leygardagur 22. februar 1992síða 2

Bondafangari! TAD ER altid so lætt at vera eftir- klókur. Nú tað kemur fram i dags- ins ljós, hvørji mistøk eru gjørd hesi seinastu árini so eru mong skjót at geva »hinum« alla skyldina. Og hes- um hinum eru oftani politikarar og tá serliga løgiingsmenn og teir, sum í landsstýrinum hava sitið. VIT SKULU ikki bera í bøtuflaka fyri tey mistøk og tær skeivu avgerðir, sum tiknar eru av teimum. Tær eiga vit øll, so ella so, lut í. Sjálvandi kunnu vit geva politikarunum skyldina fyri eitt og alt, men tað eru vit øll, sum valt hava teir aftur og aftur, uttan stórvegis útskifting og broyting. EIN SPURNINGUR, sum av og á hevur verið frammi, tá tað hevur verið tosað um búskapin og hvat hesin kann bera við so fáum menn- iskjum, eru tær mongu iløgurnar gjørdar eru í eitt nú orkuútbygging og havnaútbygging. Tá stórarbeiði eru gjørd liðug, so kunnu tey als ikki brúkast, tí fyri at fáa nyttu av teimum, mugu enn fleiri íløgur ger- ast. FYRST orkuútbyggingin hjá SEV. Her fyrilá eitt risaprojekt, nevniliga at fara undir at útbyggja vatnork- una í Eysturoynni. Projektið, sum var í fleiri stigum, kom at kosta nógvar hundrað milliónir, tá tað stóð heilt liðugt — nógv mettu tað kom at enda í milliardklassanum, tá avtornaði. Og mett var eisini — av teimum, sum beinanvegin md6t- mæltu projektinum — at henda upphædd als ikki fór at svara til tað, sum nú fekst burtur úr. Fyri at fáa nakra sim helst nyttu, so varð neyðugt aí gera eina so mikið stóra iløgu, at henda fór lítla samfelag okkara als ikki at bera. MEN HVUSSU og ikki eydnaðist tað SEV at »tvinga« projektið í gongd. hetta í eini tíð, tá alt virk- semið longu var yvirupphitað. Einginskuldi prøva upp á at steðga hesi ætlan. Hví ikki bara byrja í smáum? Tað hevur so víst seg, at tann parturin av henni, sum er : — Pt Sosialurin Uppseting: Pit Sosialurin PH Pressen 1981 gjørdur longu er farin langt upp um kvart milliardina, og hetta er sum sagt bert ein partur av henni. men verkætlanin kann als ikki brúkast við vinningi, um hon ikki verður gjørd liðug øll sum hon er. T.v.s. at tå grønt ljås var givid at fara i gongd, so varð í veruleikanum eis- ini »givid« grønt ljós fyri øllum pro- jektinum úr einum enda í annan. Onkur vil kalla hetta bóndafangarí. Nú 1. partur er gjørdur, vísir tað seg nevniliga, at lítil og eingin nytta er í honum, um ikki alt verður bygt. LÆTT ER at vera eftirklókur. Men áttu teir menn, sum hava gingið inn fyri hesum projekti frá byrjan av, ikki havt peningatilfeingi í framtíð- ini við í myndini eisini? Var tað veruliga ætlan teirra: at við at fáa politikararnar at góðtaka fyrsta byggistigið so høvdu hesir harvið í veruleikanum bundiuð seg til alt projektid? OG ER IKK! sama galdandi fyri eitt nú havnaútbyggingina í Havn? Tá grønt ljós varð givið til at fara í gongd, skuldi henda útbygging Bústaður: Argjavegur 26 Teiefon: Postadressa: Postsmoge 76 Argir 110 Tórshavn 11820 Talefax: 14720 kosta so og so nógv, og vit skuldu fáa eina brúkiliga havn. Men tå av- tornar, og havnin hevur kostað stór- ar upphæddir, vísir tað seg, at hon kann ikki brúkast, um ikki so og so nógvar milliónir verða nýttar aftrat. Moli skal