týsdagur 29. september 1992síða 13

Nr. 184 — 29. september 1992 tíðindablaðið ($0Sialurin Ætlan fyri framtidina Tey fýra fakfeløgini, Føroya Ídnaðar- felag, Føroya Arbeiðsgevarafelag, Føroya Reidarafelag og Føroya Rå- fiskakeyparafelag, hava sent lands- stýrinum soljóðandi bræv: >Eftir øllum at dóma eru vit í Føroyum komin inn í eina ónda ringrås, har okkara inntóku- grundarlag áhaldandi mink-ar, = samstundis sum útlitini fyri eini broyting ul tað betra av ymsum orsgkum eru sera ring. Tað, sum vit í vinnu- lívinum merkja, er, at likviditeturin bæði hjá einstaklingum, virkjum og bankum er sera av- markaður og minkar al- samt, samstundis sum ongi útlit eru fyri at út- vega nýggjan likviditet. Sama er galdandi fyri landskassan. Sjálvt um tað møguliga eydnast hjá landskassanum at útvega sær nýggjan lik- viditet, so verður hetta bert til eina stutta tíð við núverandi gongd. Tá tosað verður um hesi viðurskifti, verður roynt at finna frágreið- ingar um, hví soleiðis er statt, og verða grund- gevingar brúktar sum fiskaloysi, avmarknaðir fiskimøguleikar, vána- ligir fiskaprisir 0.s.v., men hetta er ikki nakað nýtt fyribrigdi, soleiðis hevur altíð verið hjá okkum sum fiskivinnu- tjóð. Eisini verður brúkt at kasta hvørjum ødrum fyri teir feilir hesin og hasin hava gjørt, heldur ikki hetta førir til nakað. Vithavabæði góðar og minni góðar natúrligar fyritreytir fyri virksemi í Føroyum, men kanska í mun ti lond, sum væl fáa tað at bera til, lut- falsliga góðar fyritreyt- ir. Spurningurin, vit eiga atseta okkum, er, um vit sjálvi hava skapt slíkar fyritreytir fyri virksemi í Føroyum, at tað illa fæst nakað at bera til. Eftir okkara tykki er bráðneyðugt at broyta okkara vinnuligu fyri- treytir, struktur og samlaða kostnadarstødi, her hugsa vit um effektivi- tetin bæði innan tað al- menna og tað privata, í- løgukostnad, ymiskar vinnuligar sømdir, skattatryst og lønarlag- ið innan åvis økir. Hetta eru faktorar, sum hava avgerandi týdning at fáa í rættlag, skal nýggjur í- løgupeningur og figg- ing útvegast. Tad er nevniliga so, at sjålvt um vit kundu út- vega nýggja likviditet, so kundi hetta í nógvum fórum víst seg at verið ul fánýtis, tí okkara kostnadarstødi ger tað trupult at fáa virksemi í Føroyum at bera seg. Undirritadu feløg eru samd um, at tað er í evstu løtu, at vit loysa omanfyri nevndu trup- ulleikar beinanvegin, skal ikki samfelagið um heilt stutta tíð mest sum alt steðga upp. Vitskulu tí hervið heita á okkara politisku myndugleikar um sam- an við avvarðandi pørt- um at leggja eina ætlan fyri, hvussu skal komast burtur úr okkara sera vandamiklu stóðu og skapa karmar fyri einari sunnari vinnu framyvir. Vit eiga ikki at geva okkum sjálvum longri tíð enn restina av árinum at koma við eini loysn og fara undir hetta ar- beiði beinanvegin. Vit hava tikið hetta óvanliga stig tí, sum sagt omanfyri, so meta vit,at tíðin er sera knøpp og styttri enn tey flestu gera sær far um. Vit vóna at tikið verður væl ímóti hesi áheitan og at frætta aftur skjót- ast<, siga formenninir