leygardagur 25. januar 1992síða 18

Síða 9 tidindabladid Áhugaverdur fundur ur un sukursjúku Diak skipé “ í vikuni fyri áhug verdum fundi um sukutsjúku á Blinda- stovfi Føroya í Havn. Evni á fundinum, ið var almefinur, var: 1. Såkursjuka og eyguni esfelag Føroya í 2. Hýat er góður sukur- sjúkrskostur 3. H ussu tydningarmik- ið e itt stødugt blóð- SUK 1 Ká Ho g HÆKI Mari anr irsson, kostråd eV trarnar Mar inna Andreassen og Edith Vang Hvussu vanlig er sukursjúka? Sukursjúka er ein rætti- sjúka, ið er Danmark mett, at um leið einir 100.000 dan- fongdir við hesi sjúku. Av hesum noyðast 0.u. 20.000 at fáa insulin- 1 liga vanlig ólekjandi I verður 2%, t.e 1r eru viðgerð, o.u. 30.000 at fáa tablettir, meðan 0.u. 20.000 tørva bert at fåa sjukrakost. Harumframt verður mett, at o.u. 30.000 danir sukursjúku, uttan at hava fingið hana hava stadfestad. Í Feroyum er sjúkan eina helvt sjáld- samari enn í Danmark. Mett verður, at einir 800 førovingar hava sjúkuna. Sukursjúka hevur vund- ið uppá seg. Betur fólk verða fyri, vanligari verð- ur hon, helst tí, at fólk fáa meiri og setari mat, og tí at tey rera seg minni. ganga við sjúkuni og vita ikki av, at tey nava han x NOÐ Hon verður rari, sum fólk gum fólki er men tá ið fólk eru farin um hálvan aldur, er hon væl meira hjá konufólki. Sukursjúka eitur á læknamåli diabetes mellit- us. Diabetes merkir »at renna igjøgnum«, mellitus merkir „setur hunangur«. sum Hvat er atvoldin til sukursjúku? Atvoldin til sukursjúku er trot å insulini, id er eitt hormon, sum verður fram- leitt i brisinum. Insulin er neyðugt, um ólag ikki skal koma í evnisbroytingina av fødsluevnum, serstak- liga hjá sukri. Er trot á insulini, kemur ólag í evnisbroytingina, so vín- berjasukur (glukosa) hóp- ast upp í blóðinum og skil- ist burtur úr kroppinum í nýrunum. Tí er tað at finna í landinum, har sum einki sukur eigur at vera. Sukursjúka er í nógvum forum, um oikki altíð, ættarbregði, serliga tað slagið, sum kemur longu hjá børnum og á ungum fum. Ættarbregðin er c6 ógvuliga fløkt og er ikki idd til ful Í fulnar enn. Ein rr í kann gott fáa sukursjúku, sjauvt um Eingin 1 ættini hevur sjúkuna. Men ymist kann gera, at fólk hava meiri lyndi til at fáa sjúk- una, eitt nú ov lítið krops- arbeiði og serliga tað at vera ov feitur. Sukursjúka og kostur Vanliga verður sjúkan skift sundur í tvinnar bólkar: 1) sukursjúka hjá børnum og ungum fólki, sum krevur viðgerð við insulini, t.e. innspræning av insulini, 2) gamla- mannasjúka, sum oftast kann viðgerast við kosti, tablettum og rerslu. Meginparturin av teim- um, ið hava sukursjúku, hoyra til bólk 2. At ein diabetikari etur rætta kostin hevur ikki bert avgerandi týdning fyri ta dagligu heilsuna, men eisini fyri eftirtíðina. Hetta er galdandi bæði fyri tey, ið hoyra til bólk 1, og fyri tey, ið hoyra til bólk 2. Diabeteskostur er annars ein ógvuliga Nr. 17 — 25. januar 1992 heilsugóður kostur — eisini fyri tey, ið ikki hava sukursjúku. Ein týdningarmikil tátt- ur í diabeteskostinum eru tægrarnar (fibrini) í matin- um, tí hesar tægrar seinka upptekuni av kolvætu (kolhydratum), so at blóð- sukrið ikki hækkar so Tryggingin má gerast meira brúkaravinarlig Tordur Niclasen, tingmaður fyri Miðflokkin hevur lagt upp- skot fyri tingið um nógv umrøddu tryggingarviðurskiftini í landinum. Hann