mikudagur 22. januar 1992síða 10

síða 10 ar dansitíðin Nú byr) teimum størstu veitslukvøldunu gum, ina ettir jól vóru gildini og veitslurnar fleiri. Á nýggjar? ani á Í rettinda kanska eisini á Eyðun fóllka- Fyrilestur Andreassen, Livsfrødingur helt i Útvarpinum 2. jóla- Er Nr. 14 — 22. januar 1992 Síða 11 |smessu 08 “ tað fyrst i orðini Í Ú ar attur velt“ 1 Trettinda onk „á Kyndi Men nú Var ðum tikið ti um gomlu fastalávint vit tosaðu um Það verður 59 tí lin ÞOL, kenda niðurlagnum Gud man ? iða n t t rek ka Hesi orðini SIP“ ikki, sum mong hava viljað hildið, til ;iðinskap levnad í rykkjuskap | kristna jolahaldin- visa til il óladag Var kristna ;olahøgtidin 1 t av ólah tøk við. Og tann á kristin jól al gera, men stavar landaðu føding Krists r Diant Gili móð, svá rann Angankari, at Evensen helt, at tú hev sj fingið gott } heinini, men num: >Tú hevur fingið sterk bein til at era tey kki tal at náa himni tvassa undir Hag 3. men longur + abrekki "vensen ein ål Jøkil! Hetta við einar! serligari dans íkki altid hevur verið SO siðiligur- onki at siga fyri lýsingina- Hon er almenn- Jóannes vitnishgur spurningur fyri seg Í øllum nýggjar! bók Mangt bendir á, at Petur Martin kann hava rætt, tå skrivar: „Tað var um dimmið, tá ið vit komu til bygdar- Á mentum og å manna munni verður henda tíðin nevnd og hann nevnir hesa sterku motstødu móti dansinum- Á- Grindin Var deyð, grindadansurin gekk úti á grenum ist uppfatad sum ein elligamal siður, ið foroyingar av sín- hugaverd er hansarå nidurstøda, har han? ,ugsår sær vølli. Vit nærkadust okkum. Tå så eg J økil fyrstu ferð; N um eintingum hava hildið fast um, So at siga ålagt sær til at helst var vilji til heilt at forkomå dansinum, 08 hann skipaði Einars rímu 'Tambarskelvar; einir tolv av ars i bera teg“ Seinni spurdi F sjålvum, 98 hildið verður rættiliga fast um henda si tann avmarkaða dansitíðin kann vera eitt kompromis, tí bygdamonnum hansara gingu honum næst og kvæðu sterka at drepa illvættid id 6 sama, 0g drongurin Y ísti beinan“ egin svar fyri ein part i pietetsfullari virðing fyri gomlum siðum fólk vildu íkki gevast at dansa. Feroy ingar høvdu onki við honum, einir hundrað mans kvóðu niðurlagið- Noregis kongå. vit hava aftur verið í Noregi og lýtt á Kvensen hvakk vid: Ná, svá, tað veitst tú, men hvaðari Eg havi ikki, 08 ongin annar mær vitandi heldur, annað. Grindamenn SÓtu * smáflokkum á vellinum uttan Um drekarnar, SUM ýlt hava í Dovrafjøllum, 98 sætt risan veitst tú tað, lat meg hoyra: >Tey syftust bæði hart 08 givið mær far um annað, enn at so mátti VETA, og tað Tað er ti ikki vist, at dansitíðin frá jólum til fasta dansin 08 hugdu at 08 lyddu á, eingin fór Upp í ringin- rópandi upp dalar og fjall koma at spilla jólaveitsluna Í leingi, Gnippa væl seg stóð. klæði gingu úr seymi hevur ikki komið til min at fregnast eftir, hvussu vorðið lávint er fyrndarsidur, men góður sidur kann hann vera „Vit fara heldur ikki upp Í“ segði eg við felaga mín, „lat Trondheimi, 98 vit sóu Ílint taka hetta iilmenni av livi. sundur, og J økil sveittaði blóð=. Tá læt í E Vensen: Tú nú var við hesum, fyrr enn Petur Martin Rasmussen fyri tað, verdur at halda fast við, tí hann gevur árstíðini okkum seta okkum eisinis. "99 skal vera“ svarar hann, Nú eru vit aftur í Føroyum i einum føroyskum hevur verið væl fóðraður har uppi í Hargargarði. har kemur og setir fram Sera áhugaverð sjónarmið um hesa dám, 0g tykist eisini at dugna dansinum Dansifólki „at fara Upp í dansin nú, er halgibrot“- bygdarlagid eina blida hásummar nátt. Jekil og kvødar- hørgin var ! fordum, gudahúsið: tú hevur fingið sterkar sohildnu elligomlu dansitid. Tad ger hann í síni áhuga dámar eisini henda 8! Himin Var heiður og blika logn- Dimmblá fjøll um- arnir al; SUM i dansinum