týsdagur 16. juni 1992síða 6

tíðindablaðið roytingar familjulivinum - størsta avbjóðingin vid sjónvarpinum, men føroyska málið hevur fingið fótin fyri seg, SIgUF i; vom. sun sí Jetta Forchhammer, mentanargranskari, sum júst hevur verið í Føroyum í samband við kanning um bórn og sjónvarp immer, mentanargransk- ari úr Danmark, sum í løt ni ger kanning um nhvørja avirkan sjónvarp 1d DØT 1 og! Universitet Í Keypmannahavn stendur fyri kanningini I 1981 varð fyrsta kann- ingin gjørd, og bók í 1983, givin út í undir heiti- num "Born før TV 350 børn spurd Nyggja kanningin, sum nú verður gjørd, er fram hald av ti fyrru, og snyr seg um, hvørja avirkKan sjónvarp hevur havt a tyrsta ættarliðið av børnum, sum eru uppald við sjónvarpi, sum ein náttúrligur táttur í gerandisdegnum 350 børn og ungfólk í aldursbólkinum 9-13 ár, ir átta ymsum plássum í rørovum nava ara " } 5 ris 1 spurnarblødum, skriva stil um irnIoaritriv « Eg Sjón varpsvanar O.s.fr Jetta Forchhammer sigur vid Sosialin, at hon i fjør heyst hevur verið i Føroyum og gjørt fyrstu Kanningarnar, sum snu seg um at tosa við vaksin yvirlit sam- semastu 10 fólk, fyri at fáa yvir menningina í felagnum, árini Hesaferð heldur Jetta For- chhammer at størsta broytingin eru fíggjarligu vidurskiftini. I 1980 varð sagt, at nú var fiskurin horvin og at vánaligar tíður stóðu fyri framman. Bernini tosa um arbeiðsloysi Miðskeiðis í £0'unum kom kortini búskaparliga framgongdin, men tann afturgongd, sum nú er tal- an um, er ikki bert polit- isk tala. Øll eru merkt av búskaparligu afturgongd- ini í samfelagnum, -og so Hr AU Ord: Dagny Mynd: Kalmar Jette Forchhammer, mentanargranskari: - Nakað bendir á, at tað eru foreldur og tey gomlu, sum sita mest framman fyri sjónvarpsskíggjan. Tað hann hava óhepnar avleiðingar við sær fyri familjumynstrið, sum higartil hevur verið ógvuliga tætt hjá tykkum børnini tosa eisini um tað, sigur Jetta Forch- hammer. - Føroysk børn hava tó onga neyd, og tey klaga heldur ikki, men siga, at foreldrini tosa nógv um fíggjarligu vidurskiftini heima. - Henda kanning, sum nú verður gjørd, kemur í tókum tíma, ti higartil hevur búskaparliga aftur- gongdin ikki rættiliga seu síni spor, og ti órógvar tað ikki kanningina. - Hevdi henda kanning verið gjørt Ld. um eitt ár, so høvdu sparingarnar iva- leyst verið meira sjónskar enn í dag. Tað vísir seg nevniliga altíð, at sparing- ar raka mentanarlívið mei- nt, tá búskaparliga aftur- gongdin gerst veruleiki. Hóast kanningin ikki er liðug, og Jeue Forchham- mer ti bert kann siga um ábendingar í ti ulfari, sum nú er savnað inn. Avirkanin minni enn væntað Nú skal kanningar tilfarið sundurgreinast og arbeiðast, áðrenn endaliga úrslitið kemur. Hon hevur 16 góðar vónir um viður- skiftini hjá børnum í Før- oyum. - Tann åvirkan, sum var væntandi at sjónvarpið fór at fáa stóra ávirkan á børn- ni í FÓf ur r IKI somuletði Im ISKOY n tiltókir nav megnað at givið bórnunum samleika Í rú DE rnin!l ERKKI ve ro Dundin at SJÓNvarpinum S altíð is børn, sum Sita Ov e1 frammaån 1yri > SJon- varpið. Tað eru tey somu sum ikki hava nóg góðan stuðul heimanífrá, og sum ikki íðka ítrótt ella hava annað itriv í frítíðin Harvið verða tey eisini latin yvir til sín sjálvs, og gera sær sínar egnu tankar