fríggjadagur 13. mars 1992síða 2

tiðin dad | Ábyrgdarblaðstjóri- Jan Múfler | Bladf6lk: Randi Jacobsen - Tórfinn Smith | Útgevari: P/f Sosialurin Fyritaksstjåri: Krisjan Dahl Ólavur W. Høgnesen - Hilmar Jan Hansen Kalmar Lindenskov Ljósmyndari Jústínus Eidesgaard Uppseting: P/f Sosiaturin Prent: Pif Pressan 1981 Telefon Bústaður: Argjavegur 26 Postadresss: Postsmoge 76 Argir 110 Tórshavn 11820 Telefax: 14720 SON 90 DO UA MØN UNA SAS AAA ANNO OSSR MASON EG A LOSS: 158 ANDI SST SD MBAR STÐ DDRS BOSS LO 2 5 Framhald av forsíðuni | Panikkloysnir EF-spurningurin verður av og á við gjørdur í Føroyum. Men hesar sein astu dagarnar tykist veruliga gongd vera komin á tjakiå um tilknýti okk ara við henda stóra felagsskapin Fyrst stór EF-hoyring í Keypmanna havn við luttøku av nøkrum av fremstu forsprákarunum fyri EF limaskapi og eisini onkrum mót stødumanni. Síðani tekur nýggi fiskasølustjørin, sum annars altíð hevur verið varin við at úttala seg avgjørt fyri ella ímóti EF-Imaskapi, avgjørdur til orðanna, og sigur, at einasta leiðin er inn í EF og tað alt fyri eitt. Aftrat hesum koma so út talilsini hjá Arna Olafsson, føroyska ráðgevanum í uttanríkisráðnum, sum vísir á, at fer Danmark upp í EF- samveldið eftir félkaatkvøduna i uni, so kann hetta fáa avleiðingar fyri viðurskiftini millum Føroyar og Danmark. JÚ VÍST er nógv komið fram hesar seinastu dagarnar, sum ikki eigur at fara aftur við borðinuum, men sum nú má fram til eitt breitt alment tjak bæði á tingi, í feløgum og ikki minst í fjølmidlunum. Slogan sum at vit ikki skulu inn í EF og sum at vit skulu inn í EF kunnu vera góð nokk, men ikki nóg mikið. Vit mugu hava fleiri upplýsingar á borðið, soleiðis at ein stødutakan kann byggjast á upplýsing og vitan og ikki á slogan og herróp fyri og ímóti — ella fyri tað panikkloysnir, sum vit meta út- talilsini hjá fiskasølustjøåranum at vera. HANN HEVUR eftir okkara metan skyldu til at greina betri út, hví hann er komin til hesa so kollveltandi og bráddligu niðurstøðu. Er tað nokk at byggja eina so avgjørda niður- stóðu á nakrar akuttar trupulleikar, ella byggir hann stødu sína á eina gjølliga og vælumhugsaða meting av framtíðar útlitunum hjá Føroyum uttan fyri ella innan fyri EF. TÁ VIT hoyrdu orð fiskasølustjør- ans í SvF í vikuni, kom einum til hugs eins kollveltandi, bráð og óumhugsað úttalilsi frá fyrrverandi fiskasølustjéåranum fyri nøkrum ár- um síðani. Tá umhvørvisfelags- skapir sum ketta upp úr høvdatrog Øll minnast, tá táverandi fiskasølustjørin Birgir Danielsen uttan at hugsa seg um leyp fram av við at krevja av føroyskum politikarum alt fyri eitt at gevast fyri grindadråpinum, nú feløg hóttu við at boykotta føroyskan fisk. Nú er tað eftirmaður hansara, Bjarti Mohr (til høgru) sum er lopin fram av við at mæla til limaskap í EF alt fyri eitt, nú týskarar leggja forðingar fyri okkara útflutingi. bráddliga søgdu seg vilja syrgja fyri, at eingin skuldi keypa føroysk- an fisk longur, góvust vit ikki við grindadråpinum, hvør var tá maður- in, sum steig fram á almenna leik- pallinum og boðaði umheiminum frå, at vit føroyingar áttu alt fyri eitt at gevast við grindadrápinum. Tað var táverandi fiskaselustjórin. Tað var ein líknandi panikkloysn sum núverandi fiskasólustjórin serverar í hesum døgum. Tá eins og nú var tað tó ein beherskaður løgmadur, sum bað fólk halda høvdid kalt og ikki leypa framav. TAÐ ER sjálvandi rætt og neyðugt at tosa um tilknýti okkara til EF, nú so hart leikar á. Men at ábyrgdar- menn sum verandi fiskasølustjéri eins og undanmaður hansara — tå í grindamálinum — skulu leypa so- leiðis fram av — er ovboðið og søm- ir seg ikki monnum, sum stýra og stjórna landsins størstu fyritøkum. Vit settu øll stórar vónir til nýggja fiskasglustjóran, tá hann tók við fyri einum ári síðani, tí hann tordi at ganga nýggjar leiðir, tordi at bróta upp úr nýggjum og tordi at við- ganga, at blokkmaniin hjá undan- gongumanni hansara var ein fadesa fyri Føroyar. Og hesa leið hevur hann hildið. Tað eigur hann rós uppiborið fyri. MEN HANN átti so sanniliga eisini at havt lært av gðrum mistgkum hjá undanmanni sínum eitt nú í um- rødda grindamáli. Hvat líkist tað, at stjórin í Føroya størstu fyritøku legði seg á knæ fyri umhvørvis- verndaríelagsskapum, sum við lygusøgum og ósannindum royndu at greiða