týsdagur 2. mai 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 83 - 2. mai 2000 Næstu ferð... Gott at eg keypti H-vindeygu við Orkuspariglasi Døggi› ver›ur minni, vælveran ver›ur størri Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Sjálvberandi búskapur tryggja vælferð Í gjár var 1. mai og er hetta dagur arbeið- aranna. Hesin dagurin verður hildin kring allan heim, og eisini her hjá okkum - bert viku eftir flaggdagin verða røður hildnar kring landið. Vit kunnu siga, at hóast Flaggdagurin og 1. mai ikki hava nakað beinleiðis við hvør annan at gera, so er kortini tætt samband millum teir, nú stórur partur av Føroya fólki ynskja størri sjálv- ræði. Á flaggdegnum verður mint á tann týdning mál og mentan hava fyri okkara land, og hvussu vit við hesum varðveita og menna okkara samleika og tjóðareyðkenni. Og henda dagin verður eisini stungið út í kortið, hvussu vit í framtíðini kunnu gerast enn meira vitandi um egnan mátt og megi, og hvussu vit taka størri ábyrgd av okkum sjálv. Arbeiðaradagurin 1. mai skal minna okk- um á tann týdning og tey virði, sum ar- beiðarafjøldin skapar. Hann skal minna okkum á tey sjálvsøgdu rættindi verka- fólkið hevur. Men hann er so eisini vorðin til dagin, tá víst verður á skeiva og órætt- vísa gongd í samfelagnum. Nú landsstýrið í dag skal undir annað umfarið í samráð- ingunum um framtíðar støðu Føroya er eisini rætt at vísa á, hvussu stóran týdning tað hevur at kunna varðveita somu rættindi og livikor í framtíðini eisini. Tað kann so ikki koma uppá tal, at tey lægstløntu í samfelagnum skulu spenna lívreimina inn til tess, at vit kunnu fáa meira sjálvstýri, meðan t. d. aðrir bólkar megna at halda fast um síni rættindi. Broytingar eiga at gerast í okkara ríkis- rættarligum viðurskiftum. Vit mugu taka størri ábyrgd av okkum sjálv og hesum samfelag. Tað stendur rimmarfast. Men vit mugu tryggja okkum, at tað ikki verður sjálvstýrið ella fullveldið í sjálvum sær, sum gerst málið. Heldur enn at stríðast um orð og heiti, so skulu vit skipa samfel- ag okkara soleiðis, at vit veruliga verða før fyri at ráða og stýra okkum sjálvum. Tað snýr seg um at tryggja grundarlagið undir framtíðar samfelag okkara. Tað snýr seg ikki um at kroysta eina skipan ígjøgn- um, sum kanska ein spinkul meiriluti kann taka undir við. Vilja vit veruliga landinum tað besta, so latið okkum nýta høvi at byggja upp ein sjálvberandi búskap, sum í framtíðini verður grundarlagið undir teirri stjórnar- skipan, sum fólkið í Føroyum tá ynskir. Viðmerking: Nú ein dagin visti Sosialur- in at siga, at Niels Nattestad, skúlastjóri á Venjingarskúl- anum, legði upp til at lata próvtøkuna í fólkaskúla- num fara í ár, og heldur nýta tíðina fram til summarfrí- tíðina til vanliga skúla- gongd. Hetta eru skila orð frá ein- um skilagóðum skúlastjóra. Men hetta er ikki bara skil- agott í ár. Vilja vit ein framkomnan fólkaskúla, er ein tann størsti bágin júst próvtøkan í tí líki, hon enn er í. Hon er ein leivd frá eini farnari tí og í allari síni veru ein and- søgn við andan í teirri lóg- gávu, vit hava um fólka- skúlan nú á døgum. Hon er besta einstaka trygdin fyri, at nútíðar ar- beiðs- og undirvísingar- hættir hava ilt