mikudagur 3. mai 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 84 - 3. mai 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Samvinna við næstu grannar okkara HESAR seinastu dagarnar hevur verið áhuga- verd vitjan úr næstu grannalondum okkara, øðrumegin Íslandi og Grønlandi og hinumegin úr Stórabretlandi. Stóra sølustevnan Tórekk varð hildin í Havn í vikuskiftinum við luttøku av nógvum íslendskum og grønlendskum virkjum umframt kendum núverandi og fyrrverandi polit- ikarum. Henda sølustevnan er annaðhvørt ár í Reykjavík og í Havn. Í sambandi við sølustevn- uni var íslendski ídnaðarmálaráðharrin á vitjan og metti hon Føroyar sum ein náttúrliga leingjan av íslendska heimamarknaðinum. Føroyski ráð- harrin á økinum beyð m.a. íslendingum at gera íløgur í Føroyum. Eisini fyrrv. íslendski forsetin, Vígdis Finnbogadóttir var við í stóra tiltakinum. Hennara leiklutur var eisini at greiða frá tí stóra og spennandi tiltakinum „Nordatlantens Bryg- ge“, sum er í gerð í Keypmannahavn í løtuni. Hetta er eitt tiltak, sum vit fara at hoyra meira til í komandi tíðum. Eitt tiltak, sum nettup skal vera við til at menna sam-vinnuna og knýta tættari bond millum londini í Norðuratlantshavi og at skapa áhuga og virðing fyri hesum londum úti í heimi. Neyvan finst nakar betri ambassa- dørur fyri hesi ætlan enn fyrrverandi íslendski forsetin. Vit ynskja henni øðrum, sum eru við til at gera hesa ætlan til veruleika góða eydnu. HIN vitjanin í hesum døgum er úr Stórabretlandi. Ella kanska rættari Keypmannahavn. Tað er nýggi bretski sendiharrin í Danmark, sum vitjar Føroyar fyri fyrstu ferð. Hann skal vera væl- komin. Í samrøðu við Sosialin (hon kemur í blaðið í vikuni, blaðstj.) sigur hann seg síggja stórar møguleikar fyri øktum samstarvi millum Føroyar og Stórabretland. Her hugsar hann ikki minst um komandi oljuútviklingin á Atlantsmót- inum, og tað er so heldur ikki av tilvild, at eitt so høgt umboð fyri bretskar myndugleikar, vitjar í Føroyum stutt eftir, at størsta fyritøkan í Bret- landi, BP Amoco, hevur latið upp skrivstovu her. NETTUPP umrøddu vitjanir úr næstu granna- londum okkara eru dømi um, hvat er við at henda í hesum partinum av heiminum. Størri og størri áhugi er fyri Føroyum, ikki minst tí, at vit liggja so væl fyri við einum sera ríkum havøki, og møguliga eisini eini ríkari undirgrund. Tað er so heldur ikki av tilvild, at flestu føroyingar ynskja broytt viðurskifti eitt nú í framtíðar sambandinum við Danmark. Tað eru tey, sum vilja hava full- veldi, og tað eru tey, sum vilja hava størri sjálvstýri. Í báðum førum er grundarlagið ein meira støðugur og fjøltáttaður búskapur. Og har er samvinnan við næstu grannar okkara eisini ein týðandi partur. Tí heilsa vit bæði Tórekkfólkunum, Vígdis Finnbogadóttir og bretsku sendiharrahjúnum vælkomnum til Før- oya. Latið okkum í felag hjúkla um og verja tey mongu virði, sum hesin parturin av Atlantshavi hevur fostrað. Saman kunnu vit menna ikki bert okkum sjálvi, men alt økið sum eina heild. Og tað er eisini nettup hesa slóð vit eiga at fylkjast um, slóðina móti einum handilsligum, vinnuligum og mentanarligum øki í Norður- atlantshavi - við luttøku av oyggjarlondum og tess næstu grannum, eitt nú Stórabretlandi. Viðmerking: Sosialurin letur tíðindi til Olivant EIRIKUR LINDENSKOV Í gjár fóru Sosialurin og Føroya Tele undir samstarv um tíðindatænastu. Í eini royndartíð hevur tað verið Føroyska Tíðinda- stovan