týsdagur 14. apríl 1992síða 11

+ Nr. 72 — 11. april 1992 demiskt skrivstovuveldi, sum hugsaði ødrvisi. Hesir nyggju umsitingarleidar- arnir hildu seg ikki hava eins négv brik fyri råd- unum frå landsins penga- kassa, sum var Gjald- stovan. Kanska ti, at nå tóktisk peningarikiligheitin at gerast størri. -Teir akademikarar, sum tå komu, høvdu sina út- búgving i lagi, og vóru sera dugnaligir hvgr á sín hátt, men ólukkan var, at teir komu beint av skúla- beinki, og høvdu tí ongar praktiskar royndir. -Tær fremmandu kapital- innspræningarnar blástu fíggjarlógina upp. Vit brúktu pengar til vegir, landingar, berghol og mangt annað. Alt bar til, tí landskassin tóktist at flóta yvir, sigur Heri Mohr og leggur aftrat, at so komu veðhaldslógirnar, sum nú hava tikið botnin undan landskassanum Bert frá 1981 til -84 fingu vit ikki færri enn umleið tjúgu ymiskar veð- haldslógir. Men hóast allar hesar veðhaldslógir, komu ongantíð nakrar reglu- gerðir ella kunngerðir, sum skuldu siga, hvussu lógin skuldi tulkast. Einasta regla var, at landsstýrið skuldi veðhalda við góð- kening frá Fíggjarnevdini. Einki eftirlit Í hesum árum tók ein verulig veðhaldsalda rætti- ligt dyk á seg. Landið veðhelt fyri bæði einum og ðrum, uttan tó at tryggja sær nakað sum helst eftirlit við tí, veðhildið varð fyri. -Hetta var einki minni enn ein ólukka. Hetta vóru jú skattaborgarans pengar. Mangan vóru ætlaninar so ivasamar, at peningastovn- arnir einki vildu hava vit tær at gera, uttan at landið veðhelt, og so bar alt til. -Mong veðhald gjørdust effektiv. Landskassin tømdist, og tilveran hjá okkum gllum er hótt. Tað gullrandaða pappírið, landskassin einaferð var, gjørdist alt annað enn gullranda longur. Hetta síggja vit í dag, nú meira enn ein milliard av skattaborgarans pengum eru farnir til almenna veð- hald. Skeivar ætlanir hava tikið hvørkratak um før- oyska samfelagið og kipt tað. Men Palleba hevur ikki skyldina, hóast tað júst er hann, sum bleiv rukkan. Mælti til eftirlit Sum stjóri á Gjaldstov- uni hevur Heri Mohr sæd peningastreymin gjøgnum samfelagið. Tað ásannar hann eisini, men ger sam- stundis greitt, at hann ferð eftir ferð hevur gjørt skiftandi landsstýrum vart við tað tørvandi eftirliti. -Hevdi landsstýrið, um ikki annað, kravt eina ávísa upphædd fyri at veðhalda, komu nakrar krónur inn. Haraftrat hevði tað forða fyri teimum mest øru ætlanunum. Men tað vísti seg, at stóri peninga- streymurin hevur tikið alla sunna fornuft frá bæði høgum og lágum. Heri Mohr heldur, at ein dugnalig politisk umsiting vildi ongantíð játtað al- ment veðhald uttan millum onnur hesi krgv: -Skrivlig umsókn við upplýsingum og skjal- prógvum á serligum oyðu- blødum. -Játtað vedhald til per- sénar, virkir og stovnar innibar kvalifiserað alment eftirlit samsvarandi kunn- gerð ella reglugerð. ammer [FEET -Fråsagnir frå avvarandi eftirliti um vedhaldsskyld ur landskassans skulu lat- ast landsstyrismonnunum til kunningar og stødutak- an regluliga hvort hálva ár. Kreppan heimagjørd -Vit høvdu eisini kreppu i fimtiårunum. Á ein hátt kann sigast, at søgan endurtekur seg. Beint eftir kríggið varð sagt, at vit høvdu ovmikið av peng- um. Tvey ár seinri fór samfelagið nærum á húsa- gang. Men tann kreppan hevði eisini sína orsøk uttaneftir. Vit skyldaðu einki tá, og tí to'du vit ta kreppuna. -1 dag tola vit ikki at missa ein vikuløn, og í dag