sørdu okkum út á hesa søgu- leggir, men einans til at tv assa undir Hagabrekku: teir verdu og drúgvu doktararitgerð um foroyska málspurn- Hesar gomlu veitsluhøgtidirnar, eg nevndi, foru folk girdu by gdalåglendid. Rustir, skerð og tindar strikaðu ligu ferð, eru nú meddir og hava sett seg niður. Teir sum verða ikki at bera teg langt niðan ) Himnabrekkuna tú ingin, ið kallast Den færøske Sprogrejsning med særlig at vitja- Heilar bygdir fóru burtur ! aðra bygd at halda dagsglæmunå, sum nu var at hverva í vestri. Drangar kvóðu, og vit sum sótu og lyddu å, hava upplivad eina mást lesa meira í bibliuni«. henblik på kampen om færøsk som kirkesprog- veitslu og dansa eftir festum siði. Summar bygðir vóru nir stavaðu í tann spegilsblanka sjó á vágini. Beksl við hátíðar stund. Henda stund, sum mangar aðrar staðir Tað er so rimiligt, at hegtíð og dansur hoyra saman, Spurningurin, Petur Martin totast vid, er stødan mill jolaby gdir, adrar nýggjársby gdir kyndilsmessuby gdir beksl og lið um lið lóg 300 grindahv lir til hvíldar å ti sigur frå hvussu tað ber til, at hesir fáu foroyingarnir og at avnokta mentan og list í tí verðsliga lívinum er fá- um kirkjuligt 08 verdsligt liv- Í hansara gransking um og fastalåvintsbygdir- Robert Joensen hevur millum hvita sandinum sum, undir fremmanda valdi, livdu å hesum útskerum, fongt og favitskut. Vit hava tann illa vana, at vilja føroyska målreising €r spurningurin sjålvsagt aktuell annað lýst hesar siðir gjølla i bók síni Høgtidir 08 Miðskeiðis Í hes! náttúrunnar dyrd, her á grønari innibyrgdir øld eftir øld, hagar til dags hava verið frisk meina ødrum tad, okkum sjålvum ikki dámar- Sum nú ur, tí kirkjan Var donsk við vilja til at fremja tað danska veitsluhald á vetri, 0g sigur m.a- at jólabygðir vóru und, tráddi hetta forna fólkið, í fornum búnaði, henda ir í huga SUm fyrsta dagin teir settust á skerini«. vid vininum. Ein dropi av ti sterka er mangan góður í Føroyum, kvæðini føroYy sk og grundstuðlar undir fer kirkjuby gdir, sum rímuligt er. Tað var ikki tilvildarligt, forna føroyska dansin. Og å fornum máli og i fornum Mangar godar letur i føroyskum dansi, ja, Og ikki lætt eina dansinått. Misbrúk er av ti illa, men nú aftur kjak oyska málinum, kirkjan aftur sjálvsagt móti verðslig- hvussu vitjað varð, lagið var at vitja aftur. Gledin vid at lagi bóru kveðararnir fram segur um „fornar kempur ! at skilja mótsteðuna móti dansi og kvæðum. Fyrst ast verður um rysdrekkalog, er kanska upp á sítt pláss um óleynað. ið dansurin skuldi eitast at fremja- koma á vitjan var stór, men ikki minni Var gleðin við at Noregi«- kirkjan og prestarnir, seinni indremissionerar og bap- at Spyrja. hvi misbrúkararnir skulu vera teir, ið avgerð Tað áhugaverða, ið Petur M artin kemur fram til er, at syna blíðskap- Slíkar vitjanir vardu bæði ein og stund: Dansurin livdi segun? og vit sum sótu uttanum livdu tistar, ið hava lagt deyin å at forkoma hesum mentunar hvat vit øl] onnur sleppa at smakka okkum á. Tað er líka henda avmarkaða dansitíðin V alla er serliga gomul skip- um tveir dagar. hana við. Vit vóru hjá, tá Einar kemur úr bardaganum tátti. Eg undrist stundum á, vussu hesi fólkini bera so ert, sum at banna ellum at koyra í bili, tí at summi an, at hon er ikomin eftir trysti frå bendrum 0g prest At fåa fremmant fólk upp í dansin var ein frægð, ti við risan norði í Áskógum, einsamallur við brotnum seg at, SUM enn í dag troðka seg inn á øll heimsins fólka eru óskettin OB elva til ferðsluskaðar- Hví vil ongin for um, og at mótsteðan hjá prestunum móti ti foroyska ivaleyst kundi tað tykjast meðsamt hjá fólki at dansa Í spjóti, og Ólavur kongur spyr hann: „Einar, hvar er liðið sleg. Er tað eisini fyri at køva fólkanna mentan og geva bjóða bilum av hes grund? Ti