í Keypmannahavn, sum hevur lagt tíðindi út á heimasíðuna hjá Føroya Tele, www.olivant.fo. Frá í gjár at rokna er tað Sosialurin, sum stendur fyri hesi tíðindatænastu. Talan verður um stutt tíðindi í telegramformi, sum verða løgd út á heimasíðuna við jøvnum millumbilum. Talan verður ikki um longri greinar. Ynskja fólk at lesa meira um eitthvørt evni á internetinum ber til at lesa tað í InternetSosialinum, har alt tilfarið, sum er í prentaða blaðnum, eisini er at síggja. Í fyrstu atløgu verður serliga talan um føroysk tíðindi, men seinni verður hetta víðkað til onnur øki við. Sosialurin hevur nú tikið yvir tíðinda- tænastuna á heimasíðuna hjá Føroya Tele, har stutt tíðindi í telegramformi regluliga verða løgd út ”At tosa við Sambands- flokkin um at minka blokk- in, er beinleiðis heiðin tala”. Nakað soleiðis var ein av viðmerkingunum hjá Jógv- ani Mørkøre til seinastu veljarakanning. Hvussu ber tað til, at tú Jógvan Mørkøre, sum sam- felagsfrøðingur, og sum ó- heftur eygleiðari og kennari á landsins hægsta læru- stovni, alment kanst geva eina so skeiva og villleið- andi lýsing av Sambands- flokkinum? Í fyrstani kundi eg ikki fata tíni orð ørvísi enn, at tey vóru ein politisk roynd at seta kílar ímillum Sam- bandsflokkin og Javnaðar- flokkin. Men eg kann ikki fáa meg til at trúgva, at okk- ara hægsta undirvísingar- skipan er so partapolitiskt virkin, og tískil standa tíni orð enn sum ein stór gáta fyri flest allar føroyingar. Sambandsflokkurin eigur ikki blokkin Umrøddi blokkur er ein av- leiðing av framdum yvir- tøkum uttan gjaldsskyldu. Allir flokkar, uttan Sam- bandsflokkurin hava framt hesar yvirtøkur, og tískil standa allir flokkar, uttan júst Sambandsflokkurin fadrar at verandi blokki. Góði Jógvan! Hví vilt tú nú so fegin hava Sambands- flokkin til at ættleiða hetta óskikkiliga barnið, sum verður kallað blokkurin? Vilja fadrarnir ikki longur kennast við sítt egna av- kom? Óskikkiligt ella ikki — barnið er komið, og tess fadrar hava hjúklað so nógv um sítt óynskta barn, at tað bara er vaksið ár um ár. Hví ikki greiða Føroya fólki frá hesum stóra paradoksi, sum valdar innan loysingarrørsl- una? Hetta vil Sam- bandsflokkurin Men hvat ætlar Sambands- flokkurin at gera við tann nógv umrødda blokkin, sum ørkimlar allar loysingar- flokkar, og nú eisini skila- mannin Jógvan Mørkøre ? Í nýskipananuppskoti Sambandsfloksins verða Føroyar roknaðar sum part- ur av einum ríki, ið er sam- ansett at trimum javntstill- aðum londum. Fyri at kunna vera í einum ríkisfelagsskapi, er neyðugt at nøkur málsøki eru felags fyri alt ríkið. Hesi eru: 1. Kongshúsið 2. Grundlógin 3. Gjaldoyrað 4. Uttanríkismál 5. Verjumál 6. Rættarskipanin Øll onnur málsøki skulu vit hava møguleika til at yvir- taka. Tað skal tó ikki bera til at yvirtaka nakað máls- øki, uttan so, at gjaldskylda eisini fylgir við yvirtøkuni. Tann sum skal valda, skal eisini gjalda. Hvar í hesum greiða boð- skapi frá Sambandsflokki- num, sum er borin í hvørt hús í Føroyum, finnur Jógv- an Mørkøre nakra forðing fyri at minka um um ver- andi blokkstuðul ? Sjálvbjargin í ríkisfelagsskapi Vit mæla ikki til nakra yv- irtøku, fyri at fáa fullveldi (loysing). Nei vit mæla í- staðin til yvirtøkur, sum kunnu gera Føroyar alt meira sjálvbjargnar. Nær og hvussu langt tíð- arskeið ein yvirtøka skal fevna um, avgera vit sjálvi. Vit skulu sjálvi áseta skift- istíðina fyri hvørja yvirtøku sær. Vit ætla