leygardagur 12. september 1992síða 15

Nr. 173 — 12. september 1992 tíðindablaðið Blidur Amariel fólk hoyra ikki heima á ein- um sjúkrahúsi, og eg haldi, at tað er ómenniskjansligt at halda tey burtur frá hinum partinum av borgaranum. Sinnissjúkrahús er ikki gamal stovnur. St. Hans Hospital varð fyrsta sinnis- sjúkrahús í Danmark, og tað varð stovnað í 1816, og fyrsta heim fyri evnaveik í 1850'unum. Frammanundan høvdu tey avvarandi tey sjúku heima, og t.d. vóru tey inngyrd í kjallara ella aðrastaðni, har eingin kom til teirra. A fátækragarði vóru eisi- ni sjúklingar, men grund- gevingin fyri atgera stovnar var sjálvsagt at hjálpa hes- um sjúklingium, men eisini titey vóru so ólagalig at liva saman við. - I 1950'unum kom heili- vågur, sum gjørdi tad lætt- ari at sissa sinnisjúk, og tá komu eisini tankar fram um, at tað ikki var rætt at innibyrgjahesar sjúklingar. - Eg helt tað tí bert vera rímiligt, at vit góvu okkara sjúku og evnaveiku víðari ræsur. Frælsið fyri einstaklingin Tríggjar grundgevingar vóru fyri hesum. Ein var, at samfelagið varð vorðið rík- ari, og kundi geva sjúk- lingum pensión, onnur at vit høvdu fingið gagnligan heilivág, og triðja grund- gevingin: frælsistankin fyri tann einstaka. Fólk gerast ómyndug og óhjálpin av at liva á stovni. Hóast tey kanska hava møguleikar at klára seg í gerandisdegnum, so verða hesi evni doyvd, tá tú setur mat fyri tey, gevur teimum klæðir o.s.fr. Teirra sjálvbjargni verður oyðilagt. Í dag eru færri innlegg- ingar enn í byrjanini, og tað kemst av, at sinnisjúk t.d. ikki liggja støðugt á sjúkrahúsum. Tey fara og koma, so hvørt sum tey hava brúk fyri hjálp, ella batna. Tað er ein fyrimundur fyri sjúklingarnir. Um teir liggja á psykiatrisku deild, verða tað bert hesir læknar, sum eru um sjúklingin. Tað kenn vera ein vansi, tí tá verður sálarlæknin primer- læknin hjá sjúklinginum. Hesin hevur sum kunnugt ikki eins gott innlit í van- ligum sjúkum, sum t.d. ein kommunulækni. Sjúklingar a psykiatrisku deild kunnu eisini hava ella fáa aðrar sjúkur, og tí er tað gagnligt, um teir eisini hava samband við kommunu- lækna. Lurta vit ikki eftir sjúk- lingiunum, og geva teimum møguleika at liva, sum tey sjálvi vilja, verða teir fang- ar í psykiatriska valdinum, og tað er ikki rætt. - Um ein sjúklingur ikki vil verða innlagdur, so er tað sjálvsagt ein harðrendur veruleiki, at noyða tey til tað. Bústaðartilboð ein loysn Ein roynd at fáa sjúkling- arnir út í samfelagið var at stovna økispsykiatri skipa- nina. Hon skuldi, saman við bistadarmøguleikum, ver- ið grundarlagið fyri einum sámuligum lívi uttan fyri sjúkrahús umhvorvið. Hetta er sama hugskot sum í Danmark, har sjúk- lingar eisini verða útskriv- aðir í stórum tali, men bú- staðartilboð eru ikki til teirra, og tí ganga sinnisjúk fyri vág og vind í gótunum. Er tað framtíðarvónin fyri okkara sjúku og brekaðu? - Tað er torført at siga. Vanligi borgarin krevur, at sjúklingar okkara skulu liva væl, tað er m.a. tað hann rindar sín skatt til. Men eingin spyr, hvussu tey sinnissjúku sjálvi vilja liva sítt lív, og hvat gagnar hon- um best. Verður tað soleiðis í F Øroy- um iframtidini? - Tað kann gerast veru- leiki. Viljasjúklingar sleppa út og gerast sjónlig, hóast teir ikki liva sum vanligi borgarin, so er tað ómenni- skjansligt lív at bjóða teim- um á stovni ella sjúkrahúsi. Tey vilja sleppa undan at ela, gera og siga tað, sum réktarfólkið åleggur