leygardagur 15. august 1992síða 14

Síða 14 Nr. 153 — 15. august 1992 Málblandingur Eitt og hvórt mál má viðgerast út frá sínum fyritreytum. Í fór- oyskum eru serlig viðurskifti millum talumál og skriftmál. Tey mugu viðgerast á ein serligan fóroyskan hátt. Tað er kanska nokk so fóroyskt ikki at vilja viðurkenna veruleikan, sum hann er, men tað eru vánalig vísindi skrivar Johnny Thomsen í Sjónarmið í da Blandingsmál Í einum viðtali í >Sosi- alinum« herfyri við for- mannin í málnevndini, Jóhan Hendrik Winther Poulsen, ferir formaður- in fram, sambært við- talinum, at føroyskt er eitt blandingsmalt Og tað ljóðar ikki, sum hann heldur bland ingsmál vera nakað, sum er vert at reypa av Hví hann man hava so- vorðið stikni til bland- ingsmál er ilt at siga, tí oll tey mál, sum eg veit } um, eru blandingsmál í teirri merking, at tey hava tikið upp sterri lla minni tal av fremm- indum orðum Heldur ikki í føroysk er hetta nakað nýtt. um eisini sæst so skil 1ga 1 nutimans Tørovsk t Kunnu, eitt nu, hyggja at ti aliarter- oyskasta av ellum fer oyskum, at sjálvun tjóðsanginum »Tu alfag and mitt... Attanda regla í hesi tjóðarogn ljóðar »Gud signi tað ne. Orðið Gud við tí úttaluni, vit nú hava, er tikið úr donskum Skuldi tað verið feroy skt, átti tað at verið út- talað »Gu« (soleiðis sum vit eisini finna tað t.d. í Sandovarbék). Orðið signa er heldur ikki fer- O ð , oyskt, tíansheldur nor- rent, tað er komið úr la- tínskum. Í næsta erindi finna vit í áttandu og niggjundu reglu« ...mær sigur í sål/alt streingir, ið tóna... Orðið sál er komið til okkara úr forn- enskum, og tóna er av grikskum uppruna. Og tjóðsangurin verð- ur hverki verri ella betri, fyri tað um for- fedrar okkara hava »blandad« eitt slød av grikskum og latíni og onkra hissini danismu upp í málið. Tí tað málið, sum for- maðurin í málnevndini kolldømir, tá hann heldur so hánt um »blandingsmål«, er júst tað málið, foroyingar tosa og í øldir hava tos- að Málaling Men sambært formanni- num í málnevndini ei ga vit at sleppa av við hetta málið, sum vit tosa, og sum foreldrini, abbar og ommur hjá okkum hava tosað. Tað er ikki nóg gott. Tað Við >...at num« og á henda tør- hátt vala fram gott oyskt ur ti blandings- måli, vit kenna i dag.« Ojavnt man vera, hvussu fólk halda hesa málalingina vignast. Í steðum hevur í hvussu er verið so mikið dúg- liga karvað, at onkur kanska hevur lyndi til at halda tað, sum er komið burturúr, vera heldur enn ikki avpiðað. Skrift og tala Men í hvussu er og ikki, so hava vit fingið ein meira ella minni reglu- fastan skriftmálsnorm. Vit kunnu halda um hann, hvat vit vilja, men flestøll av okkum fylgja honum, tá vit skriva. Men harfyri veri ikki sagt, at talumálið skal forfjónast. Tað er eisini ein partur av føreyskum og ikki minni týðandi enn skriftmálið, kanska heldur tverturímóti. Her eru tvinnanda kósir at ganga. Vit kunnu velja at gera sum tann ráðan- di málpolitikkurin í Fer- oyum: blunda og látast, sum hetta málið ikki er til. Ella vit kunnu velja ein meira vísindaligan arbeiðshátt, kanna, granska og viðgera talu- málið eins væl og skrift málið. Og taka viður- skiftini millum skriftmál og talumál upp til við- gerðar, t.d. í orðabókum. Hvat fólk annars halda um talumálið sjálvt, um tey halda tað vera eitt lítisvert »blandingsmål«, sum ongar semdir hevur uppiborið, ella tey virða tað hægri, so átti tað ikki at forðað fyri eini vísindaligari stødutakan til tey málsligu fyri- brigdini. »Jamen, talumálið broytist<, ferir formað- urin í målnevndini fram móti viðgerð av talu- málinum t.d. í orðabók- um. Við tí fyrivarni í huga, at viðtalið kanska ikki greiðir frá ollum, sum formaðurin í mál- nevndini hevur sagt, tykist hetta mær at vera eitt ómetaliga legið argument ímóti. Sjálv- andi broytist talumálið. Men broytist skriftmálið kanska ikki? Målid broytist alla tidina uttan steðg, ofta uttan at vit geva okkum far um tað Skulu vit ongar orða- bekur gera, tí at málið breytist? Uppgávan hjá orðabókum má vera m.a. at skráseta, at doku- mentera málið soleiðis, sum tað er eitt ávíst tíð- arbil Blanding Tað, sum formaðurin í málnevndini sigur her, er kanska ikki málbland- ing, men afturfyri tykist okkurt annað at vera komið í bland. Tað undrar ikki sørt, at formaðurin fyri hesi nevnd, ið situr og ansar eftir málinum, ikki er førur fyri at skilja ímill- um, hvat er normering av skriftmálinum og hvat er ávís sjónarmið um føroyska orðabóka- gerð. Tað undrar ikki sørt, at henda ansingar- nevnd ikki dugir at sígg- ja, at viðgerð av føroy- skum talumáli í einari orðabók ikki er tað sama sum at ætla at broyta reglurnar fyri skriftmálið. Eitt og hvert mál má viðgerast út frá sínum fyriteytum. I føroyskum eru serlig vidurskifti millum talumål og skriftmál. Tey mugu ti viðgerast á ein serligan foroyskan hátt. Tað er kanska nokk so føroyskt ikki at vilja viðurkenna veruleikan, sum hann er, men tað eru vánalig vís- indi Johnny Thomsen Hjartaliga takka vit elegrammi ( £ høj hjunarbandsdegi dd U an Okkara ollum, sum við gáv- lómum og vitjan gleddu okkum á tann 3. juli Eisa Maria og Jan AA så é = » På VÆ: