mikudagur 26. august 1992síða 10

Síða 10 tíðindablaðið THE NORTH ATLANTIC LINK J. Broncksgeta 37 nn 5 BORA GR OTTK I HumAr í 4 FR 110 Tórshavn - Tlf. 15900 TESTAMENTER < fås G RATIS hos … Nr. 160 — 26. august 1992 Eitt sindur um moral Í 30'unum og 40'unum før ein sjálvrannsókn fram sum ein landfarsótt og kom eisini til Føroyar. Danir róptu hetta fyri- brygdi: >Moralsk Oprust- ning<. Hetta hevði óivað gott árin á mangan per- són. Men sum Tróndur Gamli segði: »Mangt skiftist um á mansins ævi«. Tidirnar broyttust. Væl- ferd og »rikidømi« floymdi inn yvir stóran part av heiminum, eg dansurin um gullkálvin byrjaði eina ferð enn. Skiparin í hesum era dansi var hin sonevndi »Yuppiin« ella »finansfan- tasturin«. Leingi vard tad tikid fyri g6dar vørur at inve- stera og investera i einum ella ødrum og so trugva, at virðið av hesum bert fór at økjast. Skatt vildu teir helst sleppa undan. Tað var nakað, sum hini máttu rinda. Lógarbrot var tað ikki, men moralurin mundi ofta vera so sum so. Men hvat gjørdi tað? Vit høvdu tað gott. Bankar og kreditt- felog duttu um beinini á hverjum eðrum fyri at lána pengar út. Men tíðin leið og viður- skifti og kor broyttust aft- ur. Fyri ikki at koma inn á okkara heimligu tragediu, vil eg heldur viðgera nekur dosnk fyribrigdi, nú meðan rætturin situr her- heima hjá okkum. Í 1990 varð hildið, at tað kundi ikki vera satt, tað sum fór fram í Nordisk Fjer í Danmark. Gamalt — er, at har ein skriðan er lepin er onnur væntandi. Í Danmark hevur síðan 1990 tann eina fíggjarliga skriðan lopid og onnur eftir. Kredittforeningen Dan- mark, B.R.F.-Kredit og Nykredit hava lánt 585 mió. út uttan heimild í lóg- ini. Síðan er tað Klaus Ris- kær Pedersen, og Kay Vil- helmsen, sum tað var nógv gela um fyrst í 80- unum, er nú aftur uppá spæl og seinast, men helst ikki tann síðsta, Hafnia- skandalan. Fleiri bankar eru eisini ristir í »teirra indre«, og sjálvt Handilsskúlin stendur fyri skotum, fyri ta frálæru, sum hevur ver- ið givin seinastu ár-tíggj- uni. Ein statsautoriseraður grannskoðari Ole Ram Jergensen, ið eisini er stýrislimur í Selskabet for Fremtidsforskning, tekur soleiðis til: »Eitt ættarlid afturat av system-misnýt- andi oppertunistum vil uttan iva merkja, at bæði vælferð og vælstandur er nakað, sum vit hevdu einaferð fyrr i tidini«. varð broytt parafelags- varð Fyri stuttum skattalógin soleiðis, at skatta procentið broytt frá 49 til 29%. Alt gott um tað, men ikki dugi eg at síggja, tað hevur nakran serligan týdning uttan fyri bankar- nar, tí flestu av teimum 2.000 partafeløgunum rinda ju litlan ella ongan skatt. So broytingin i hes- um skattaprocenti hevur lítlan ella ongan týdning fyri = okkum meinigu skattaborgarum. Nú er so aftur boðað frá, at meiri skal krevjast inn í skatti, og hver skal so rinda hann? Jú, tú kanst gita tvær ferðir. At end havi eg hug at ci- tera Erik Mollerup, sum hevði samtalu við Ber- lingske Tidende 17. juli 1992, har skrivað verður: Hin kæri skattur: Erik Mollerup saknar sum heild tað >samfelagsmed- vitandi livssynid«, sum røkkur fram um egnu nøs, og heldur litur af heildini. Hann heldur, at tvør- randi samhugi kann oydi- leggja samfelagið. Hesin tverrandi samhugi sýnir seg ikki bert í íleggingar- politikkinum hjá virkjun- um, men eisini, tá danir reyna at snýta seg undan at gjalda fyri teirra felags vælferð við at spekulera í skatti. Mollerup heldur at vinn- an sum heild eigur at meta teirra gjald til samfelagið sum ein »kærur skattur«. Tad er tørvur å eini meir samfelagsáhugaðari = og moralskari áskoðan. Ein kann sjálvandi ikki góð- taka at snýtt verður í skatti. Men tað kann held- ur ikki góðtakast, at fólk við einari ávísari innteku, royna at sleppa undan skatti við at finna uppá so nógv »undarligt«. Hetta er jú tjóvari frá ødrum. Vit kundu lækka okkara skattaprosent, um vit ikki hevdu øll hesi, sum eru væl fyri, sum seta pening- in inn uttanlands og fáa skattafrían kurságóða. Erik Mollerup er eitt sindur í døpurhuga, sigur hann. Hann ber serliga ótta fyri, at hansara posi- tiva sýn uppá skattin ikki upplivir eina endurfeðing — hverki hjá vinnuni ella hjá vanliga borgaranum. Men skatturin kann væl verða — um ikki populer- ur — so tó respekteradur, spáar hann. Um persónligu inntøk- urnar verða skattaðar lægri og spekulatións- ágóðin hægri, kunnu vit fáa eina betri kenslu, at vit eru øll á sama báti. Vit vilja eisini betri skilja, at amfelagið er positivt og ikki mjólkar hin einstaka borgaran. Vit hava í dag eina margháttliga steðu, har vinnan verður skattað við 38% og persónar við heilt upp í 68%. Eg havi onga- tíð fatan vísdómin í, at lønir skattast til síðsta eyra, meðan spekulatións- ágóði er skattafríur ella lítlan og ongan skatt hev- ur. Partafeløgini skuldu av- gjørt ikki gramt seg. Tey rinda ein ogvuliga lågan ella ongan skatt, og tad vita tey og tú eisini væl. Essa Arge Gerandis- dagurin alstóran týdning | -men vit mugu ikki | gloyma framtíðina Í gjár fór tingid undir at viðgera ólavsgkurgðu løgmans. Eitt av lands- stýrisfólkum javnaðar- floksins er ikki við til hesa umrødu. Tað er Tummas Arabo. Hann er stæddur á eini olju- ráðstevnu í Noregi. Vit spurdu landsstýris- mannin, um íikki viðgerðin av løgmansrøduni hevur stórri týdning enn ein oljuráðstevna í Noregi. -Tað er sera óheppið, at henda ráðstevnan og viðgerðin av løgmans- røduni fella samtíðis, men eg ivist onga løtu í, at teir 10 tingmenninir og tey 3 landsstýris- fólkini ul fulnar megna at geva sítt íkast til umrøduna á ungi. Tað hevur sjálvandi liga nógv at siga, royna at tosa um og loysa teir trupulleikar, sum samfelagið og fólk hava at dragst við í gerandisdegnum, men vit mugu heldur ikki gloyma framtíðina. Vit mugu eisini seta orku av til at hyggja longri fram og vita, hverjir møguleikar kunnu skapast her á landi sigur Tummas Arabo í viðmerkingini. jan