mikudagur 13. mai 1992síða 22

Atli Dam, floksformaður á landsstevnu: ——iie Framhald av síðu 20 Steðan í hesum fiska- stovnum, er alt annað enn góð orsakað av broyting- um í náttúrliga feðslu- grundarlagnum hjá hes- um stovnum og ov stórari roynd. Hetta landsstýrið er sera miðvíst í ætlanini um at stýra veiðuni betur enn verið hevur og at gera, hvat gerast kann fyri at eta um steðu stovnsins. Meguliga eydnaðist uppheggingarskipanin, sum bæði tey undanfarnu landsstýrini settu í verk, ikki heilt eftir ætlan; men tað var so ein roynd Skipanin er nú slept, og ein leggur sterri dent á aðrar avmarkingar í royndini við friðingum og sokallaðum tekniskum verjutiltøkum saman við legudegum, sum vónandi eisini beina royndina út av Feroyaleiðunum. Fiskiveiðisáttmálar vóru aftur fingnir til vega, summir á hægri aðrir á lægri steði. Fleiri teirra geva megu- leika fyri »joint venture« projektum á privatum grundarlagi og verður roynt at byggja slík. Enn eru ikki ítekilig úrslit, men mett verður kortini, at nekur hava góðan meguleika. Serliga slík, sum eru knýtt at skipa- smiðjuídnaðinum, har ið mett verður, at eini 200— 250 arbeiðspláss koma í- aftur til umvælingar av eystanveldisskipum. Hóast hesi tiltøk, sum bera á rætta bógvin, so hevur samlaða virksemið minkað so líðandi 4—6% árliga síðani 1989. Tað er serliga innan handil, tænastuvinnu, sjó- flutning og byggivirk- semi, at virksemið er fall- ið. Har eru telini tríggjar ferðir hægri enn áður nevndu 4—6%; men hetta merkir samstundis, at ein ávís umlegging til meira produktiva vinnu fer fram, og er hetta í sjálvum sær rætt og skuldi, tá hon er framd, merkt, at vit ar- beiða okkum burtur úr aftur tí stóra arbeiðsloys- inum. Hetta er hjá okkum sum hjá flestu eðrum londum í heiminum hin stersti trup- ulleikin og menniskjans- ligi sorgarleikurin, sum vit mugu gera alt fyri at minka um. Tær loysnir, valdar verða, mugu skipast so solidariskt, sum yvir- hevur meguligt og tryggja, at ikki summir veikir partar detta niður ímillum. Her liggur ein stór uppgáva serliga hjá poitiska valdinum og hjá fakrersluni. Loysnirnar eru tiltek, sum virka uppá longri sikt m.a. tær bygnaðarbroyt- ingar í vinnulívi — her- undir fígging — sum frammanfyri eru umredd- ar, tiltek, sum beta um her og nú, herundir ar- beiðsskapandi atgerðir, sum muna í letuni, men helst ikki fara at standa við, útbúgvingartilboð og praktikantskipanir, sum minka um ungdómsar- beiðsloysið, fyri so vítt gjørligt at fyribyrgja, at ung fara at kenna, at sam- felagnum ikki tervar teirra medvirkan. Tað er so hin syndarligasta steð- an, tí hesi ungu skulu bera hetta samfelag víðari, og fáa bert førleika til tess, sleppa tey nóg tíðliga framat, og fáa ábyrgd, áðrenn ov seint er. Tíbetur er steðan við einum so skjótt vaksandi arbeiðsloysi heilt nýggj hjá okkum, meðan hon hevur staðið við og versn- að í nærum 20 ár inni á meginlandinum, har bú- skapurin í sekstiárunum varð blástur upp, uttan medvit um, hvussu langt tilfeingið fór at rekka, og tí fekk blómuall, og vit síggja hann valla næla aftur enn. Vit mugu læra av tí, sum har er hent, so vit ikki fáa heilar árgangir ella reð av árgangum, har menniskju kenna seg nyttuleys og farin fyri skeytið. ——— vunnin rættindi, og at Fólkaflokkurin tí fer at kenna sær hógv í roynd- unum at flyta politiskt og hugsjónarlig markaskjøl í hesum landsstýrisskeiði. Tí verða vit ikki at bróta gjerdar avtalur við lóg í einum sáttmálaskeiði ella at fremja aðrar sokall- aðar privatiseringar enn slíkar, vit sjálvi eru sann- ferd um, eru rættar. Tað ber til og verður neyðugt at leggja nakrar grundleggjandi hugsjón- arligar munir til viks og í staðin velja »pragmatisk- ar<, skila- og haldgóðar loysnir av dagsins málum. Eri enn sannferdur um, at viljin til at taka ábyrgd í samfull fýra ár, so allir teir