mikudagur 6. mai 1992síða 2

Ábyrgðarblaðstjóri: Jan Møller Blaðfólk: Randi Jacobsen - Tórfinn Smith Fyritaksstjåri: Krisjan Dahl Ljósmyndari: Kalmar Lindenskov Hilmar Jan Hansen - Útgevari: — P/F Sosískurin Uppseting: P/t Sosialurin Prent: P4 Pressan 1981 Ysteton: Bústaður: Argjavegi 22 Postadrasss. Postsmogu Få 118 Tórshemn 1472 Argjum 182 Telefax: Mugu koma til sættis TAÐ er ikki bert úti i samfelagnum, tað leikar hart á í hesum døgum. Eisini úti í Tinganesi tykist tað leika hart á, nú teir báðir samgonguflokkarnir skulu semj ast um at fáa fíggjarlógina aftur á beint. TAÐ er einki dulsmál, at javnaðarflokk- urin og fólkaflokkurin, hóast teir eru í samgongu, ikki eru samdir í einum og øllum. Og serliga nú tá ástendur og samfelagið er í eini svárari kreppu er greitt, at hesir flokkar sleppa at standa sína roynd, nevniliga í sátt og semju at skula loysa trupulleikarnar so ella so. HERFYRI legði fíggjarmálaráðharrin fram tann sonevnda »Sundstein-pakk an«, sum hevur verið umrøddur í blað um og restini av pressuni. Hesin pakki snýr seg í høvudsheitum um sparingar hjá tí almenna, um at skunda undir keyp av fiski úr ødrum londum, um jønarnidurskurå o.a. Tað tykist standa púra greitt, at javnaðarflokkurin góð- tekur ikki ein Ignarniðurskurð, soleiðis sum fólkaflokkurin ynskir tað, meðan tað sær út til, at fólkaflokkurin ynskir hann. Umframt at vera ósemja flokk anna millum um ávísar spurningar, so tykist eisini vera ósemja innanflokka um ávís mál, og her er tað serliga rentu skatturin, sum spøkir í fólkaflokkinum. Tað skilst, at meðan fíggjarmálaráð harrin og hansara fólk meguliga vilja góðtaka ein avmarkadan rentuskatt, so er hetta reint tabuevni millum teir fólka- floksmenn, sum stuðla Birgiri Daniel- sen HVUSSU er og ikki, so er tað skyldan hjá hesum landsstýrinum at ganga á odda fyri at loysa trupulleikarnar. Tað er nettupp hetta, samgongan hevur bundið seg til við at taka við ábyrgdini av landinum. Tað eru tey, sum halda, at vit mugu ikki fáa eitt val nú, tí tá rýkur restin av okkara trúvirði, samfelagið verður lagt lamið í fleiri mánaðir og okkara útlendsku lánveitarar fara enn longur uppá bakbeinini. Tað eru so onn- ur, sum heldur enn fegin sóu eitt val nú, soleiðis, at fleiri av »gomlu« politikar- unum fingu durafjórðingin. EFTIR okkara hugsan tænir eitt val nú ikki støduni í landinum. Tverturímóti eigur tað at vera borgarans krav til ver- andi politikarar, at teir leggja klandurs- mál og egináhugamál til viks og stýra landinum við skili. Fólkaflokkurin og javnaðarflokkurin valdu at skipa sam- gongu einsamallir eftir síðsta val, hóast teir í nógvum eru ella áttu at verið sera ymiskir flokkar. Og nú tað leikar veru- liga hart á í samfelagnum, gevur at bíta. Nú koma ideologiirnar hjá hesum flokk- um alt meira sjónliga fram, eitt nú har annar flokkurin ikki vil góðtaka rentu- skatt og hin ikki lønarnidurskuré. Spurt kann tí verða, um hesir flokkar í heila tikið eru egnaðir til at loysa verandi trupulleikar, tá teir nú grundleggjandi eru so ymiskir. Hetta kunnu tað helst vera ymiskar meiningar um OKKARA meting er tann, at megna hesir flokkar ikki nú at fáa fíggjarlógina í eina rætta legu aftur, so er tað ein »falliterklering«, sum teir tá verða noyddir at taka avleiðing av. T.v.s. antin at finna nýggjar partnarar ella at loyva øðrum framat ella at skriva út nýval. HVÍ fólkaflokkurin tvíheldur um lønar- niðurskurð er ringt at skilja, tá fólka- floksmenn jú vita, at fremur landsstýrið ein slíkan niðurskurð niður yvir høvdid ur á lønmåttakaranum, so