heitir á tingið um at áleggja landsstýrinum at gera nakað við allan tryggingarspurningin. Uppskotið er soljóðandi: Alagt verður landsstýrin- um at skunda undir ar- beiðið at endurskoða tryggingarviðurskiftini her á landi, og at hetta verður gjert við atliti til at tænastusteðið hækkar. Viðmerkingar: Aður hevur av ymiskum flokkum og tingmonnum verið lagt uppskot fram á ting, sum hevdi til enda broyt gg I KOL al £ trygging ini he somuleiðis verið frammi tó uttan at vinna frama. Hóast tað er ein sann- roynd, at monopolstovnar aðrastaðni í stóran mun hava yvirlivað seg sjálvar og kapping stovnanna millum hevur vunnið frama til gagns fyri brúk- aran, so tykist »mono- polið< her á landi at trív- ast væl — dúgliga fjálgað av politiskum myndug- leikum. Hóast helst nyttuleyst indstødupolitikara | ; so Má asannast komin frá tíðin nú er politiskari síðu at seta neyðug tiltek í verk, sum hava til endamáls at tryggja landsins borgar- um (tryggingartakaran- um) betri semdir og hægri tænastusteði í trygging- arviðurskiftum sínum. Meginreglan her átti at verið, at Tryggingarfyri- tøkurnar vóru til fyri borgarans skuld og ikki evugt — og ikki minst, tá talan er um monopol- x x 1 U i ÁR n, sum legði uppskot á ting. Hetta uppskot hevði til endamáls at avtaka einkarrættin hjá Trygg- ingini og at sundurliða tryggingarstovnin. Málið vann ikki frama, men varð av samgongu- meirilutanum í nevndini víst á, at landsstýrið »ar- beiddi við tryggingar- spurningunum, soleiðis sum landsstýrismaðurin í fíggjarmálum undir 1. við- gerð av málinum hevði upplyst«. Havandi i huga, at nær- um eitt ár nú er gingið síð- an upplýst varð, at „landsstýrið arbeiddi við Nú er opið seteiðis: Livdin, Dj. í Geilsgetu 1 friggjakvøld og leygarkvald frá kl. 19.00 tit í 01.00, og sunnukvøld frå kl.“19.00 til 23.00. | målinum«, loyvir upp- skotsstillarin sær at heita á landsstýrið at skunda undir og taka neyðug stig til, at tryggingarviður- skiftini her á landi sum skjótast koma í slíka legu, sum av sonnum kann sig- ast at vera brúkaravinar- lig. Á Foroya logtingi 21. januar 1992 Tordur J. Niclasen | Frá 1. januar er aldursmarkið 16 ár. | nógv. Flestu av hesum tægrum eru í grenmeti og grovum breydi. Í dag fáast ógvuliga nógv ymisk sløg av breyði, og á fundinum tosaði Mariann Patursson, kostráðgevi, serliga um, hverji breyð eru góður diabeteskostur og hverji ikki eru tað. Hon greiddi eisini frá eðrum tægrríkum mati. Hon greiddi eisini frá hvenn kost diabetikarar eiga og ikki eiga at eta. Sukursjúka og hjáárin Nógvir diabetikarar fáa, eftir at hava havt sjúkuna í eini 15—20 ár, ymisk hjá árin, eitt nú æðrabroyt- ingar í eygunum, nýrun- um og hjartanum og í nervalagið. Hjá nekrum diabetikarum síggjast tó eingi sjúkratekin, sjálvt um teir hava havt sjúkuna í eini 40—50 ár. Eitt av hjáárinunum, sum diabetikarar kunnu fáa, eru æðrabroytingar í eygnanethinnuna, sum ger, at blóðrásin broytist. Á nakrar æðrar kunnu koma smáir bjølgar, sum síggjast sum reyðir prikk- ar á nethinnuni, og nakrar æðrar eru skjótar til at bloða. Nýggjar æðrar kunnu eisini koma til sjóndar á nethinnuni. Ringt tæri er í hesum æðrum, og stórar bløding- ar kunnu koma inni í eyg- anum, sum hava skerda sjón ella blindi við sær. Fyrr gjørdust nógvir GlaDe€eliKkarar Diinair, ti ta voru Engir góðir við