ikki at leypa á bláman, eins og Tjóðveld- isflokkurin ætlar. Vit vilja heldur mæla til, at ein nýggj skipan landana millum verður tilevnað í tøttum samstarvi millum føroyskar og danskar myndugleikar, so vælferðin og frælsið hjá tí einstaka føroyinginum, bæði her heima og uttan- lands, ikki verður sett í vanda. Hava mælt til at minka blokkin Eilif Samuelsen, fyrrver- andi landsstýrismaður og undirritaði hava alment tríggjar ferðir mælt sam- gonguni til at koma í gongd beinan vegin við at minka blokkin. Vit hava víst á møguleikan at yvirtaka til dømis skúlaverkið, men tí- verri hevur hetta verið til onga nyttu. Samgongan — ella rættari Tjóðveldisflokk- urin — vil bert tosa um fulla loysing. Tórshavn tann 19.04.2000 Trygvi F. Guttesen Heiðin tala Liðugt við píkum Nú er ikki longur loyvt at hava píkadekk undir bil- unum. 1. mai er altjóða arbeið- aradagur, men tað er eisini dagurin, tá tað er liðugt við at brúka píkar. Tað hevur verið kalt í veðrinum langt inn í apríl mánaða, men um mánaðar- skiftið kom rættiliga vend í veðurlagið, so vit hava havt góðveður seinastu dagarnar. Og tað var í tøkum tíma, tá hugsað verður summar- dekkini. Verkstøðini, sum skifta dekk á bilum, hava havt úr at gera eftir vikuskiftið, og væntast kann, at løgreglan fer at gera onkrar kanningar komandi dagar. Nú skal vera liðugt við uttanumtosinum Løgmaður og Høgni Hoydal eru á einum máli um, at nú skal greiða fáast á, um danir vilja samstarva við Føroyar í nýggjari ríkisrættarligari støðu JOHN JOHANNESSEN ÚR KEYPMANNAHAVN KL: 11:30 Landsstýrið fer á samráð- ingarfundinum við donsku stjórnina í dag at krevja at fáa greiðu á, í hvønn mun danir ynskja at samstarva við føroyingar, fáa Føroyar fullveldi. Løgmaður sigur seg vilja hava greið boð um, hvørji rættindi føroyingar kunnu fáa í Danmark, um vit kunnu varðveita kongs- húsið og um føroyingar kunnu hava felags valuta við Danmark. Afturat hesum krevur landsstýrið at fáa greið boð um, hvat útmeldingin hjá danska forsætisráðharra- num um, at búskaparliga skiftistíðin ikki verður longur enn trý til fýra ár í veruleikanum merkir. – Tað nyttar ikki, at danski forsætisráðharrin bara tosar um eina skiftistíð á trý til fýra ár, uttan at koma nærmari inn á, hvat ein slík skiftistíð inniheldur. Støðan kann jú sammetast við, at vit fáa at vita hjá bakaranum, at eitt breyð kostar tíggju minuttir í stað- in fyri, at vit fáa prísin at vita í pengum, sigur Høgni Hoydal. Løgmaður ger í sama sambandi greitt, at lands- stýrið framvegis fer at krevja at fáa eina skiftistíð á 15 ár. Kortini sigur løg- maður seg vera til reiðar at tingast um ymsar møguleik- ar fyri einari búskaparligari skiftistíð, og vísir hann á, at landsstýrið hevur fleiri modell liggjandi klár. Skulu kenna okkum trygg Anfinn Kalsberg sigur, at hóast landsstýrið er sinnað at tingast við danir um skift- istíðina, skulu føroyingar kenna seg púra vissar um, at landsstýrið ikki fer at seta vælferðina hjá tí einstaka føroyinginum í vanda. – Landsstýrið fer ikki at leypa á bláman, tað skulu føroyingar kenna seg púra vísan í, ger løgmaður greitt. Løgmaður sigur, at hann ikki ælar sær at taka undir við nakrari skipan, ið før- oyingar ikki fara taka undir við. Fyri hann er tað ógvu- liga týdningarmikið, at avtalan, ið fæst í lag, er ein avtala, sum kann fáa breið- an meiriluta í Føroyum. Høgni Hoydal er samdur við løgmanni, og sigur hann, at hann heldur tað nú vera upp á tíðina