vit vilja øll hava bil. Men dansinum ikki fyrst 98 fremst er kirkjuliga grundað, lítlari bygd, bara tey somu. Dansifelegini í okkara tíð tað, ið eg 3 skógin sendi“. og Einar svarar honum aftur teimum okkara vesturlendsku. sonevndu kristnu ment- tey, sum ikki drekka, vilja helst forbjóða øllum eðrum at men heldur búskaparliga- Hann skrivar (umsett til før- hava eisini sannað hetta, 08 vitja hvert annað dúgliga í meðan „blóð um akslir fleyt< „Her skalt tú síggja an, við tí fullkomnu tilbiðjanini av heimsins skreyti og drekka eitt glas, bara tí teimum persónliga ikki dámar oyskt): »Dansitidin en aði, tå føstan kom, og tå føstan dansitíðini, serliga á fastalåvint, tå dansitidin er at enda svørdid tað, ið eg við risan breyt<- Vit eru inni i kongS“ gulli, ið ikki hevur annað við sær enn fleiri keyparar til tað. Og sama er við teimum, sum ikki hóva feroyska var av, kom útiarbeiðið fyri aftur, 08 tað stóð við til ut Í komin. Tað er frægd í at hoyra onnur kvæði og aðrar hellini, tá hirðin fellur ) fått, tí snú er eingin Í Trónd- ónyttuframleiðslun? av fjasi, SUM vesturheimurin dansin. Teirra persónliga meting skal vera nóg góð oktober Tad er onki at ivast í, at tað sum býr undir hest skiparar, 08 gongur dansurin væl, hava summi líka heimi, ið risan tekur av livi«; og tá ein av kongsmonnun byggir livifót sín á- að kann Vera, at sonevnt ólevnað, grund til at onnur helst ikki áttu at dansa avmarkaðu dansitid, er andstødan frå prestum og góða letu við at seta seg niður at lurta, sum at dansa um ynskir: »Gævi at Kjartan Ólavsson, hann var í borg" stundum hevur verið í onkrum dansihøli, men ikki tykir Men rætt skal vera rætt. 08 tad er, at tann beinleiðis bøndrum. Bøndurnir hava havt båskaparligar grundir: vid. um her«, men fær til svar at „deyður er Kjartan Ólavs- mær, at:tað men vera hevuðsgrundin hjá hesum andstødan moti ti føroyska dansinum, 98 dansi yvir tað galt hjá teimum um íkki at spilla tíðina við dansi, 08 Her fái eg hug at venda mær til Jóannes bónda, ið son, hann liggur í dekkar mold«. Tá lítur illa út, tó Vit mentanarandsteðingu? ti eitt er vist, at slitur tå røtur hevur, ið hjá 50 mongum fólkaslegum er aðaltátturin I restarnir ið eisini VÓrU bendur og ti høvdu búskapar skrivar um at lurta eftir dansi. Hann skrivaði eina grein ernast uppaftur, nå em gamal maður trivur í og sigur at nar, kemur ófriður á fólk, og tey krevja nýggjar røtur, dsdyrkanini, henda andstødan er ikki einans orsekin lig åhugamål at rekja, løgdu s0 eitt kir juligtasketiskt i norska tidarritinum Norsk Årbok í 1924, har hann „enn eru kappår á Íslandi, tó Kjartan hann er deyður“ helst í potti við handilsmold og handilstødum. Og tann til at føroyingar hava forsakað sína egnu mentan. og sjónarmið ! maná hitt búskaparliga. 98 grundaðu tað greiðir frá trimum kvødarum. Orsøkin til greinina Var g vísir á Ílint sterka pottin kanst tú flyta, hagar tú vilt. Urtin er einsamall i harvið nakað av SÆr sjálvum — €y ðvitað. Tann rútmiski við føstuni«. tann, at hollendingurin Jan de Vries, ið m.a. heyði Aftur eru vit pjåstaddir, tå Einar styrir Orminum pottinum, ið er av herðum, køldum tilfari, 08 ikki longur musikkurin, SUM annars er upprunnin gjøgnum øldi Petur Martin hevur varnast, at ongastaðni i keldum skrivad eina stóra ritgerð um okkara Sjúrðarkvæði, í „við líðir fram“ út av Noregi á Íslandsferð, 08 risin fær fest í moldina, hon rann út saman við øllum hinum- Tað hjá fólkaslegum í ti parti av verðini, vit, ið klettafast er nøkur serlig dansitid nevnd. Lukas Debes í 1673 tos hesum tíðarriti heyði eina grein um foroysk kvæðaeyð- finnin at roynå t forða ferðin! „Risin talar til ganda- mentunarleyså menniskjað er lætt at manipulera við í trúgva á, at alt her í okkara vesturheimi er vælsignað og ar um dans, men skrivar bara at dansað var í brúdleyp- kenni, og kom til ta niðursteðu, at tey vóru vánaligur finn, biður rímur binda, bæði skjótt 98 skundiliga, mangar ættir Tað man vera meiningin. 