við at vinna frama í gerandisdegnum í skúlanum. Tað skuldi ikki verið neyðugt at nýtt læntar fjaðr- ar at próvføra fyri hesum, tí vitanin um, hvat ið darvar og hvat ið fremur fjøltáttaða undirvísing, er gerandis- kostur í undirvísingini á Læraraskúlanum, og hon hevur ið hvussu er verið tað seinastu 25 árini. Eg fari kortini at taka til danska professaran Steen Larsen, sum eitt kvøldið í farnu viku helt fyrilestur í handilsskúl- anum í Havn. Í eini grein í Skúlablað- num, og seinni í Viðskera- num, tók eg uppaftur eftir hann ein setning, sum hann skemtandi, og eitt sindur argandi, plagar at byrja fyri- lestrar sínar við, og serliga tá ið hann veit, at nógvir lærarar eru millum áhoyr- ararnar. Hann byrjar ofta soleiðis: “Vita tit, hví lærarar eru so klókir?” Og hann svarar sjálvur: “Tað er tí, at teir gera tað arbeiðið sjálvir, sum næm- ingarnir áttu at gjørt.” Men álvara er sjálvandi aftanfyri, tí her liggur í veruleikanum sjálvt grundarlagið undir allari framkomnari undir- vísing. Einki kemur av sær sjálv- um. Tú lærir av tí arbeiði, sum tú leggur í tað. Tí er tað so umráðandi, at børnini í skúlanum fáa høvi at ar- beiða og at vera virkin, so tey nøra um sítt forvitni og læra at læra saman við lær- arum, sum vita hetta, og sum duga at halda teimum til. Hetta kvøldið á Handils- skúlanum sótu aðalstjórin í Undirvísingar- og Menta- málastýrinum og ovasta leiðsla fólkaskúlans. Hetta, ið vit sótu og hoyrdu, er fremsta vitanin á pedagogiska økinum í Púra beint Natti okkara tí. Allar neyðsemjur burtur av hesi leið eru ein leið burt- ur frá fólksins skúla, tí tá verða lærarar fólkaskúlans alt meira “instruktørar”, ið við ymiskum snildum onk- ursvegna skulu trútta lær- dóm niður í børnini, heldur enn at leiða børnrini at gátt- ini á teirra egna vísdómi, og tá kunnu vit koma í ta vit- leysu støðu, sum summi í álvara halda vera tað einasta rætta: At ungdómar dumpa í fólkaskúlanum. NB: Meðan eg siti og skrivi hetta, hoyri eg, at verkfallið á fólkaskúlaøki- num er av. Eg rokni við, at próvtøk- uætlan liggur klár til í summar, og skal ikki leggja upp til meira ótryggleika enn tann, sum longu valdar. Varð okkurt gjørt við hetta til næsta skúlaár, so var okk- urt gott komið burtur úr søg- uliga verkfallinum í fólka- skúlanum. Pauli Nielsen rektari læraraskúlans Er ætlan landsstýrisins til samráðingarnar 2. mei, at skapa so stóra øsing sum møguligt, fyri á tann hátt at finna eina undarførðslu fyri at inndraga ein altjóða eyg- leiðara? Komandi týsdag skal landsstýrið aftur á fund við donsku stjórnina. Fyrri fundurin partana millum (tann 17. mars í ár) gjørdist ein sannur rokfundur, mill- um annað av tí at lands- stýrið ætlaði, at einki skuldi leka út til almenningin. Hvørki føroya fólk, ella um- heimurin skuldu fáa nakað at vita um samráðingarnar. Landsstýrið ætlaði loynifund Landsstýrið ætlaði og kravdi av donsku stjórnini, at hon gekk við til, at einki skuldi leka út. Samráðing- arnar skuldu eftir landsstýr- isins ætlan enda á Jóansøku, uttan at orð varð grett fyri føroya fólki ella øðrum um, hvussu gongdin undir sam- ráðingunum hevði verið. Alt skuldi haldast dult. Landsstýrið hevði eisini áðrenn samráðingarnar, við