týsdagur 17. mars 1992síða 11

Nr. 53 — 17. mars 1992 Lesarabrøv Síða 1 1 Fróðskaparsetrið á einum vegamóti, — — — ella? Leiðarin í Sosialinum 7. mars eigur ikki at fara aft- ur við borðinum uttan orð. Tað, sum sagt verður, kann tykjast so eyðsýnt um ein ikki hugsar seg betur um. Tað er formaðurin í Meginfelag Feroyskra Studenta (MFS), sum hev- ur víst á, at vit eiga at geva Fróðskaparsetrinum eitt meira føroyskt inni- hald: Vit eiga í nógv sterri mun at brúka henda stovn til at geva føroyingum frå- læru í føroyskum og til gransking í feroyskum viðurskiftum. Í tíðum, tá sjógvar bróta í bæði borð er al- neyðugt, at vit hugsa okk- um væl um undan hverj- um leiki, tí hver leikur kann vera at bana, er hann ikki rættur. Fyrst mega vit gera okkum greitt, at tað kost- ar feroyska samfelagnum bert einar 13—15 mió. kr. árliga at reka eitt foroyskt fróðskaparsetur skilagott. Tey tungu tekini eru tik- in, og vit hava eitt setur við eini skipan, við fólki og við samskifti uttan- lands. Sum árini ganga verða eisini fleiri og fleir uppgávur loystar í sam- starvi við Fróðskaparsetr- ið. Tá vit hugsa um til- feingi, er tí neyvan rætt at hugsa um tað, sum tað kostar í krónum at reka eitt lært setur. heldur eiga vit at hugsa um, hvussu fáment tey eru, sum hava hug og evnir at arbeiða á setrinum. Hvat vilja vit við einum lærdum setri í Føroyum? Í hesum sambandi hevur tað eisini tydning at meta um framtíðarútlitini fyri foroyska samfelagnum. At feroyskt mál hevur ligið teimum á hjarta, sum stovnaðu og myndaðu Fróðskaparfelagið, er lítil ivi um, nú vit síggja lívs- verk teirra. At vit eiga at halda fast í hesum, er eis- Men ein má eisini hava í huga, at tað lærda setrið í sjálvum sær hevur alstór- an týdning við ella uttan beinleiðis úrslit. Í fyrsta lagi er arbeiðslagið á ein- um lærdum setri eitt ann- að, enn tað, sum vit tekn- ikarar (í víðum týdningi!) arbeiða eftir. Vit nýta kenda tekni og kenda vitan at skapa og endur- skapa tað, sum samfelagið hevur fyri neyðini. Á tí lærda setrinum skapa og endurskapa tey sjálva vit- anina. Í ødrum lagi er setrið ein náttúrligur miðdepil fyri vísindaligari vitan í land- inum. Setrið skal tryggja, at tann vitan, sum hin ein- staki nemur, uttanlands ella í Feroyum, verður goymd í landinum og fær hevi at festa retur. Í triðja lagi skal setrið geva frálæru, soleiðis at vit hava eitt lestrarum- hvervi í landinum. Um tey eru færri ella fleiri, sum fáa hetta hevi, er í míni verð ikki so týðandi. Tað er heldur ikki so týðandi, um hetta er frálæra um fiberoptik, ella tað er før- oyskt mål. Fyri lestrarum- hvørvid man tað tó hava alstóran tydning, at eitt slag av heild er at siggja. I tann mun munnu stødis- útbúgvingarnar vera hepnar. Við hesum í huga er skilligt, at tað hevur al- stóran týdning, at setrið er fjølbroytt. Eitt visinda- ligt arbeiðslag, ein mið- depil fyri vísindaligari vit- an og eitt umhvervi við lestri og gransking. Hetta er tað, sum Fróðskapar- setrið skal tryggja landin- um. Ein kundi nevnt, at tað gjørdi ikki verri, um fleiri enn higartil fingu hevi at lesa í Milano ella aðra- staðni, soleiðis at vitan og hugsunarháttur = hadani kann koma okkum til góðar. - Og hver veit? kanska kemur okkara hugsunarháttur teimum til góðar? Gransking verður ofta flokkað í grundleggjandi gransking, tekniska gransking og empiriska gransking. Feroyar koma neyvan at fostra ein ann- an Newton, Einstein ella Bohr. — Og um hesir kørgu klettar einaferð koma at fostra ein slíkan, so verður tað helst við ella uttan