í teimum fýra fakfeløg- unum. Foroya Ídnaðarfelag Bergur Poulsen Føroya Arbeiðs- gevarafelag Oddfríður Gregersen Føroya Reiðarafelag Jákup Sólstein Føroya Ráfiska- keyparafelag Leivur Michelsen Síða 13 3000 nýggj arbeidsplåss eftir trimum árum Tað støðugt minkandi virksemið í Føroy- um hevur havt eitt vaksandi arbeiðsloysi við sær. Eisini hevur hetta ført til, at tað er trup- ult at fáa javnvág í á fíggjarlógini. Fyri at loysa hendan trupulleika, eru skattir og avgjøld hækkað, og vil hetta minka um møguleikan og hugin hjá tí einstaka at gera iløgur. Vit eru eftir ollum at dóma komnir inn í eina ónda ringrás. Fyri at snara hesi gongd, mugu vit skipa soleiðis fyri, at tað verður áhugavert hjá tí einstaka at gera í- løgur í føroyskt vinnulív. Tað er nevniliga so, at tað eru ógvuliga fá virkir i dag, sum geva eitt yvirskot, tí kemur lítið av peningi hagani til nytløgur — ti er tað umráðandi at gera tað áhugavert hjá tí einstaka løntakaranum at gera iløgur, skrivar Foroya Arbeiðsgevarafelag í uppskoti um åvis tiltøk fyri at fåa skapt nýggj arbeiðspláss og styrkja ta fíggjarligu orkuna hjá verandi virkjum. Útvegan av partapeningi Skotið verður tí upp at loyvt verður hverjum einstøkum føreyingi at keypa partbrøv ella seta pening i virksemi upp til eina åvisa upphædd um árið, og skal henda upp- hædd kunna dragast frá inntøkuni, tá skattur skal roknast. Um vit hugsa okkum, at 100 milj. kr. um árið verða brúktar sambært hesum uppskot, so vildi hetta skapt ca. 1000 arbeiðspláss um árið. Eftir trimum árum hevði hetta verið 3000 ar- beiðspláss, og landskassin hevði tá havt givið útivið tríggjar ferðir so stóra inn- tøku sum frammanundan. Sí hjåløgdu útrokning, ið vísir hvørja ávirka tað hevði havt, um 100 milj. kr. um árið vórðu settar sum parta- peningur í nytt virksemi í Føroyum, og hesin pening- ur varð drigin frá skattligu inntøkuni. Fyritreytimar fyri hesum roknistykkinum eru: 1) Samlada (incl. tollur og avgjøld) marginala skatta- trystid er 60%. 2) Medal (incl. tollur og avgjøld) skattatrystid 45%. 3) 70% av fíggjarlógini fer ul lønir. 4) Fyri hvørja iløgu uppå 100 kr. verda goldnar 25 kr. i harav standandi fram- leidslulønum. 5) Fyri hvert arbeiðs- pláss, ið verður skapt á hendan hátt, verður sam- stundis skapt 1/2 arbeiðs- pláss í aðrari vinnu. 6) Tikið er ikki við nega- tiva åvirkanin av minni pri- vatari nýtslu og positivu åvirkanini av sjålvari iløg- uni, tå ílógur verða gjørdar, og eginpeningurin verður drigin frå skattligu inntøk- uni. Roknistykkið er sum heild ikki ein neyv tjóðbú- skaparlig útrokning, men heldur ein varislig meting grundað á lyklatøl. Tann grundleggjandi fyritreytin er tá saman um kemur, at iløgurnar eru vinnuskapandi og ikki pla- sering av passivum peningi. Tað er ikki eydnast at finna eina automatiska skipan, sum tryggjar at so verður. Ti vil tað vera neyðugt, at per- sónar, nevnd ella stovnur í hvørjum einstøkum føri góðkenna tær einstøku iløg- umar, sum kunnu fáa nevndu skattligu sømdir- nar. Hugsast kundi at iløgufe- løg kundu hjálpt