gerast. Og soleiðis kundi verið hildið fram at tikið dómi úr føroyska samfelagnum, tá talan hevur verið um at gera iløgur. NÓGV HEVUR verið tosað um iløg- urnar, sum ikki áttu at verið gjørdar í eitt nú svartkjaftaskip. Men fáur hevur í veruleikanum gáað um tær risastóru iløgur, sum gjørdar í al- menn og kommunal projekt, iløgur, sum tå avtornaði, ikki kundu brúk- ast til nakað sum helst, uttan at brúktar vóru uppaftur fleiri millión- ir. Vatnorkuútbyggingin í Eystur- oynni og havnaútbyggingin í Havn eru bert tvey dómi um hetta sokall- aða bóndafangarí, sum serliga kom- andi ættarlið skulu svíða fyri. Hava ikki livad upp til Krevini Ein av høvudsorsøkunum til hetta er, at vit tey seinastu nógvu árini hava havt eina stuðulsskipan, ið hevur sloppið okkara sølulidi undan at finna ein væl betalandi og harav kravmiklan marknað skrivar Tummas Arabo, landsstýrismaður í 4. part- inum av greinarød síni um "Vinnulívspolitikk". Hann heldur fyri, at fáa vit skaðiliga løtuvinningsment- alitetin í sóluliðnum burtur á annan hátt, verður væl neyðugt at avlúsa bransjuna, um ikki annað so politiskan veg. 4. partur Tann reyði tráðurin, sum er skrivað frammanfyri, er at okkara framtíðar vinnumeguleikar liggja í, at vit gera okkum greitt hverjir okkára marknað- armeguleikar eru, síðani taka bestikk av teimum, seta okkum okkara mál og velja strategi, og hereftir nýta okkara fremsta til- feingi, arbeiðsmegina til at nekta teir tervir, marknaðirnir hava, og sum vit kunnu ala fram við teirri ráveru og teirri vitan, ið vit hava. Skal hetta eydnast okk- um, krevst dugleiki í at fylgja við og kanna teir marknaðir, ið kunnu koma upp á tal hjá okkum, og opið umreða í ellum liðum í vinnuni um hesar megu- leikar, so avgerð kann verða tikin um málsetning við so breiðari undirtøku sum gjerligt. Skulu vit nýta megu- leikar, ið eu á teimum væl betalandi marknaðum utt- anum okkum, mugu vit rokna við, at krevini til tann einstaka og virkir verða stór. Tey seinastu nógvu árini eru vit ikki von við innan hevuðs- vinnu okkara at liva upp til stórvegis krev, ið eru sett okkum uttaneftir. Mín vurdering er, at ein av høvudsorsøkunum til hetta er, at vit tey sein- astu nógvu árini hava havt eina stuðulsskipan, ið hevur sloppið okkara seluliði undan at finna ein væl betalandi og harav kravmiklan marknað. Vit hava selt bíligar og óproffessionellar = verur. Sølulidi er sostatt sloppi undan krøvum. Hetta hevur so aftur fert við sær, at virkisleiðslur eru slopnar undan krevum, og hetta hevur so at enda ført við sær, at virkis- leiðslurnar — eisini eru slopnar undan at seta starvsfólkum krev. Skulu vit klára okkum væl í framtíðar vinnusam- felagnum, so krevst dug- leiki og stødug útbúgving av fólki við marknaðar- kunnleika, kunnleika til marknaðarrekt, til mál og mentan og í distributión. tað krevst góð leiðsla og stødug útbúgving av okk- ara leiðslum, so mál kunnu verða sett og mest effektivt fylgd. Tað krevst kunnleiki og innlit í gongdina í okkara næstu marknaðum hvat lógum og reglum viðvíkur, og hverji serlig almenn krev koma at verða sett. Tað krevst innlit og útbúgv- ing í at fylgja við í teimum »trends« av ymiskum slagi í okkara næstu