er tað sum at seta eld í alt samfelagið. Landsbanka- stjøin segði við Sosialin í gjár, at lønar- niðurskurður er tann rætti vegurin at ganga, men ein fyritreyt er tann, at fólk góðtaka hetta. Og tað vita bæði hann og eisini fólkafloksmenn, at lønarnidur- skurð góðtaka fólk ikki. Hví so tvihalda um hetta undarliga uppskotið, sum fáur í veruleikanum dugir at síggja avleiðing- arnar av. FÍGGJARMÁLARÁÐHARRIN segði við pressuna í vikuni, at flokkur hansara vildi sleppa lønarlækkingini, um javn- adarflokkurin kom vid onkrum ødrum uppskoti, sum kann gera vinnuna meira kappingarføra. Tað er at vóna, at javn- aðarflokkurin tekur av hesum »tilbodi« og kemur vid nøkrum góðum uppskot- um. Tí lønarnidurskurå hvorki kann ella eigur flokkurin at góðtaka. Hetta bæði av prinsipiellum og eisini reint praktisk- um grundum. Ein tvungin lønarnidur- skurður vita vit fer at leggja samfelagið alt fullkomiliga iamið, tí fakfeløgini góð- taka hann undir ongum umstødum, nú tey longu hava víst afturhald í lønar- krøvum. Harafturat vísa allar royndir í útlandinum, at lønarnidurskurdur bøtir als ikki um kappingarførid, tvgrturímóti er vandi fyri, at hann bara gerst ein nýggjur koddi hjá vinnuni. TÁ nú javnaðarmenn ikki góðtaka lønarnidurskurå, so vil onkur siga, at so kunnu fólkafloksmenn væl hava fullan rætt til ikki at góðtaka hægri rentu- skatt. Logiskt, ikki! Møguliga. Men eftir okkara tykki áttu øll tey, sum hava havt ráð og møguleika til at spara upp og »spekulera« í lága rentuskattinum og stóra rentufrådråttinum, at borið ein størri part av kreppuni, enn tey gera í dag. So kann ein altíð tingast um, hvar markið skal vera. Sjálvandi skal hesin skattur ikki hækka so mikið, at hetta ræðir fólk at spara upp og fær tey at flyta peningin av landinum. Men ein sannroynd er tað, at núverandi rentu- skattur er so gott sum einki og tolir har- við at taka sín part av kreppuni. VIT halda eisini, at tær høgu og føstu lønirnar tola nakað hægri skatt. Tað er tó greitt, at tað kann heldur ikki vera rætt at hækka skattin bert fyri at uppi- halda einum kanska alt ov høgum tæn- astustødi í samfelagnum. Almenni sek- torurin má spara enn meira og skerjast, har hetta ikki rakar tey, sum framman- undan eru ringast fyri. MEN um somu tíð mugu vit brúka alla orku til at bróta upp úr nýggjum. Vit mugu so sanniliga kunna krevja av vinnulívinum, at tað livir upp til dagsins krøv til effektivitet, rationalitet og ný- hugsan. Ikki skulu vit gera nógv burtur úr tí her. men tað er hugstoytandi fyri ikki at siga skelkandi at hugsa sær. at landsins størsta fyritøka, Føroya Fiska- søla, nu i alt ov mong år hevur framleitt og selt okkara dyrmæta fisk sum biliga råvøru til aðrar at virdisøkja. Nógv verð- ur tosað um svartkjaftaskandalur o.l., men legið nokk er tað næstan eingin, sum dregur fram kanska størstu skan- dalu í nyggjari føroyskari søgu, nevni- liga monopolistisku og næstan totali- teru vanstyringina hjå Føroya Fiskasølu av so gott sum øllum okkara vinnulivi. Tad skulu vit venda aftur til seinni. SJÅLVANDI skulu krøv setast til bædi Fiskasølu, vinnuliv annars 0.0., men dagsins tydningarmesta krav frå Før- oya fólki er til landsstýrið: at tit i sam- gonguni koma til sættis og styra landin- um burtur úr tí sera ringa og enn meira hóttandi vandasjógvi, vit eru komin í. Tankar um Sjúkrahúsverkið Fyrst vil eg gera vart við, tá onkur av læknunum hevur havt ta trúgv, at eg nú havi verið ráðgevi hjá myndugleikum í sjúkra- húsmálum, at ta ivingar- somu æru fráleggi eg mær og taki slett ikki undir við