teim- um. Hetta ger, at tey van- trívast, og hóast tey ikki eru eins og fólk flest, so er frælsistrongdin hjá teimum eins stór og hjá ødrum fólkum. Eg hugsi ikki, at tað er nøkur endalig nidurstøda í hesum máli, sigur Árni Ol- sen og vil ikki gera við- merkingar til framtíðar vónirnar fyri hesum viður- skiftum. Økispsykiatriin og bústað- artilbod er besta loysnin. Tey sjúku skulu ikki liggja familjuni til byrðu. Lítillátin um 25 ára Vir kí sítt Arni Olsen vil ikki gera viðmerkingar til sparingar á spykiatrisku deild. Hann fer frá seinast í hesum mánaða, og hevur ikki givið sær Stundir til at hugsa um, hvat hann so skal taka sær til. Arni Olsen: - Eg fari frá her á deildini, men harfyri kann eg virka sum lækni kortini, eitt ii hava pri vatviðtalu og viðgerð. Tað fer tíðin at vísa. Ert tú nógdur við títt lívs- yrki? - Eg hevði havt ilt við at klára meg á annan hátt, tí arbeiðið = hevur verið lívsinnihaldið.. Um eg valdi rætt? Tað veit eg ikki. Vón- andi havi eg gjørt nyttu, og tað er ov seint at hugsa um tað nú, sigur Árni Olsen lítillátin. Síða 15 - framsýningin hjá Amariel Norðoy, listamanni er nýskapandi, hugalig og lívgandi í hesum døgum, tá alt sýnist heldur órkymlandi og svartskygd Amariel Norðy, listamaður, hevur í løtuni framsýning í Galleri List í Havn. Samstundis er hann umboðaður á Norðurlendskari framsýning í Danmark, sum verður latin upp í Berlin seinni í oktober mánaða Amariel Norðy, listamdur í Havn, er ógvuliga virkin í løtuni. Hann sýnir fram nýggj listaverk í Gallerí List, sum hann hevur arbeitt við í eitt ár. Tað sæst eisini av úrslit- inum. Verkini - eini 24 í tali, í olju, pastell og steinprenti, sum eru á fram- sýningini. Umframt framsýningina í Havn, soer Amariel Norð- oy umboðaður í Danmark, á "Den Frie" í døgunum 26. september til 11. oktober, å framsyningini: "Den Nord- iske", har eisini Zacharias Heinesen, listamadur er umboðaður, saman vid list- afólki úr Nordurlondum og Grenlandi. Hettaer ferdasyning, sum eisini verður at síggja sein- ni í oktober mánaða í Ber- lin. Listaverkini hjå Amriel hava allar dagar myndad bátar, sjógv, landslag og fólk, slíkt sum er gerandis- dagurin í Føroyum. Litirnir hava verid bjartir og døkkir, uttan tó at Ld. målningarnir hava verid ov litfagrir. - Hesaferð er framsyn- ingin í List ógvuliga væl samansjóðað, við drama-- tiskum innihaldi - serliga frá útsýninum í Vågsbotni, har listamaðurin í dag hevur verkstað. Aðrir litir eru komnir á lørifuid, mest í bláum og alskyns vøkrum bleytum litum, sum fær endaliga úr- slitið at gerast blítt og fevn- andi. Fråsøguhåtturin er fjølbroyttur og stimbrandi. Tað er eins og Amariel Nordoy vid hesi framsyn- ing vil geva åskodaranum eina positiva mynd av gerandisdegnum, við at halda, alt ikki er so ómggu- ligt, sum vit annars hoyra og síggja í fjølmidlunum, og sum eisini er vanligt tos millum fólk í hesum døg- um. Hevur hetta verið ætlanin hjá listamanninum, so rakar framsýningin væl. Um ikki, so er tað upp til tann ein- staka at fáa eina lívgandi lotu, alt eftir tí, sum hvort einstakt menniskjað finnur fram til í hesi sýning. Framsýningin í Gallerí List eropin vanligar dagar kl. 13 - 17, og leygardagar kl. 11 - 13. Framsýningin hjá Amriel Norðoy er at síggja til 24. september. Dagny LUNDAR Íslendskir lundar eru at fáa fyri 15 kr. stk.. Eisini eru lomvigabringur fyri 18 kr. stk. Suduroyar Kjøtsøla v/ Rudolf Tausen Tlf. 73247 Vågur