marknaðum, ið kunnu boða frá komandi broyt- ingum og nýggjum megu- leikum. Tað krevst stødug upplæring og útbúgving hjá virkisleiðslum og ar- beiðsfólki, at laga seg til tey krev av heilsuligum, tekniskum og umhvervis- ligum slagi, ið okkara marknaðir seta og vænt- ast at fara at seta. Tað krevst stødug upp- læring hjá virkisleiðslum og arbeiðsfólki í at verða kunnug við krev keypar- anna og virða tey, so eitt- hvert arbeiði verður gjert so nærlagt sum giørligt vid ti fyri eyga at lika hesi krøv til fulnar. Eitt er at vita, hvat krevst. Eitt annad og meiri tydningarmikid er at gera nakað við tað. Menniskjaliga lyndið er ofta soleiðis, at vit gera einki, so fullfíggjað, sum vit helst innast inni vita, at vit áttu ella kundu gjørt. Vit goyma okkum aftanfyri orð sum »tad er ikki so farligt«, >tað gong- ur nokk« ella »er hetta ikki nóg gott?« 0. s. fr. Viðhvert tykjast vit at leggja eina æru í ikki at gera okkara besta. Tað er, sum um vit ikki tora at koma í ta steðu at siga: hetta er mítt verk, gjert av einslistum og tað besta, eg dugi at gera. Fla er tað tað, at vit skammast við at gera nak- að so gott, at vit kundu verið róst? Ella er tað tann nógv umtalaða »Jantelogin«, ið stórtrív- ist her hjá okkum, ið vit eru bangin fyri? Okkurt er tað, tí fyrr í tíðini t.d. gjørdu reiðarar og virkir sera nógv burturúr, at teirra klipp- ella saltfiskur hevði fingið virðislen á framsýning. Í dag tykist tað sum virkir, ið fáa rós ella medalju fyri góða veru, hava lyndi til at gera lítið burturúr váttanini um eitt dygdarverk. Fólk, ið standa aftanfyri, spyrja eftir, um virkið so hevur fingið hægri prís á veruni. Í spurninginum liggur so ofta, at hevur virkið ikki fingið hægri prís — og nógv hægri prís — so er virkið og fólkini, ið har ar- beiða, mestsum bara út- nyttað. Er tað ein ótti fyri, at onnur vilja útnytta okk- um, sum ger, at vit helst bara vilja gera tingini »på det jævne«. Ella kemst hetta av, at vit ikki vilja skara framum hini, ið vit virka saman við, ella er tað óttin fyri at koma í ta steðu, at okkara besta ikki er nóg gott? I framtíðini mugu vit burtur frá »på det jævne«- filosofiini. Hinvegin mugu vit ikki lata sundurlyndið og Klondyke-mentalitetin fáa fótin ov nógv fyri seg. Serliga kravið um at sam- skipa kreftirnar at rekka samfelagslig felags mál úteftir, tykjast at vera truplar — serliga í seluliði- num. Um vit ikki á ti øki- num fáa skaðiliga letu- vinningsmentalitetin burtur á annan hátt, verð- ur væl neyðugt at avlúsa bransjuna, um ikki annað so politiskan veg. Ein týdningarmikil fyri- treyt verður tí eisini at fáa til vega skipanir, ið ikki taka hugin hja tí einstaka, hjá virkjunum, hjá stovn- um og hjá leiðsluni altíð at gera sítt besta, burtur. Vit eiga ongantíð at vera negdir við, at móttakarin av okkara veru, okkara tænastu og insatsir bert er negdur. Málið má vera, at móttakarin er fullnegd- ur og vil kenna tað sum eitt stórt afturstig, um hann ikki framhaldandi kann fáa okkara veru, okkara tænastu ella okk- ara insats. Undirluta- kenslur — at vit verða út- nyttaði ella at vit ikki tora at duga — eiga ikki fram- haldandi at forða okkum í at taka við avbjóðingum. (framhald) aan