týsdagur 11. februar 1992síða 2

Ábyrgdarbiaðstjóri: Jan Miller Nazistiski vandin HÓAST neyvan nakað í seguni hevur staðið fyri størri óndskapi og ræðuleik- um enn nazistiska rørslan í Týsklandi, so tykist nettup sama nazisma nú aftur at vera uppá móta í fleiri londum. Flestu staðni er hon betur kend undir heitinum fascisma, men í heimlandinum, Týsk- landi, er og verður hon nazisma — tó at hon er strangliga bannað. Framvegis tykist hon at liggja latent í mongum týskara. SJÁLVT um talan bert er um nynazist- iskar og fascistiskar minnilutabólkar, ið nú gera um seg ymsa staðni í Europa, so er hetta eitt varskó. Tann dagur, tá umreddu bólkar fáa veruliga undirtøku, liggur kanska ikki so langt hinumegin ár 2000. Tá skuldu í hvussu er øll tey, sum á ein ella annan hátt vórðu rakt av nevndu drápsmannargrslum, verið und ir grønu torvu IKKI minni enn tvær reisir í hesi øldini hevur Týskland verið atvoldin til eitt oyðandi kriggj. Tá tað so hoyrist um, at nazisman so smátt aftur er farin at spíra í hesum landi, tá spyrja fólk sjálvandi, um tað kann henda, at Týskland fer at verða atvoldin til enn eitt heimskríggj SOLEIÐIS sum stødan er í Týsklandi í dag. eru tað helst fáir europearar, sum bera henda ótta. Týskland er jú okkara búskaparliga fyrimynd, her ræður + Jústínus Eidesgaard demokrati, landið hevur ongar kjarn- orkubumbur osfr. Týskland er lokomo- tivið, ið skal draga restina av Europa við sær móti uppaftur størri væiferð. Hetta er ímyndin hjá teimum flestu. OKKURT er tó broytt hesa seinastu tíð- ina. Síðani bæði týsku londini vórðu løgd saman í eitt nytt tyskt stórríki er umrødda ímynd av landinum við at broytast. Í kjalarvørrinum á samanlegq- ingini síggjast alsamt fleiri nazistiskir og fascistiskir spírar at koma undan. Arbeiðsloysið í tí gamla Eysturtýsk- landi, misnøgdin við teir mongu innflyt- ararnar og ikki minst ein vaksandi týsk nationalisma eru alt viðurskifti, sum kunnu skapa nýggjan gróðrarbotn fyri bæði nazismu og fascismu. NÚ um dagarnar visti stóra danska blaðið Politiken at siga frá tíðindamanni sínum í Týsklandi, at alasmt sjónligari tekin eru til, at sterka týska tjóðskapar- kenslan, sum m.a. var upphavið og drív- megin í nazismuni, er farin at bera åvøkstur. Alsamt fleiri ung í Tysklandi vilja ikki longur finna seg í at vera undir »eftirliti«x og »yvirrædi« av eitt nú amerikonskum hermonnum. Fleiri og fleiri týskarar krevja, at USA tekur allar sínar hermenn heim. Teir hava einki at gera í Týsklandi, nú kommunisman er fallin. Tosað verður eisini um at byggja upp ein veruliga týskan her. Somuleiðis verður tosað um, at Týskland eigur at gioyma alt um felags europeiska samar- beiðið og heldur brúka alla orku til at út byggja eitt sterkt Týskland. TAÐ er greitt, at henda nýggja bylgjan Blaðfólk: Randi Jacobsen - Tórfinn Smith | Útgevari: P/f Sosialurin s Á Uppseting: Pí Sosiafurin Prent: PH Pressan 1961 Telefon: fyrst og fremst er at finna millum tey ungu, ikki minst tey, sum einki arbeidi hava, og tey, sum eru ørg inn å teir mongu útlendingarnar, sum hava fingið loyvi at búseta seg í landinum. Hyggja vit at verandi politisku flokkunum og umboðum teirra, so er greitt, at har vil ein ikki hoyra orðið nazisma ella tað, ið líkist ti. Har er stødan framvegis tann, at týskarar eiga ikki at gloyma leiklut Týsklands í seinna heimsbardaga. Men søgumenn og teir ivasomu skeptikarar- nir seta alsamt oftari fram spurningin: hvussu verður tá núverandi ættarlið av politikarum er farið frá og eitt heilt nýtt ættarlið, sum einki minnist til nazist- isku fortíðina, tekur við! TAÐ er ein sannroynd, at teir, sum stýra í Tysklandi i dag, vilja ikki vita av nøkr- um, sum bara ber brá av nazismu. Tí verður alt slíkt virksemi strangliga revs- að. Hetta er so ein av orsøkunum til, at nazisman i løtuni hevur betri gróðrarlík- indi i ødrum londum, har slíkt virksemi ikki verdur revsad å sama hått. Herfyri Sóu vit sera åhugaverda sjånvarpssend- ing um nýnazistarnar, sum nú royna at siga heiminum, at alt, sum skrivað og sagt er um fangalegur og jødaforfylgilsi eru tær beru lygusøgur. Tær hava als einki hald í veruleikanum. Miðvíst royna umboð fyri nynazistisku rørsluna at reinvaska Hitler og tað, hann stóð fyri. Nú er hann brádliga einasti veruligi jødavinurin, er partur av boðskapinum hjá hesi rørslu. TAÐ óhugnaliga við slikari rørslu er, at hon roynir at gera sær dælt av vanda- málum og veikleikum í okkara demo- Postadressa: Postsmoge 76 Argir 110 Tórshavn 11820 Teletax: 14720 kratisku samfeløgum. Eitt nu at birta upp undir øsing móti fremmandaarbeið- arum o.l. Tað er neyvan orsøk at yvir- dramatisera týdningin av umreddu rørslum, men tað, sum í løtuni er við at taka seg upp, eigur at vera eitt varskó til okkum øll. Størsti vandin er tó tann, at alt hetta er gloymt, at søgan verður skrivað av nýggjum og veruligu hend- ingarnar undir nazismuni gjørdar til lygusøgur. TAÐ verður ofta kjakast um, hvussu stóran dent vit eiga at leggja á søgu- undirvísingina í skúlunum. Tað eru teir, sum vilja tiga søguna burtur og sum vilja minka um týdningin av henni. Men tá tað ræður um at forða fyri, at slík mistøk, ið nazisman stóð fyri, ikki verða endurtikin, tå er søgan av ómeta- liga stórum týdningi. Júst tí eigur nettup søgan — staðfestingin av ti, sum veruliga hendi — at vera eitt av okkara fremstu amboðum í royndini at forða fyri, at segan skal endurtaka seg: at nazisman ella fascisman bara so mikið sum fáa fótin fyri seg aftur. GÆVI nýggja tøknifrødin — sum so mong seta sítt álit á, eisini verður før fyri at ódeyðiliggera teir ræðuleikar, sum umrøddu rørslur stóðu fyri. Men vit mugu øll vera á varðhaldi, soleiðis at slíkir felagsskapir sum eitt nú ný- nazisma ikki sleppa at broyta søguna til sin egna fyrimun. Hetta áttu søgureing- ingarnar í teimum totaliteru kommun- istisku londunum at havt lært okkum. Broytingar í fólkaskúlalógini Í grein 3, 1. stk. í fólka- skúlalógini stendur: Fólkaskúlin er ein sjey ára grundskúli og ein tvey ára framhaldsskúli, og í 2. stk. stendur: Framhalds- skúlin kann verða ferdur víðari við einum 10. flokki, ið kann rekka um meira enn eitt ár. Henda orðing er heldur undarlig. Fyri tað fyrsta er tað eins og 10. flokkur ikki hoyrir rættiliga við til framhaldsskúlan, og fyri tað næsta kann hann vara meira enn eitt ár. At 10. flokkur er ætlað- ur meira leysur av fólka- skúlanum, er uttan iva í árini: — 10. flokkur er óneyðugur — næmingar- nir læra einki nýtt í 10. flokki — 10. flokkur er ein krógvaður realskúli, o.s.fr. Ja, nekur fara so langt, at tey mæla til at taka 10. flokk burtur. Men onnur halda, at vit eiga at varðveita 10. flokk, tí tey ungu búnast nógv hetta árið og læra kanska nógv av tí, tey ikki fingu við árini framman- undan. Fleiri teirra, sum vilja varðveita 10. flokk, halda, at hann eigur at fáa annað innihald. Onkur hevur nevnt at leggja sjóvinnu- tráð við andan í lógini. Hetta sæst best av, at næmingarnir eftir 9. flokk kunnu fara upp til frá- faringarroynd fólkaskúl- ans, og gevur fráfaringar- royndin rætt til framhald- andi útbúgving. Eisini skal vísast á, at orðingin viðvíkjandi 10. flokki hevur sín uppruna í donsku fólkaskúlalógini frá 1975. Men har gevur orðingin meiri meining, tí danir hava 9 ára undir- vísingarskyldu, t.v.s. øll ganga i skula i 9 år og fåa sidani eitt eykatilbod, sum kann vara meira enn eitt år — eitt sonevnt 11. år. Hetta er roynt av og á við fleiri skúlum, men mær vitandi er skipanin við 11. ári ikki vanlig í Danmark. Leggjast skal afturat, at í Feroyum er hetta ongan- tíð roynt. Nógvar hava atfinning- arnar mótvegis 10. flokki verið hesi seinastu 10 útbúgvingina inn í 10. flokk. Hesum hava tó fólk við eykakunnleika á økin- um mælt frá. Nú hava vit fingið eina fyribilsskipan í Klaksvík við sjóvinnuút- búgving. Onnur hava skotið upp at skipa 10. flokk sum eitt steðisár. Í álitinum um miðnámsútbúgvingar frá mentanar- og skúlanevnd løgtingsins, ið varð lagt fyri tingið í desember 1991, verður m.a. sagt: rat landsstýrið eigur at kanna um steðisárið, sum er ætl- að sum grundarlag fyri flestu miðnámsútbúgv- ingar, kann vera partur av verandi fólkaskúlaskipan í 10. flokki«. 10. flokkur er eitt tilboð til tey, sum ynskja at ganga í fólkaskúlanum eitt ár afturat. Ásannast má, at 10. flokkur ikki hevur fert til tær stóru broytingarnar í fólkaskúl- anum, hóast teir nógvu valtímarnir skuldu givið hevi til aðrar undirvísing- arhættir. Í teimum allarflestu fer- um er 10. flokkur eitt na- túrligt framhaid av 8. og 9. flokki, uttan broytingar í innihaldi og undirvísing- arhættum, meðan bert einstakir skúlar hava roynt nakað annað. ur at verða broytt, so 10. flokkur verður meira na- túrligur líður í fólkaskúl- anum, og ásetingin í grein 9 um bólkaskipanina eig- ur at verða broytt ella tik- in heilt burtur. Neyðugt verður at broyta bæði skipan og innihald í 10. flokki, men hetta kann ásetast í kunn- gerð heldur enn í lógini. Hetta 10. árið kann geva teimum ungu tíð og hevi til at læra okkara samfelag at kenna, sam- Bingotølini: stundis sum tey royna seg sjálvan og taka avgerð um, hvat tey vilja út- búgva seg til og arbeiða við sum vaksin. Marita Petersen 78 Seinastu bingotølini eru í Steða landsstýrisins er, blaðnum í dag. at vit eiga at varðveita 10. flokk. Hann er skipaður kring alt landið, og er tí eitt tilboð til ell ung, sum tey kunnu gera nýtslu av samstundis sum tey | búgva heima við hús. | Grein 3, 1. og 2. stk. eig- Í blaðnum í morgin fara vit at prenta drignu tøl- | ini við frágreiðing um, hverjum blað, tey vóru í. Vit fara tá eisini at áseta seinasta innlatingar- dag eins og vit stutt fara at taka aftur í aftur spælireglurnar. er ULL A AR OR SA