98 tað tykir gott, hevur í amerikanskum sniði, otað alt annað burtur um og á jólum, 08 heldur ikki Svabo í 1781/82 nevnir kvæðaskaldskapur samanborin við annan norður- aftaná Ormin senda“ Finnin roynir; men stýrið og gull- mær er synd. Hesir mentunartýnarar munnu Vera úr tí mentunarliga medvitinum hjá ættarliðunum frá dansitíðina, einans brúdleyp 98 jól, tá dansað varð. lendskan kvæðaskaldskap- Jóannes tók hetta inn at bjålkin »eru sett vid mentum teim, ið Ólavur kongur læt nakað rótleysir 98 mentunarloysingår sjålvir, hoast 60-årunum og seinni. Eisini sålmasangin, 59 at sælan nú Debes skírir dansin sum „unyttig tidsfordriv eller for sær, og skrivadi afturímóti við at lýsa kveðing á gólvi, skera“, 08 „Einar heldur um gullbjálkan. nú hevur hann virksemið hjá mongum trúboðara krevur allar sterstu er at finna Í gospelsanginum, ið er tann kristni variant- fængelig lystighed“. og Svabo kallar kv ini »Nogle og tað skapanarmegi, sum kemur fram tá hjá einum Gud í munni«; har batti eingin finnagandur, »Ormurin virding av okkum, fyri dirvi, sakn, ågrytni, góðan vilja urin av ti annars heidna rútmiska musikkinum, 98 Alderdoms levninger og ærkværdigheder“ Møguliga góðum skiparå. tå væl vil til. Ein av kvædakempunum, rendi i havid út og legðist til ymsar kjálkar“- og reint hjarta- gevur teimum, ;3 áður stríddust móti føroyskum dansi liggur í hesum at teir hava hildið lítið um vanliga dans“ hann lýsir, kallast við dulnevninum Jøkil Buason, ein Enn eru vit hjá. tå teir drekka jól í kongshellin! í Kristian Osvald Viderø hevur kvædini vid sær. har sitt alibi til at dyrka rútmiskan musikk- Og A osarip in, teimum hevur heldur hóvað brúdleyps- 98 høgtids- eldri suðringur, ið ikki vildi hava navn sítt á prent. Tróndheim!. „tá drekar Í Dovrafjøllum tóku at yla hátt. hann er á sinum mongu og drúgvu ferðum, og hugtak- sum tó hevur eins samansetta rútmu og nakar rútm“ dansin, og nog“ bendir á, at gerandisdansurin kanska Hann er kendur, men lat tað fara. Jóannes lýsir hann í og dagurin tók at dimma“, 08 risin óvart 98 óboðin andi er at lesa í bókum hansara, hvussu lítið hepi er * iskur musikkur, men sjálvsagt. hon vendir ikki so nógY einum grindadans! i heimbygd hansara, hagar Jóannes stígur inn um átt og SO ráðaríkur sigur: „Sit væl væl- mentunartýnin ini, tí hann ongå letu er í iva UM munir úteftir, er ikki 59 larmandi, hoyrist ikki væl, bergtekur og ein vinmaður koma til gongu- Nú var tað dansitíðina, signaður Ólavur kongur, #g drekki við tær í nátt“- Tá millum hitt himmalska og hitt verðsliga- Burtur úr ein“ íkki beinleiðis gjøgnum tey musikkteknologiski hjálpar- vit skuldu tosa um, men at hetta er grindadansur hevur falla kongsins enn i fått, men flint sterki, som komin ari samrødu, hann endurgevur ur heimbygdini, taki eg tolini. er av Íslandi, stíg!" fram og tekur til orða: „Tað er ikki hetta brotið: Annað jólakveld fara tó nøkur aftur i føroyskan dans trøllum van at drekka vid kristnum monnum«. Hann „Tað segði Evensen við teg eitt SINN hann yvirhoyrði og latið hann ikki detta n! yri. Tað er ongin grund til leypir á- bardag! verður so at brakar í høllini, borð og teg í skúlanum. hann bað teg nevnå sær ein, SUM sveitt- tess. Hverki so ella so, ti so Verð? vit tað fátækari. og aði blóð; tú svaraði: „Tað veit eg“- Evensen tók tað upp“ dansurin enn meira forfjónaður til eitt innanholað retor- aftur: >Nú, 80 Angankári? Hvaðan veitst tú tað? Tá iskt element í håfloygdum tjóðskap "kki. Hann kvaðst tú: Ríða teir Í Tyrnisdal, svá fast av miklum hevur betri uppiborið- Útvarp Feroy? 2. jóladag | |