mikudagur 25. mars 1992síða 9

Or Nr. 59 — 25. mars 1992 Sameinda Tyskaland virk- ar fyri at geva umheim- inum eina dåmligari mynd av samfelagnum, nú mark- ið millum Eystur- og Vesturtýskaland ikki er til longur. Í hesum sambandi hevur Týskaland gjørt mentunaravtalu við Dan- mark, har fýra týskir lærarar arbeiða. Tveir í fólkaskúlanum og tveir í studentaskúlanum. Slíkar mentunar avtalur hevur Týskaland gjørt kring heimin, og í dag er 85 týskir ferðaráðgevarar í arbeiði. Dámligari mynd Uppgávan er at skapa á- huga fyri týskum samfel- agsviðurskiftum, og fyri at varðveita týskt sum heimsmál. Handilssambandið mill- um Danmark og Týskland er stórt, og arbeitt verður eisini f yri at gera týskt til 3. málið í EF. Mentunaravtalan fevnir eisini um eina roynd at rætta myndina av Týska- landi frá seinna heimsbar- daga og fram til okkara tíð. Hetta sigur Gudrun Wag- ner, samfelagsfrødingur, sergreinalærari og ferða- ráðgevi í uttanríkismála- ráðnum í Týskalandi. Í vikuni hava trý umboð fyri uttanríkismálaráðið í Týskalandi, sum arbeiða í Danmark, verið á vitjan í Føroyum. Endamålid vid ferdini var at kunna føroysku lær- arar um nýggju støduna í Týskalandi, og hvussu samfelagsviðurskiftini nú mynda seg. Vitjað hevur verið í studentaskúlum og handilsskúlanum. Lættari at keypa enn selja Vidvikajndi handilssam- bandi, so sigur Gurdun Wagner, at tað ofta er lætt at keypa vøru, um tú ikki dugur fremmandamál, men at tað straks er torfør- ari at skapa handilssam- band og selja vøru, um tú einki veit um tann tú selur til, ella dugur málið. 100 mið. fólk hava tykst sum høvudsmål í dag, og av hesum búgva 80 mió. fólk í Týskalandi. Sameinda Týskaland hev- ur nógvar trupulleikar at berjast við. Hvat halda tyskarar um nýnazismuna, sum nú er farin at gera um seg í Týskalandi? - Hetta er ikki nýtt fyri- brigdi, sum bert er í Týskalandi, men hesir bólkar eru ein europeiskur trupulleiki, sum ger um seg í nógvum londum. Sjálvandi verða slík Stánarmið nt! måti larmix er 1081 tidindabladid Síða 9 Mururin fall, men: Tyskarar ongan felags samleika Gudrun Wagner: - Týska uttanríkismálaráðið hevur gjørt mentunaravíalu við m.a. Danmark, har eg virki sum ferðaráðgevi í skúlunum, saman vid trimum strysfelógum mínum, eins og vit royna at skapa handilssamband. Tær nýtist kanska ikki at duga fremmandamál til fulnar, um tú vilt keypa vóru, men hinvegin er tað neyðugt, um tú vilt selja.. - fløkjasliga ognarviðurskifti, arbeiðs- loysi og hógravendir bólkar, eru bert ein parur av trupuleikunum, sum Tyskaland i dag stríðist vid, men sum kortini ikki tekur mótið frå framkomnu tjóðini Týsklandi, sum var bren- nimiðdepilin í síni tíð, og sum hevur eina søgu og fortíð, í hesum sambandi. Alment kalla hesir høg- ravendu bólkar seg ikki fyri nazistar, men kortini hava teir búmerki og fløgg, sum vóru kend í síni tíð. Gamalt fyribrigdi Nógv feløg eru heldur ikki skrásett, tí bólkarnir ikki tora at standa fram, men síggjast í Skinheads og nýtt fyrbrigdi í Týska- landi, ti ein felagskapur, kallaður Viking- Jugend varð virkin longu sjey ár eftir, at Hitler fall og seinni heimbardagi var av. Arbeiðsloysi Gudrun Wagner er ættað úr Ruhr økinum í Tyska- landi, og hevur nomid sær útbúgving í Bonn og Kob- lens. Hon var fyrstu ferð í Eystursýskalandi fyri fýra vikum síðani í arbeiðs- ødrindum »r arbeidslon I dag € DCIOSIOYSI I Leipzig og Schwerin um- leið 25 %, og vid markið til Pólands er arbeiðsloys- 10 80%, so talið er ymiskt frá einum øki til annað. Hetta hevur havt við sær, at 70.000 fólk, sum búgva í gamla DDR, arbeiða hinumegin gamla markið, í Berlin og aðrastaðni. Hinvegin, um tú hevur arbeiði í fyrrverandi DDR, so er lønin bert 64% av ti, sum vesturtyskarar fåa. Ætlanin er at lønarmun- urin skal verda burtur um eini tvey år, sigur Gudrun Wa ner. Utlendingar keypa Stora broytingin i Tysk- landi hevur eisini havt vid sær, at vesturtyskar fyri- tøkur og útlendskar byggi- fyritøkur floyma inn i landið. Týskarar eins og útlendingar kunnu keypa upp ognir og virkir, sum eru farin á heysin. Tá múrurin hvarv, stóð- ust nógvir trupulleikar av, at fólk, sum vóru flýdd ella burturvíst undir kríg- num, nú komu aftur og krevja at fáa ognir sínar aftur. Galdandi lóg ásetur at ognir aftur til 1949, skuhr“ Orð: Dagny Mynd: Kalmar latast eigararum aftur. T.v.s. at um ein persón- ur hevur húsaskeyti, sum abbin ella langabbin stendur sum ánari fyri, so eigur viðkomandi ongina, og tey sum búgva har, mugu flyta. Slík flokjaslig ognarviður skifti mugu elva til stórar trupulleikar? Gudrun Wagner heldur, at fólk í vesturheiminum eis- ini mugu kenna viður- skifti, har fólk verða upp- søgd í leigumáli? Somu viðurskifti eru í Týskalandi. Verða fólk uppsøgd, mugu tey flyta. - Tað er tó ikki í øllum førum, at fólk eru flýdd úr DDR, tað kann eins væl verða, at tey eru burtur- víst, tí tey ikki hava sitið so væl um sátt við teir ráðandi. Nú koma tey aft- ur og krevja sínar ognir aftur, og tað kann eingin lasta tey fyri. Eisini eru nógvir jødar komir heimaftur, sum hava livað í útlegd. Tey halda sum so: - Hetta er okkara heim. Vit noyddust at ríma frá øllum í sínari tíð. Nú vilja vit hava okkara ognir aft- ur. Rættvíst samfelag Herul skal sigast, at sama sostallóg er galdandi fyri allar týskarar, og har á stendur, kunnu fólk fáa stuðul. Hvat heldur eysturtýskarin um vesturtyskarini dag? - Tad er greitt, slik sam- felagsbroyting elvir til tru- pulleikar í løtuni. Týska- rar hava ongan félags samleika, og íbúgvarnir í gamla DDR hava eina kenslu av, at vesturtýsk- arin hevur pening og makt. Teir kenna tað meira sum eina herseting, og ikki at Tyskland er ein sameind tjóð. Tað er greitt, at slík við- urskifu ikki kunnu fáast í rættlag eftir stuttum tíðar- skeið, men harfyri er tað heldur ikki Ggjørligt at skapa eitt rættvist sam- felag, sum frålidur, sigur Gudrun Wagner. er . te ; A