið. Her vórðu nógv bern fedd, men mong teirra doyðu tíðliga av sjúku og armóð. Ei undur í, at Havnin einki vaks í langa tíð. Sammett við manntals- listan frá 1801, so vóru tá 128 húski í Havn, men í 1784 eru skrásett 140 set- hús, sum annaðhvert »Vaanhus« eller »Røg- stue«. So mong munn ikki hava staðið manntóm, sum munurin vísir. Nei, Havnin var einki paradís og munurin á fólki var alstórur, sterri enn vit duga at ímynda okkum í dag. Hetta og mangt annað áhugavert kann lesast úr teimum upplýsingum og telum, sum finnast í hes- ari Taxations Protocol for Thorshaun & Fridericks- waag frå 1784. Sverri Egholm