teimum, sum ynskja at gera iløgur sambært skipanini, og verið sambindingarlið við tann góðkennandi myndugleik- an. Ein slík skipan hevði skaptáhugamillum fólk fyri vinnulivinum og eisini skapt meiri fatan fyri teim- um treytum, vinnulívið ar- beiðir undir. Eisini kundi verið roknað við, at tey, ið fara at gera iløgur, koma at seta krøv til leiðsluna á virkjunum, um at iløgupen- ingur skal forrentast sum annar peningur og soleidis verið vid til at hækka stødid í føroyskum vinnulivi. Vit halda ikki at nakar skal ella er førur fyri at siga i hvat virksemi, ílógur skulu gerast, tað mugu fólk sjálvi avgera, tað verið seg at varðveita arbeiðspláss, marginaliløgur ella heilt nýtt virksemi. Einasta treyt skal vera, at iløgan ikki er passiv men vinnuskapandi. Í sama viðfangi vilja vitgera vart við ta óhepnu skipan, vit hava, at mistur partapen- ingur ikki kann dragast frá í inntøkuni, meðan mistur veðhaldspeningur kann dragast frá. Hetta hevur ver- ið medvirkandi til, at parta- peningur í føroyskum fyri- tøkum er sera litil. Fyritøk- urnar koma tí so at siga bert at arbeiða vid fremmandum peningi, og er hetta sera dýrt og ger fyritðkurnar Ogvu- liga veikar. Vit vilja tí skjóta upp, at lógarbroytingar beinanveg- in verða gjørdar soleiðis, at mistur nyteknadur parta- peningur, teknaður aftan á frammanundan ikki er gjørt brúka av skattafrådråtti, framyvir kann dragast frá í inntøkuni, og at gamlar veð- haldsskyldur skulu kunna oknverterast til partapening undir nýggju skipanini. Lånimøguleikar Tað verður mett, at neyðugt verður at útvega uttanlands fígging til so stórar íløgur, sum vit tosa um. Spurning- urin er um ikki bankarnir klára hesa uppgávu, ella um tað mugu gerast serlig tiltók fyri at útvega lån til iløg- urnar. Bankar, vinnulív og tað almenna eiga at fylgja við hesum viðvíkjandi og taka neyðugu sugini. Vit skjóta upp, at arbeitt verður skjótt og miðvíst við hesum uppskoti, og at hædd verður tíkin fyri hesum á komandi fíggjarlóg. Tórshavn 26.08.1992 at omannevnda skipan er Føroya sett í gildi, og har tað Arbeiðsgevarafelag liggupeningur við frádráttarrætti 1992 1000 kr Til iløgur ialt um árið at draga frå 100,000 skattligu inntøkuni Brúkt á Brúkt til fíggjarlóg íløgur 1000 kr 1000 kr Skattur íalt 60,000 Partapeningur 100,000 Herav brúkt til lønir og veitingar 42,000 Tilsvarandi iløga (20% eginpeningur) 500,000 Skattur av vinningsbyti (20%) 2,000 Tilsvarandi almennar lønir og veitingar 1,400 Tilsvarandi løn i nyskaptari vinnu 125,000 Til lønir ialt 126,400 Meir skaptar lønir av iløgu 84,400 Meir skaptur skattur 37,980 Meir skapt (beinleidis) arbeidsplåss 653 Avleiddar lønir 42,200 Avleiddur skattur 17,091 Avleidd arbeidsplåss 319 Meira skapt arbeidsplåss ialt 971 Samladar inntøkur hjå ti almenna 57,071 Nidursløda: Eftir rimum árum eru skapt ca. 3000 arbeidsplåss, og landskassin fær útivið tríggjar ferðir so stóra inntøku sum frammanundan Canon ES3 skrivi- maskina litil og løtt Tilboð kr. 2.400,- 1lFMac ==. Sverrisgøta 9, box 118 110 Térshavn Tlf. 10400, fax 10915