um, hvussu heimurin sær út. Tann kann ofta verða verule:kafjar. - Hóast er liðug s1igaslt S nogv um myndin kanningin ikki inni- haldið, so er tað mangt sum bendir 4, at sjónvarp- 10 ikki kann kappast við góðveður. Tað er tað bert fótbólturin, sum megnar, sigur Jetta Forchhammer. Hevur sjónvarpið als ikki óhepna ávirkan á børnint -Sum heild duga børnini væl at sálda frá, men para- bol-sjónvarpið tykist at hava størsta ávirkan á lív- 10 hjá børnum enn t.d SvF "Daniseringin" Bert í heilt fáum frávik um hevur sjónvarpið ávirkað børnini Hetta var cisir hugsanin, tå eg ru kanningina bangin fyri daniseringini i almenna gjørdi fyr Fólk vóru sonevndu Sjónvarp Føroya hevur tibetur gjørt nógv fyri at føroyska tekst, og tað hevur havt góða ávirkan á málið. Børnini nýta ikki so nógv donsk orð longur, sum tey gjørdu áður. Hinvegin, so er mangt sum bendir å, at målid hjå føroyskum børnum er å- virkað av ameriskum, men tað er ikki so stórur vandi, av tí at USA er so fjarskouið frá Føroyum. - Partur av teimum børnum, sum eg havi tos- að við í ár, er fyrsta ættar- lið við sjónvarpi, og eg haldi at føroysk børn i dag eru meira vitandi. Tey lurta eftir útvarpinum, lesa blød og bøkur, eins og tey ferðast nógv. Tað hevur givið teimum størri sjónarring enn td. tey donsku býrnini í sama aldi hava. - Eg eri bilsin at síggja, hvussu stóra útbreiðslu parabol-sjónvarp hevur havt í Føroyum, men tað átti eg at verið greið yvir, Nr. 111 — 16. juni 1992 av tu at FØøroyingar eru ser i Børn eru nytjenr mugIn mink Í skjótt. Hetta | u SU ik I bang 1 It KOM í FØrOvum VOru I bangin um at VvIGCOiN skuldu åvirka børni sum fyri 10 árum síð sótu trøllabundin framma fyri skíggjan, tá tað nýtt Veruleikin er tann børnini missa åhugan fy slikum, sum frålidu Hinvegin so eru útlu ul á parabol-sjónvarpið he fastatøku í børnum og u gfólki í Føroyum Er tað vandamikið Parabol-sjónvarp er ikki vandamikið í sjálvum sær. Tað velst um hvussu børnini eru fyri á móttaka lað, st borðreitt verður við. Hava børn góðar u stødur og eru Uygg í £ andisdegnum, er tað iki skaðiligt. Trupulleikin « at í øllum samfeløgum ein restbólkur, sum kan hava skaðiliga árin á, mer tann bólkurin er ikki so stórur í Føroyum. Børn eru samanumtkið ógvuliga frísk í Føroyun Tit liva í góðum umhvør vi og hava ongar trupui leikar Ld. sum storby berjast við. Hervid ikki sagt, at øll hava ta gott, men tað er un ráðandi at skúlin skij undirvísing u fjølmidlarna, sum børn: kunnu studla seg til. Ovist er, hvussu me an og vitan festir seg í børnum, sum síggja nógv sjónvarp - ser! bygdunum, har parab« sjónvarpið er tendrað 1 um allan sólarringin, men eitt er vist: Børnini hav ikki sjålvi keypt parabol sjónvarpið, og tað er ikk fingið til vega efur trýst frá teimum. Ávirkar sambandið millum ættarlidini Kanningin bendir eisini á, at tað eru foreldur og tey gomlu, sum stytta sær stundir framman fyri skíg gjanum. - Hetta gongur út yvu familjulívið og samveruna við børnunum, heldur Jette og skoytir uppí: Framtíðin fer at vísa, um hesar broytingar t.d. tá børnini eru saman við abba og ommu, fara at hava ávirkan á barnið frameftir. Í Føroyum hava tit hig- artil havt tætt tilknyti i familjuni, men her eins og aðrastaðni útlit til at hetta mynstrið verður broytt við tíðini.