er kreppan 100 prosent heimagjørd. Føroyar eru á tromini til eina katastrofu, tað er einki ov nógv sagt, heldur Heri Mohr fyr -Palleba hevur mist eina milliard, og vit hava mist allar ílógurnar. Kann hetta Ikki sigast at vera ein katastrofa av format, spyr fyrrverandi gjaldstovu stjórin. Vónandi ikki bert ynskidreymur Spurdur um vón man vera fyri stavn, ella um vit gera frægast í at keypa ein einvegis ferðaseðil av landinum, sigur Heri Mohr, at vónina mugu vit ikki missa. Hann minnir eisini á, at ferðaseðilin loysir heldur ikki nakran trupulleika, tí tað sær heldur ikki ov gott út uttan um okkum. Í íimtíárunum kundu 2000 mans fara til Íslands, men tað ber íkki til í dag. -Nei sjálvandi eiga vit at royna at koma burtur úr trongstøduni, men hvussu ein vánalig politisk um- Rukkan,- Palleba siting kann gerast góð, og um teir, sum hava gjørt umsitingina vánaliga, eru førir fyri at bóta um hana, ivast Heri Mohr í -Vit mugu í øllum fórum hava eina handfasta um- siting hevur heilt greiðar lógir og reglur at ganga eftir. Lat okkum so bert vóna, at tá menn nú millum annað tosa um at innflyta fisk úr gðrum londum til tilvirkingar í yum, ikki bert verður ein ynskidreymur. Vón- andi fer tað at eydnast at fáa til vega nøkur hundrað arbeiðspláss, tí eitt er vist, eitt so lítið samfelag sum okkara, hevur ikki ráð til at lata sítt unga fólk ganga sum rør arbeidsleyst, sigur Heri ' Mohr. tór.- Heri Mohr, høgrumegi á myndini, hevur arbeitt á Gjaldstovuni síðani 1956, og tók við sum stjóri í 1987. Hann legði frá sær í fjór. Mynd: Kalmar ert år | Kanningar visa, at tad kann loysa seg at keypa útlondum til virkingar i Føroyum. Hetta hevur Fiskivinnunevndin tikið ul eftirtektar, og mælir í einum álitið tingið til, at beinleiðis stuðul verður latin úr landskass- anum til virkir í mun ul hvussu mikið av fiski úr útlondum tey keypa. Nevndin sigur, at ar- beiðsloysið er stórt, og vandi er fyri, at tað verður enn stórri, um ikki nakað heilt munandi hendir. Tí heldur Fiskivinnunevndin tað vera beint at stuðla hesum fiskakeypi fyri at skapa fleiri arbeiðspláss. Roknað er fram til, at 14 årsverk fåast úr hvørjum 1000 tonsum av råfiski, sum verda innflutt til virkingar. Hetta svarar til 2,2 milliónir i arbeidsløn. Um skatturin er 36 pro- sent, er hann 800.000 krónur av at virka hesi 1000 tonsini. Nevndin heldur, at tað er betri at hava 14 fólk í arbeiði, Arheiði heldur enn skatt Fiskivinnuneyndin mælir til at lata munandi stuðul fyri at skapa arbeiðspláss innan fiski- vinnuna. Tað er betri at hava fólk í arbeiði enn at lata teim- um arbeiðsloysisstuðul,- eisini hóast landskassin ikki fær skattainntókuna, sigur neyndin Síða 11 14 fólk fáa arbeiði fyri hvørji 1000 tons av innfluttum fiski sum kemur til virkingar Mynd: Kalmar sjálvt um eingin skattur fæst í landskassan av inn- tøkuni hjá teimum, enn at lata arbeiðsloysishjálp. Tí tá fáa vit hvorki virksemi ella vinning, sigur nevnd in. Fiskivinnunevndin held- ur tað eisini vera ráðligt at lata 200.000 krónur til menning av virkjnum fyri hvørji 1000 tons tey keypa. Fiskivinnunevndin hevur út frá hesum gjørt eitt uppskot, sum hon hevur lagt fyri tingið. Har verður millum annað mælt til at lata fiskavirkjum upp til 72.000 krónur fyri hvert ársverk, sum innfluttur fiskur til virkingar gevur. Skotið verður upp, at í mesta lagi kunnu veitast tilsamans 23 milliónir. tór.-