týsdagur 1. apríl 2003síða 15

28 Nr. 79 - 26. apríl 2003 Nr. 79 - 26. apríl 2003 29 C M Y K 29 28 TRUPULLEIKAR Jan Múller Hetta ásannaðu formaðurin í Felagnum Rækjuskip, Jo- han Joensen, landsstýris- maðurin í fiskivinnumál- um, Jacob Vestergaard, og grannskoðarin, Jóhan Martin Jacobsen, í sending- ini Føroyar í Dag í Útvarpi- num hálvan mars. Stjórin á rækjuvirkinum á Oyri, Sofus Poulsen, legði afturat, at fara fleiri skip av knóranum, fær virkið álvars- ligar trupulleikar, tí virkið kann ikki virkað rækjur úr »triðja-londum« við vinn- ingi. Tað merkir, at øll rækju- vinnan á sjógvi og á landi er í trupulleikum. Veðskuldin hjá rækju- skipunum tilsamans er ann- ars ikki so stór, um 222 mió.kr. Harafturat kemur onnur stuttfreistað skuld, tilsamans 36 mió.kr. Skulu rækjuskipini av- draga einar 22 mió.kr. ár- liga, táttar árligi fíggjar- tørvurin í 60 mió.kr. Hetta klára tey ikki, tí raksturin er tungur í løtuni. Um landsstýrið fer at hjálpa vinnuni við eini kreppuhjálp, veldst um ar- beiðið hjá eini skjóttarbeið- andi nevnd, staðfesti Jacob Vestergaard, landsstýris- maður í sendingini. Henda útsøgnin bendir á, at hann fer at velja nevndina. Løgtingið samtykti 8. apríl at heita á landsstýris- mannin at velja nevndina við tí endamáli at kanna fiskirættindi hjá fjarfiska- flotanum og koma við upp- skoti um burðardygga skip- an fyri allan fjarfiskiflota- num. Skal standa á egnum beinum Í svari til Felagið Rækju- skip í januar í ár noktaði landsstýrið at stuðla rækju- flotanum. Grundgevingin hjá lands- stýrinum var, at samgongu- skjalið sigur, at »Fiskivinn- an skal standa á egnum bein- um uttan almennan stuðul«. – Tí er avrátt ikki at veita rækjuflotanum stuðul, svar- aði Anfinn Kalsberg, løg- maður. Felagið metti annars støðuna at vera rættiliga álvarsama, tá felagið í juni í fjør skrivaði til landsstýrið, at »verða ikki munagóð stig tikin, verður rækjuflotin fyri slíkum bakkasti, at tað er sera ivasamt, um vit hava ein rækjuflota í framtíðini«. Rækjuflotin hevur sum heild havt rættiliga stór hall seinastu trý árini. Hvussu stórt hallið var ífjør er ikki gjørt upp enn, men í 2001 var hallið 34 mió.kr. og í 2000 var tað slakar 15 mió.kr. Hesi bæði árini kláraðu bara tvey skip seg nøkur- lunda, men ífjør høvdu helst øll skipini hall, vísa leysligar metingar hjá grann- skoðarum. Seinastu árini, rækjuflot- in hevði avlop, vóru 1998 og 1999, tá úrsltini vóru 5 og 24 mió.kr. Men árini frammanundan góvu eisini hall. Fýra skip hava givið skarvin yvir síðsta árið og nú eru sjey skip í flotanum: Kviltenni, Sólborg, Høgi- fossur, South Island, Artic Viking, Ocean Castle og Sjúrðarberg. Men rækju- virkið hevur keypt Kappan og hann fer væntandi til fiskiskap í mai. Rækjuprísirnir lækk- aðir og oljuprísirnir hækkaðir Orsøkinar til trupulleikar- nar hjá rækjuvinnuni eru fyrst og fremst, at rækju- prísirnir eru lækkaðir nógv seinastu árini, samstundis sum oljuprísirnir eru hækk- aðir. Harafturat stakk tann trupulleikin seg upp fyri tveimum árum síðani, at kanadiskir myndugleikar noktaðu føroyskum skipum at leggja veiðuna upp í Kanada, tá tey royna vest- anfyri. Skipini noyðast tí at sigla heim við veiðini og missa fiskidagar. Rækjuskipini selja um helvtina av veiðini – stív- liga 9000 tons – til rækju- virkið á Oyri. Restina selja skipini gjøgnum danskar sølufyritøkur. Fyri trimum árum síðani – á vári 2000 – kundi rækju- virkið gjalda skipunum 11,95 kr. í meðal fyri kilo. Eitt ár seinri var prísurin fallin niður í 10,78 kr. Fyri einum ári síðani var hann farin heilt niður í 8,19 kr. Og nú kann virkið bara lata úr 6 upp í einar 8 kr. fyri kilo. Størstu rækjurnar kundu sum liðug vøra seljast fyri meira enn 50 kr. fyri kilo síðsta heyst. Í dag fær virk- ið bara einar 35 kr. fyri kilo. Ein orsøk til, at prísurin er lækkaður so nógv, er, at bæði kanadiumenn og grønlendingar hava hækkað sínar kvotur. Tann nógva rækjan á marknaðinum elv- ir til lægri prísir. Harafturat kemur, at kin- verjar hava ikki keypt so nógvar rækjur sum roknað varð við. Sjúka hevur eisini borið við sær, at japanar hava hildið aftur. Fyri fáum árum síðani brúktu tey størru rækju- skipini kanska fyri fýra mió.kr. í olju um árið, men nú er ikki óvanligt, at tey brúka einar átta mió.kr. í olju. Alt hevur tí gingið á skeiva borðið. Fleiri uppskot um hjálp Felagið Rækjuskip nevnir í skrivi til Føroya Landsstýri fleiri møguleikar at hjálpa rækjuflotanum: • FAS-líknandi skattaskipan • Oljustuðul • Flutningsstuðul • Ferðaseðlastuðul Harafturat hevur felagið borið upp á mál, at lands- stýrið rindar ella rindar ein part, tá rækjuskipini keypa kvotu í grønlendskum sjógvi, tí skipini fiska á fjarum leiðum uttan at nak- að verður latið aftur fyri í heimasjógvi. – Tað er ikki tí, at Felagið Rækjuskip vil hava, at skip- ini skulu hava stuðul. Men gamalt var í Føroyum at hjálpa, tá ástóð, og nú stendur á hjá rækjuskip- unum, segði Johan Joensen í Føroyum í Dag. Formaðurin í Felagnum Rækjuskip legði dent á, at talan skal bara vera um tíðaravmarkaða hjálp. Men í fyrstu atløgu svar- aði landsstýrið noktandi. Nú er spurningurin, um tann skjóttvirkandi nevnd- in, sum landsstýrismaðurin skal seta, kemur til ta niður- støðu onkursvegna at stuðla rækjuskipunum. Hevur týdning Rækjuvinnan hevur og hev- ur havt stóran búskaparlig- an týdning, staðfesti lands- stýrismaðurin í fiskivinnu- málum, Jacob Vestergaard. Um 200 mans eru knýttir at skipunum, sum ífjør veiddu 19.000 tons av rækj- um. Útflutningsvirðið var oman fyri 230 mió.kr. Harafturat eru eini 75 ársverk knýtt at rækjuvirki- num á Oyri, sum seldi rækjur fyri 123 mió.kr. Rækjuvirkið kann nærum bara dúva upp á føroyskar rækjur, tí handilsavtalan við ES er ikki rækjuvinnuni til vildar. Fer útflutningurin upp um 3000 tons, skulu 20 prosent rindast í tolli. Sami tollur skal rindast fyri rækjur frá skipum úr »triðja-londum«. Fíggjarliga loysir tað seg tí ikki hjá virkinum at keypa rækjur frá skipum úr »triðja-londum«. Rækjuvinnan kastar eis- ini annað av sær til føroy- ska samfelagið – viðlíka- hald, proviant, olju, trygg- ingar og annað – men hvus- su nógv er ikki greitt. Hetta fæst at vita í næst- um, tá ein kanning um sam- felagsliga árinið hjá rækju- vinnuni, sum Felagið Rækju- skip letur gera, verður liðug. Rækjuskipini flóta tungt Tey sjey føroysku rækjuskipini eru so illa fyri i dag, at spurningurin er um tey hóra undan fíggjarliga. Jákup Vestergaard, landsstýrismaður Johan Joensen, formaður í felagnum Rækjuskip Rækjuflotin hevur tað ikki gott í løtuni