trúnaðarstempling og hótt- anum um revsing, roynt at múlabinda bæði andstøðu og uttanlandsnevnd løgting- sins. Sjálvandi segði danski forsætisráðharrin kortanei til hesa loyniætlan hjá landsstýrinum. Tað er nevniliga full- komiliga óhugsandi í einum av fremstu demokratium í heiminum, sum Danmarkar ríki er, at lagna føroya fólks verður avgjørd, uttan at fólkið veit av. Landsstýrið breyt siðvenju Afturat hesum breyt lands- stýrið eisini við alla sið- venju, við at boða øllum 179 fólkatingslimunum til fundar á Christiansborg áðr- enn orðaskiftið í Fólkatingi- num. Fólkatingslimir sóðu, at etikettin var sum hjá eini bananrepublikk, og tí møttu færri enn 10 fólkatingslimir upp til fundin. Hetta mink- aði eisini um føroyska trúð- virði. Orðaskiftið í Fólkatingi- num um samráðingarupp- leggið frá donsku stjórnini vísti annars, at stjórnin fekk Er endamálið at skapa øsing? dygga undirtøku. Er endamálið at skapa øsing? Komandi týsdag skal lands- stýrið aftur á fund við donsku stjórnina. Vit eru mong sum gita um, hvat landsstýrisins ætlan er til henda fundin. Er ætlanin so sum ábend- ingar eru um, so skal tann stóra konfliktin skapast, fyri at fáa sett Danmark í so ringt ljós sum møguligt. Hetta skal síðani nýtast sum undarførðsla fyri at biðja um altjóða eygleiðara, at luttaka í samráðingunum. Er tað veruliga so gali, at landsstýrið at skapa so stóra øsing sum møguligt, fyri at forpesta viðurskiftini ímill- um londini? Livst so spyrst! 28. apríl 2000 Edmund Joensen Í hesum døgum hava vit verið vitni til, hvussu avbera nógv manglar í, til at før- oyingar eru nóg vaksnir til at taka nakað fullveldi. Enn einaferð hava vit sjón fyri søgn, at um ein yngri polit- ikkari roynir at bróta upp úr tí díki, sum tann eldra ortodoksa generatiónin vað- ir í, ja so skal hann av øllum alvi dragast niður í sumpin aftur, og helst høvdið undir kav. J. S. Kass vísir reina og sunna ábyrgdarkenslu, tá hann markerar, at hann vil arbeiða fyri at fáa ein meir- iluta í løgtinginum fyri at steðga hesum verkfalli sum nú hevur vart ein stóran part av einum skúlaári! Í hesum førinum má ein spyrja, hvat hevur størri pri- oritet, framtíðin hjá børnu- num og harvið eisini fram- tíð Føroya, ella eitt absurd stríð ímillum eitt fakfelag og fíggjarmálastýrið. Tað stríðið, sum er ímillum hes- ar partarnar, má loysast upp á onkran annan hátt enn at báðir partar bert blíva við at halda upp á sítt, og so ikki bakka ein tumma. Tað er eisini sjálvsagt, at tá løg- tingi viðtekur eina nýggja fólkaskúlalóg, so má løg- tingi taka avleiðingarnar av hesum og gjalda tað sum tað kostar. Ella veit høgra hond ikki hvat vinstra ger? Fíggjarmálaráðharrin uppførir seg ógvuliga und- arligt tá hann nærum hóttir J. S. Kass við avleiðingum um hann ger álvara av síni ætlan. Tað er J. S. Kass sum tekur stig til at fáa ein enda á hesum fyri samfelagið sera skammiligu støðu, og um Karsten Hansen ikki hevur nakað betri uppskot til at loysa trupuleikan, ja so kann hann ikki koma við slíkum tápuligum gamlam- annasnakki mótvegis Kass sum eftir øllum at døma tek- ur hetta mál í nógv størri álvara enn nakar annar pol- itikkari. Jarðfrøðilesandi Hilmar Simonsen Drív á Jákup Sverri Kass