grundleggjandi bú- skapartrupulleikarnir verða bettir, framvegis er í báðum flokkum. Eri fult so sannferdur um, at landsfundurin hev- ur álit á, at vit megna at gjøgnumføra hetta uttan at selja burturav hugsjón- arliga arvagóðsinum. At mynstra av í ótíð liggur okkum so fjart, at hetta ikki kemur uppá tal. løgmadur Samgongan setti sær fyri at skapa eina rættvisari skatting — ið kemur eini bruttoskattaskipan nærri — at minka um megu- leikan fyri rentuspekula- tión, at fáa fleiri inntekur undir skatting, so trýstið kann verða minkað og at gera skipanina so ein- falda, at líkningararbeiðið Í realrentu Hetta tyngir búskapin og vinnulívið sera nógv, segði verður minst meguligt. Her er komið væl áleið- is. Hevuðstrupulleiki okk- ara er, at skattagrundar- lagið sammett við onnur lond, er sera smalt, bert inntøkuskattur og vøru- avgjeld. Hetta hevur gjert, at vanliga lenar- inntøkan hevur borið so lutfalsliga stóran part av fíggingini av samfelags- rakstrinum. Við momsskipanini, festum húsafrádrátti, minni rentufrádrátti, vón- andi eini rímuligari skatt- ing av rentuinnteku og eðrum tiltøkum, verður fingið til vega eitt breiðari skattagrundarlag, sum merkir lættar fyri flestu vanligu skattgjaldarar- nar. Lógaruppskot eru smíð- að og verða nú snøggad í samráðingum millum flokkarnar. Henda lóg- gáva kann og skal sam- tykkjast tíðliga í ólav- sekutingsetuni, so vit fáa eina nýggja skattaskipan 1. januar 1993, samstund- is sum momsskipanin fer at virka. Tá Javnaðarflokkurin hevur talað um eina rímu- ligari skatting av rentu- inntøkum, so er hetta ikki Nr. 90 — 13. mai 1992 Løgmaður heldur, at tað ber til at útvega millum 200 og 250 arbeiðspláss í samband við umvæling av eystanveldisskipum fyri at darva uppsparing í Feroyum — tverturímóti — vit skulu framvegis hava eina lága og upp- sparingarfremjandi rentu- skatting. Men vit hava heimsmet í realrentu, og hetta tyng- ir búskapin og vinnulívið sera nógv. Tað er eins og fáur skilir, at renta kemur ikki afturat inni í peninga- stovninum av sær sjálv- um, onkur skal rinda hana, og tað kann bert framleiðslan. T.v.s. tað eru virkini og skipini sam- an við lentakarunum og ánarum, sum rinda henda kostnað, og kapitalkostn- aðurin er í letuni stersta vandamálið hjá feroysk- um vinnulívi. Nógv meira enn lenarútreiðslan. Lenarniðurskurður er hrot á avtalurnar Atli Dam rósti fakfelógunum fyri ábyrgdarfult arbeiði. Hann nam millum annað við spurningin um arbeiðsloysistryggingina og arbeiðsmarknaðareftirlónargrunnin Partarnir á arbeiðs- marknaðinum hava van- liga lagt stersta dentin á at stríðast um krónur og oyru í sáttmálasamráðing- um, men so var ikki hesa ferð. Semjan um at gera nakað, sum vísir fram í tíðina og betri, fer at verja tey, sum kortini kunnu detta igjøgnum meskar- anr í trygdarnetinum. Tað lønarafturhald, sum hesaferð bleiv sýnt og skapti rúm fyri teimum báðum stóru sosialu fram- stigunum, sum arbeiðs- marknaðareftirlenin og ar- beiðsloysistryggingin eru, mugu vit vera sera takk- som fyri. Fakfelegini, sum hava trýst á her fyri at skapa meguleikan fyri teirri lóg- gávu, vit nú hava framt, eiga rós uppiborið fyri ábyrgdarfult arbeiði og merkir hetta vónandi, at vit í felag kunnu skapa framtakskendar loysnir bæði nú og komandi. Tað vildi tí eisini verið bakvent at brotið gjørdar avtalur, eitt nú við lóg- gávu um lenarniðurskurð. Tað, sum freir okkum javnaðarfólk mest, er, at hesar báðar skipanir gjørdust so solidariskar, sum tær nå blivu. Hetta at øll — eisini tey, sum frammanundan eru betri tryggjað — eru við til at bera kostnaðin, er ikki meira enn rímiligt, men hevur verið sera torfert at skapa fatan fyri. Eisini er vert at merkja sær, at í báðum ferum hevur eydnast at skipa innkrevjing og útgjald á umsitingarliga sera bi- ligan hátt, so her er tað ein fyrimunur, at vit eru D