mikudagur 13. mai 1992síða 21

Sr NE ER TR UU NN Nr. 90 — 13. maí 1992 Sosialurin Atli Dam, floksformaður á landsstevnu: Peningastovnarnir era av hvussu vinnu- lívið skal umleggjast -og tað almenna verður uttan fyri demokratiska ávirkan. Um vinnulívið segði Atli Dam: Í seksti-, sjeyti- og áttati- árunum útbygdu vit ver- andi vinnulív og keyptu nýtt. Í stóran mun við al- mennum veðhaldi og stuð- uls- og studningsskipan- um. Tey almennu veð- haldini fyri vinnulívs- ílegur, vóru oman fyri milliardirnar samanlagt, og ofta metti løgtingid, at betri var at royna kreppu- lånsskipanir, enn at vinnutól skuldu gleppa kkum av hondum. Hitt almenna var langt inni í vinnulívsrakstri og polit- iska orðaskiftið snúði seg um medávirkan til hitt al- menna fyri rakstrará- byrgdina. Tá tey dýru farmaskip- ini byrjaðu at fara, skeyt Javnaðarflokkurin upp, at vit heldur enn at bjarga fyri teir, sum hevdu sýnt, at teir ikki megnaðu at reka, skuldu keypa hesi skipini inn í eitt alment ella alment/privat felag, sum kundi avhenda tey, tá vánirnar fyri rakstri tóktust betri. Hesum sýtti borgarligi meirilutin fyri, og úrslitið bleiv, at landskassin rindaði síni veðhaldstap og skipini sigldu av landinum við restskuldini og arbeiðs plássum umborð. Hetta sama bleiv galdandi fyri tey dýru nýbygdu fiski- skipini í áttatiárunum. Munurin var bert tann, at her vóru veðhaldini mink- að niður í 10—20%. Hver skuldina hevði, loysir seg ikki at kjakast um. Tað stutta av tí langa bleiv, at hin sokallaði loft- ingarpolitikkurin bleiv jarðlagdur rættiliga ein- falt, og helst yvir ov stutt tíðarbil og kanska serliga í samband við landsstýrisskiftið 1989, tá Tjóðveldisflokkurin varð- veitti fíggjarmálini og í bondskum ovurhuga metti, at tær 5—600 milli- ónirnar, samgongan 1985- 89 hevði sett av ímóti tapi, vóru nóg mikið til at Godtaki ikki tosið um heimildarloysi Atli Dam helt fyri, at hann man helst vera ein teirra, sum er populerast at velja til syndabukk Hetta samfelagið er kom- ið undir ein lágkonjunktur sum øll onnur, og ongin ivi er um, at vit kundu havt bett nakað um avleiðing- arnar av teim mongu veð- haldstapunum, hevdu vit telvað eitt sindur varnari, men at vænta, at bú- Vit mynstra Ikki av I ótíð Um politisku stóðuni júst nú segði Atli Dam: Vit merkja, at nakað av okkara fólki framvegis hevur ilt við at »forlika« seg við samvinnuna ímill- um Javnaðarflokkin og Fólkaflokkin, ja, fram- standandi fakfelagsfólk hava ikki smæðst við at halda, at vit hava tveitt okkum í fevningin á Fólkaflokkinum og eru farin at reka fólkafloks- politikk. Hetta er ábyrgdarleys tala, sum á ongan hátt verður undirbygd við demum, tá hon verður framborin. Sannleikin er ein heilt annar, nevniliga at ein- asta politiska verjan av lentakaranna vunnu og sáttmálatryggjaðu rætt- indum er Føroya Javn- aðarflokkur. Rætt er, at heilt óvan- ligar sparingar og skerj- taka hitt almenna burtur úr eftir stuttari tíð. Hetta bleiv ikki so. Tap- ini blivu nú helst óneyð- uga stór og umskiftið vísti seg at taka longri tíð við útvegan av enn sterri peningaupphæddum til fallin veðhaldsgjeld. Hesum knógva vit framvegis undir, men nú sæst endi fyri framman, tí samlaðu vinnulívsveð- haldini nú eru komin niður á eini 3—400 milliónir. Bankarnir, sum hevdu sett einar 1000 milliónir av at standa ímóti tapi, høvdu sjálvsagt ikki allan sín part tekan, hann var læntur út og mátti fyrst skapargongdin her fram- haldandi skuldi gingið heilt evugt av teirri uttan um okkum, serliga í eini tíð við minni ráverutil- feingi, er órealistiskt. So prátið um, at krepp- an einans er sjálvskapt, er burturvið. Í slíkari steðu kemur ofta fram eitt lyndi til at leita fram syndabukkar, og eri eg helst ein teirra, sum »populerast« er at velja til syndabukk. Hetta má ein so finna ingar eru framdar á leg- tingsfíggjarlógini, og at hetta ger tað torfert at uppihalda sama tænastu- steði frá tí almenna, sum verið hevur; men hesar skerjingar við nærum ein- ari milliard krónum vóru framdar, áðrenn vit tóku við. Kortini er eydnast at avmarka skerjingarnar hesi bæði árini 1991 og 1992, og vit hava fram- vegis eitt alment tænastu- steði, sum vit kunnu liva við ta tíðina, tað tekur at útvega nýggjar inntekur. Tá vit hugsa um, hvat Javnaðarflokkurin hevur verið við til at útvega av almennari tænastu, sam- felagsútbygging og sosial- ari trygd síðan hann tók Síða 21 —— fáast inn ella lænast aðra eisini ki snarað staðni og hevur hetta giv yri á teimur E ið sera trongan likviditet um, sum framvegis liggja seinnu árini og ger tað enn landskassan. Teir so- eina tíð, tí peningastovn- arnir eru langt frá komnir á botn við sínum parti av teim nógvu »fallittum« verið hava og koma. Men alt hetta fer at geva okkum eitt bíligari og betri vinnutól sum frá líður, men ber so eisini í sær, at almenna ávirkanin á, hver fer at eiga og hvussu umleggjast skal, liggur heilt og aleina hjá peningastovnunum og hitt almenna, sum var djúpt heft at hesum, er nú fullkomiliga uttan demo- kratiska ávirkan, serliga á ognarviðurskiftini. Hetta er óheppið og goymir meguleikan fyri miðsavnan av kapitalin- um og framleiðslutólun- um á ein hátt, sum kann koma at líkjast stór- reiðaratíðini, og bygda- menningin fær eitt mun- andi afturstig. Her liggur ein uppgáva hjá Javnaðarflokkinum at finna javnvág ímillum ein sunnan og virknan mark naðarbúskap og demo- kratiskan rætt hjá teim um, sum virka 1vVinnuni Cii medåvirkan og medogn Í verunleikanum var okkara flokkur hin fyrsti ásannaði, at sum hetta AU 8 ANNAN UUU AAA. seg í; men eg vil ikki góð- taka nógva tosið um heim- ildarloysi, menn- iskju, sum als ikki hava gjert sær ómak at kanna viðurskiftini til botns, á- haldandi júka um. Í hes- um spurningi havi eg full- góða samvitsku, tí løg- tingið — sum er hægsta vald — hevur verið fult út kunnugt við alla manna- gongd og hevur havt hevi til at siga, hvussu fram skuldi farast, um broyt- ingar skuldu gerast. sum við í landsstýri fyrstu ferð í 1959, og hugsa um teir mongu trupulleikar, ligið hava á leiðini hesi 33 árini, so kunnu vit væl taka smærri afturstig fyribils. Floksleiðslan var greið um, at valsigurin í 1990 einans kundi koma til nyttu og tæna fjeldini, fingu vit ein ábyrgdar- flokk aftur at okkum, og bert Fólkaflokkurin var fúsur. Sambandsflokkurin, sum júst var bakkaður undan ábyrgd, hverki vildi ella tordi, og Tjóð- veldisflokkurin segði seg heldur terva at vaksa seg sterkari í andsteðu, so hann var heldur ikki tek- ur Hetta er ikki broytt, og kallaðu liberalu hava havt ilt við at skilja, at hetta er tað mest effektiviserandi tiltakið, men nú gongur framá við at skapa fatan fyri hesum. Aðrenn valið í 1990 segdu vit, at loysnin var at fáa einar 1000-1500 milliónir meira burtur úr tí tilfeingi, vit tá hevdu. Hetta er eitt sindur minni nú, men mugu vit fram- vegis fáa munandi meira burtur úr og gera mun- andi meira fyri at keypa ráveru. Førdi politikkurin ber enn á hetta borðið; men tað tekur nakað av tí at byggja hetta upp og sleppa inn á marknaðirnar við hesum nýggju verum. EF-handilssáttmálin er eitt gott grundarlag at byggja víðari á. Vit skulu sum skjótast royna at út- fylla tær kvotur fyri há- verdugum verum, vit hava fingið, so vit kunnu ekja tær í samráðingunum innan 1. januar 1993. Aðr- enn henda dag skulu vit eisini hava avtalur við EFTA-londini, so vit ikki gerast eftirbátar, tá hesi gerast limir EBS-sam skipanini millum EFTA og EF ÞAU Hetta havi eg fullgóð úttalilsi um frá royndum og kompetentum legfreð- ingum. Annað mál er so spurn- ingurin um, hverjum endamáli henda »mani pulatión< skal tæna, ið nú verður roynt at fremja. eg dugi ikki at síggja, at tað verður lættari at skapa dugandi og skila- góðar semjur ímillum fleiri flokkar enn hesar báðar. Tverturímóti verð- ur nógv torferari at taka avgerðir. Sum nú er, tervar okk- um ikki at skeita at tí taktiska spæli, andsteðan fær høvi til, tá vit hava tikið avgerðir, sum sjálv- sagt ofta mugu gerast neyðsemjur. Havi sjálvur eins og landsstýris- og tingmann- ing og floksleiðsla, so mikið av áliti á okkum sjálv, at vit vita, at vit hava styrki og vilja til at halda fast um og verja D