eitt lært setur. Tann tekniska og empiriska granskingin er oftast ein spurningur um arbeiðslag, útgerð og tekniska mann- ing. Eg havi tí eitt sindur ilt við at skilja tað ítekiliga í hugtakinum »føroysk gransking«. Sjålvandi er tað Jardfrødisavnid, sum ger jardfrødikanningar og Fiskirannsóknarstovan, sum ger fiskirannsóknir o.s.fr. Fróðskaparsetrið er ein miðdepil, sum mennir arbeiðslagið. Tí er Fróð- skaparsetrið eisini við í flestellum nýggjum rann- sóknarprosjektum og veit um at kalla alla gransk- ing, sum fer fram í landin- um — so ella so. Tí kann eg ikki koma til aðra niðursteðu enn, at foroysk gransking er tað sama, sum gransking í Feroyum, tað vera seg gransking um serferoysk evni ella almenn evni. So nekur orð um fram- tíðina. Lítið er at ivast í, at mong sita í dag við hug- skotum um gongdar leiðir úr teim truplu tíðunum. Mong skapa rásir í huga- heimi. Men tungt er at fáa nakað at bera til í praksis. So mong, sum sita soleið- is, so mong munnu eisini hugskotini vera — helst fleir. — — Men eg ivist sera lítið um, at tey flestu, sum hugsa um gongdar leiðir, hugsa um vitan, hugsa um information. . Ti er tad sera umråd- andi, at vit ikki sleppa ur hondunum tað, sum okk- um er litið til frá teimum, sum gingu undan. Vit minnast i dag tey, sum toku tøk. Tad skuldi helst ikki verið so, at tey um 40 år minnast okkum, sum brutu niður uttan at seta við aftur. Menn legdu lunnar und- ir Fróðskaparsetrinum í tíðum, sum vóru verri enn hesar. Teir skoðaðu fram- yvir. Nú brýtur aftur í bæði borð; men lat okkum ikki stara okkum blind í tað sjórokið, sum fjalir bógvin. Lat okkum heldur skoða fram, halda fast um tað, sum vit hava og Vanlukkutrygging Fyri ikki at verða fyri ov stórum fíggjarligum missi, um vanlukkutilburður berst á er neyðugt at hava tryggingarviðurskiftini í lagi. Tryggingarslegini eru: Vanlukkutrygging av hjálparfólki á sjógvi og landi — løgskipad. Tey, ið hava fólk í arbeiði á sjógvi ella landi, hava skyldu til at halda arbeiðsfólkið van- lukkutryggjað. Eigarar av skipum og bátum yvir 4 tons hava skyldu til at vanlukkutryggja mann- skapið. Heimatrygging av sjófólki logskipað. Tey, ið vinna meir enn 1/5 av årsinnløguni av sjónum, hava persónliga tryggingarskyldu. Sjálvboðin arbeiðsvanlukkutrygging sjálvkravd Arbeiðsvanlukkutrygging fevnir um van- lukkutilburðir, ið henda í persónligum arbeiði hjá tryggjaða Hartil fevnir henda arbeiðsvaniukkutrygg- ing eisini um vanlukkutilburðir, ið henda beinleiðis á veg til og frá arbeiðsplássi Sjálvboðin frítíðarvanlukkutrygging sjálvkravd. Frítíðarvanlukkutryggingin verður teknad sum uppískoyti til arbeiðsvanlukkutrygging- ina, so tryggjaði eisini er vanlukkutryggjaður í frítíðini. Vanlukkutryggingin gevur nærri upplýsingar og leiðbeiningar. Ringið, skrivið ella stokkið inn á gólvið. Tað er lívsneyðugt... Foroya Vanlukkutrygging S/F Telefon 11466 & 15952 Yviri vid Strond 23 Postboks 59 + 110 Tórshavn Frítíðaravloysarar Ellis- & Avlamisheimið i Vågum sekir eftir: sjukrasystrum, sjúkrahjálpar- um, umsjónarmanni og ymiskum hjálparfólki at avloysa í summarfrítíðini. Skrivlig umsókn við avriti av prógvi og fråsøgn um fyrrverandi arbeiðspláss verður at senda heiminum áðrenn 1. apríl. menna tað. Í mær er slættis ongin ivi: Um vit bera okkum rætt at, so ganga bert fá ár, til vitan og vísindaligt arbeiðslag hevur líka so stóran týdning fyri fer- oyskan útflutning, sum fiskurin á grunninum. Eitt ment, miðsavnandi og fjølbroytt Fróðskapar- setur er fortreytin fyri hesum. Signar P. Heinesen