heiminum frá, at vit vóru við at oyða grindastovnin. At han útbasuneraði sína egnu persónligu støðu og gloymdi, hvønn skaða hetta kundi fáa fyri Føroyar sum so. Sjálvandi skal nýggi fiskasglustjór- in hava sína meining um EF, men hann átti at verið meira varin og ikki at lopið fram av alt fyri eitt, tí nú leikar hart á okkum uttanífrá. Hann átti at havt lært av grindamis- taki undanfarna fiskasglustjórans. HETTA VERÐUR sagt, tí úttalilsi frá stjóranum i Føroya størstu fyritøku kann hava stóran tydning — positiv- an ella negativan — fyri ikki bert Fiskasøluna, men fyri alt okkara land. Hesir stjórar eru ikki settir til at varta upp við sínum egnu persón- ligu meiningum til eina og hverja tíð, men til at umsita mest týðandi partin av okkara vinnulivi. Høvuds- kravið til teirra átti tí at verið, at teir ikki leypa fram av, men royna at hava tunguna mitt í munninum, ella sum ein annar hevur úttalað seg: at teir halda høvdid kalt í slikari stund, tá so nógv leikar á og ikki alt fyri eitt geva skarvin yvir. panikkav- gerðir — panikkloysnir tæna ikki Føroyum — eiheldur Føroya Fiska- sølu. Vit hava bruk fyri at vera real- istiskir, sjålvandi, men vit hava ikki råd til endurtøku av »grindafadesu« fyrrverandi fiskasølustjérans. Tí skjal okkara ráð vera til nýggja stjóran í Fiskasgluni, at hann heldur fram á teirri kós, hann hevur rikið nú í eitt ár. hann eigur sjálvandi at vera við í tí almenna tjakinum, men leyp ikki fram av, sum so mangir aðrir hava gjørt. -Tað søgdu teir eisini í = bankan, sum hesi árini við Á nur fjør, og vit hava júst prís- og vinningssteðgi Atti at orðað seg fingið 500 mill. kr, men = hevur tvífaldað sín rentu- meira varisliga vit skulu helst ikki koma í = marginal, at hann nú Metir tú úttalilsini hjá = taswðu, at vit skulu læna = líkasum hóttir við ikki at bankanum at vera ábyrgd- arleys? -Í verandi stóðu átti bankin at havt orðað seg nógv meira varisliga, ser- liga havandi í huga tann ólukkuliga leiklut, sum bankarnir eiga í støduni hjá stórum parti av vinnu- lívinum í dag. Hava roknað við sam- arbeiði frá bankunum -Bankin sigur, at tit fáa ikki fleiri lán uttan- lands! næsta ár, men í tann mun at fígging av tí almenna virkseminum er neyðug, so hava vit roknað við samarbeiði frá føroyskum peningastovnum og í ti sum nevndarformadurin sigur liggur eins og hetta vilja teir ikki luttaka í framyvir. Hetta harmar meg, og eg meti Ikkrrat tað er til fyrimuns fyri virksemi í hesum sam- felagnum, fyri uppbygg- ingarroyndir í samfelag- num og heldur ikki fyri vilja samvirka. Fylgjurnar av ti kunnu lættliga gerast, at tær 400- 600 mill. kr., sum tað almenna hevur innistand- andi í bankunum so mugu takast út ul at fíggja al- ment virksemi við. Vit mugu so eisini umhugsa, um tær 200-300 mill., ið goldnar eru í tvungnari uppsparing og sum bank- arnir liggja inni við, um tær mugu frígerast eina tíð til fígging av almennum virksemi. Rentuspekulatión Atli Dam sigur annars, at viðvíkjandi manglandi javnvág á fíggjarlógini sum bankin nemur við, so kemst hon m.a. av teimum møguleikum, sum bank- arnir hava skapt fyri rentu- spekulation, ti stóra rentu- marginalinum og ti stóra partinum av samfelag- skøkunum, sum teir royna at leggja beslag uppå. Løgmadur visir annars á, at vit ongantíð hava sæð Føroya Banka egnan barm og analysera sítt útreiðlsustgði og hvussu stóran part av sam- felagsorkuni hann hevur taka i lagt hald á hesi seinastu árini. -Tað verður forvitn- isligt at frætta nakað um teirra leiklut í peninga- nýtsluni, innlánum og rentuspekulatiónini hesi Seimastu árini. Eiga at taka í egnan barm -Bankin sigur, at almenni sektorurin má minkast beinanvegin! -Tann almenni sektor- urin er minkaður heilt munandi. Men eitt sum er fult so týðandi er at minka um resursnýtsluna í pen- ingaverðini. Bankin hevur havt ein útreiðsluvgkstur uppá 19% árliga, meðan tað almenna er spart nær- um eina milliard niður. -Gjaldførid er størsta avbjóðingin hjá lands- stýrinum sigur bankin! -Ja, tað koma vit helst at greiða, um bankarnir taka annað skinn um bak enn teir hava gjørt Seinastu árini. -Men annars vóni eg sum heild, at hasi út- talilsini skjótt fara afturvið borðinum, so vit kunna taka ta samvinnu upp mill- um allar partar í sam- felagnum, sum vit øll vita er neyðug. sigur Alli Dam, løgmadur at enda. jan