gongdini innan sjúkrahús- verkið. Teir læknar, sum eitt langt lív hava arbeitt inn- an heilsuverkið, hava ikki verið spurdir til ráðs um teirra hugsan og langt minni hevur verið tikið til eftirtektar, um teir hava verið ónegdir við gjørdu umskipan, ja, í fleiri fórum hevur verið gjert beint tverturímóti og sum so reint diktatoriskt. Væl vita nú ell Feroya fólk at sparast skal í tí for- oyska húsarhaldinum — eisini heilsuverkinum, nú fíggjarsteðan er so vána- lig, at uttanlandsskuldin uppá hvønn íbúgva í hes- um landi er komin upp á 200.000,- krónur. Hvussu hevur so verið spart í heilsumálum! Jú, innan sjúkrahúsverkið byrjaði sparingin við rein- gerðing og við at stongja heilar deildir um hegtíðir og í feriutíð, umframt at ein deild varð gjørd um til 4—5 dagadeild, so at hon tók ímóti sjúklingum frá fyrrapart mánadag, til hon stongdi aftur á mid- degi fríggjadag, og sjúk- lingarnir vórðu tá sendir heim. Eru allar familjur fult ferar fyri at rekja ólíka sjúkur og handfara tey sjúku á rættan hátt, sjúkralegur, sum fyrr og enn í nógvum førum áttu at farið fram á sjúkrahúsi. Ja, nú verða sjúkrahús- ini í staðin fyri sjúklingar fylt við stjórum = yvir- læknum, sum skulu hava skrivstovur, kanningar- rúm og skrivara, og fyri at halda skil á, hvat hesir yvirlæknar taka sær fyri, skulu so vera settir fleiri sum administrerandi yvir- læknar, at stíla so fyri, at teir ikki detta um feturnar á hverjum eðrum. Umframt allar hesar yvirlæknar, skal nú eftir hvat hoyrist setast heilsu- stjóri. Hvat hava vit so av stjórum og yvirlæknum í tí føroyska heilsuverkin- um í nærmastu framtíð og tá er ikki tikið við lands- stýrismaðurin í heilsumál- um og heilsustjórin í Tinganesi: Jú, 1 heilsustjóra, 1 læknastjóra, 1 sjúkrahús- stjóra og einar 5—6 ad- ministrerandi yvirlæknar. Í alt eru nú einir 35—36 yvirlæknar við sjúkrahús- verkið og hetta tal fer helst at vaksa skjótt, tí myndugleikarnir meta jú, at tá ein yvirlækni rekkur tey 60 árini, er hann vorð- in so veikur, at hann má hava ein yngri yvirlæna afturat sær at partrola við. Ein administrerandi yvirlækni, sum soleiðis hevur ekta ábyrgd, fær samsýning fyri stríðið, sjálvt um hann sjáldan tekur part í vanligum ar- beiði á deildini javnt við sínar kollegar. Jú, meguleikarnir eru nógvir innan heilsuverkið og í hesum talvi er taparin tann, sum alt hetta skuldi byggjast upp til, tann sjúki, sum tað nú er bæði minni ráð og pláss til inn- an sjúkrahúsverkið. Kanska vilja fleiri halda meg vera afturhaldandi (konservativan), tá eg skrivi um sjúkrahúsbroyt- ingarnar, men sum oftast havi eg tonkt meira fram — enn aftureftir og at sjúklingurin eigur altíð at vera ferningurin, ið ein roynir at bjarga í vanda- veðri og ikki vera tað, ið fyrst varð blakað fyri borð. Sum eg fyrr havi skriv- að, gerst nógv tað stersta arbeiðið í primersektorin- um og fyri at avlasta tað »ovbyrjada« sjúkrahús- verkið, vil eg ráða til, at primersektorurin upptek- ur nýggjar kanningarhátt- ir, t.d. eitt nú ultraljóð- kanning, sum ikki krevur nakað specialbygt heli, og kommunulæknin skuldi verið tann, ið best kendi sínar sjúklingar. Eg vil tí ráða til, at kommunulæknar fáa hevi til at seta seg inn í ultra- ljóðkanningar, so henda kanning framyvir verður gjørd í primersektorinum. Eg havi fleiri aðrar hug- sjónir um, hvussu heilsu- og sjúkrahúsverk kundi verið skipað framyvir, so- leiðis at tað passar betur til alt tað nýggja, sum er farið fram innan fyri kann- an og viðgerð av sjúkling- um, men lat hetta bíða til eina aðru ferð. Johan Djurhuus yvirlækni