at sleppa revolvarapolitikkinum og fara undir veruligu samráð- ingarnar. Í hesum orðum liggur heilt greitt ein áheitan á danska forsætisráðharran. Landsstýrið vil hava at vita, um stjórin er sinnað at sam- ráðast um ein frælsan fel- agsskap ella ikki. Oljan møguliga við Greiðar ábendingar hava seinastu tíðina verið um, at landsstýrið fer at brúka møguligar føroyskar olju- inntøkur sum ein trumf í samráðingunum um bú- skaparligu skiftistíðina. Hugsandi er, at møguligar oljuinntøkur skulu mót- roknast ríkisveitingini úr Danmark. Hesi tíðindi vil Høgni Hoydal ikki vátta, men hann sigur kortini, at tað kann henda, at oljan verður drigin upp í leikin, tá skiftistíðin verður viðgjørd. Men sam- bært Høgna Hoydal fer landsstýrið ikki at selja út av ognum føroyinga fyri at fáa fullveldi. Væl fyrireikað Føroyska samráðingar- nevndin er væl fyrireikað undan samráðingunum. Meginpartin av degnum í gjár sótu landsstýrisfólkini saman við embætisfólku- num á Føroysku Viðskifta- stovuni, har tey gjøgnum- gingu alt samráðingarupp- leggið punkt fyri punkt. Høgni Hoydal vísir eisini á, at landsstýrið hevur fyrireikað seg til samráðingarnar í heili tvey ár, og eru allir møguleikar viðgjørdir í endar og kantar. Tí heldur hann, at danski forsætisráðharrin eigur at virða føroyska útspælið og seta seg niður at samráðast við føroyingar við opnum sinni. Karius og Baktus á sjónbandi Bókadeild Føroya Lærar- afelags hevur í samstarvi við Tvøroyrar Sjónleikar- felag givið út leikin um Karius og Baktus á sjón- bandi. Bókadeildin ehvur áður givið út bókina um teir báðar jassarnar, og tí hildu tey í Tvøroyrar Sjón- leikarfelag tað var natúr- ligt at fara í samstarv við Bókadeildina um at geva leikin út á sjónbandi. Tað eru tær báðar, Birita Johansen og Elin Morten- sen, sum síðstu mánað- irnar hava spælt leikin fyri fullsettum leikhúsum í Føroyum. Gitte Jacobsen hevur stjórnað leikinum og Eyðun Ásason hevur gjørt pallmyndirnar. Avbera góða móttøkan, sum leik- urin beinanvegin fekk, gav teimum í Tvøroyrar Sjón- leikarfelag hugskotið at gera hann til sjónband. Nógv sjónbond eru til børn, tey eru at fáa alla- staðni, men tað er við teimum, sum tað var við barnabókum fyri 15-20 ár- um síðan: Næstan alt er á donskum. Fyri jól kom barnasjónbandið Kular røtur hjá Steintóri Ras- mussen og øðrum, men annars er onki at fáa til keyps við føroyskari talu. Orsøkin er fyrst og fremst, at tað er so dýrt at gera sjónbond til okkara av- markaða marknað. Sjónbandið um Karius og Baktus er vorðið veru- leiki, tí fleiri fyritøkur og Mentunargrunnur Føroya Løgtings játtaðu at stuðla tiltakinum. Fyritøkurnar eru: Tryggingarfelagið Føroyar, Tvøroyrar Kommuna, M.B.M., L.Í.V., Atlantic Airways, Føroya Banki, Norður- landahúsið og Fóm Ísur. Øllum hesum takka útgev- ararnir hjartaliga. 10. og 11. februar varð leikurin spældur fleiri ferðir í Norðurlandahúsi- num, og tá skipaði Bjarki Thomsen fyri at taka leikin upp. Spf. Sjónband hevur staðið fyri at gera sjón- bondini. Sjóbandið um Karius og Baktus kostar kr. 120 í handlunum. Internet-sosiaurin fylgir samráðingunum Internet-Sosialurin fylgir samráðingunum á Christ- iansborg, og tá okkurt nýtt hendir, verður hetta lagt á www.sosialurin.fo - sum øll hava møguleika at lesa til mikukvøldið Danski forsætisráðharrin eigur at virða føroyska útspælið og seta seg niður at samráðast við føroyingar við opnum sinni, heldur Høgni Hoydal, landsstýrismaður