leygardagur 12. desember 1992síða 13

Tíðindablaðið (ST17)I; Filosofisk barnabók Ein vakur 0g skelkandi fåbul Ebba Hentze: Gulleygad. Ein gerandissøga úr okkara tíð. Perma og myndir: Torbjørn Olsen. Føroya Lærarafelag 1992. 53 s. kr. 102. >Gulleygað< er nútíðar- søga úr miðbýnum í Havn um gentuna Jakobu, tey bæði eldru Saru og Ábra- ham og um frensin Gull- eygaðog kettlingin Krunka. Søgan er um álit og sam- huga, um at virða onnur — menniskju sum dýr — um tað góða, vit kunnu gera hvørj- um gðrum og tað ónda. Í stuttum: ein vegleiðing í hvussu skal farast við heidnum og kristnum. Bókin er ómetaliga vøkur ein estetisk njóting at handfara — og bara mynd- imar hjá Torbimi Olsen høvdu verið nóg mikin grund at keypt hana. Men søgan hjá Ebbu Hentze er ikki minni framúr. Líknilsi og fábul, sum endar við eini hóttafullari fyriboðan um komandi tíðir, ið kanska longu eru her. Fyrsti kapittul verður sagdurav Jakobu, bulin eig- ur Sara, og so eru vit í end- anum aftur hjá gentuni, tí Sara orkar ikki at siga frá hendingunum. Ta, sum fer fram er um somu tíð lívs- játtandi og nívandi. Summi menniskju byggja upp liv- andi viðurskifti sínámillum og við dýr og plantur, með- an onnur hava fragd av at hæla sundur og leggja í oyði. Óhugnin í søguni stavareisini fyri ein part frá, at vit ikki kenna tær niður- brótandi kreftirnar, at vit ikki síggja tær, men bert ta syrgiligu slóðina. Tey seks fyrstu reglubrot- ini leggja fyri við teimum somu tveimum orðunum“ bókmentir »Tætt við<. Endurtøkan skapar um somu tíð ein rytmiskan fråsøguhått og ævintýrdám. Í staðin fyri »Einaferdina var tað< hevur Ebba Hentze sett >Tætt við<, og lesarin fær á henda hátt so líðandi at vita, hvar søgan fer fram. Ikki fyrr enn sættu ferð verður kortini sagt, hvat tað er, sum er tætt við bæði Amtmansbrekk- una og kirkjuna og annað við. Jú, >har eru vit beint nú<. Fråsøguhåtturin er 6gvu- liga medvitin og kynstrug- ur, vid greiningum og inn- skotum, og høvundurin ans- ar eftir, at leidin ikki er snórabein. Um somu tíð er kósin frá byrjan sett út í kortið, og hon verður hildin til seinasta setning. Niður í smálutir er alt evnað til, so at tað passar saman og ger eina saman- sjóðaða heild. Dømi er, tá ið skift verður frá Jakobu til Saru. Jakoba sigur um frensin við tí lýsandi navn- inum Gardinpissarin, at >Hann hevur ikki fingið navnið av ongum«. Fyrstu orðini hjá Saru eru: >Ja, navnið Gulleygað hevur, tað er lætt at gita sær til, íkki av ongum<. Hon brúkar somu orð sum gentan, og tengir á henda hátt partarnar saman. Samstndis verður víst á, at gentan einahelst hevur ein part av sínum málburði frá tí vaksnu, at hon tekur uppaftur. Eitt lítið dómi aftrat er, at tá ið Jakoba sigur frá um Ábraham og Saru, skoytir hon uppí: >Men tey eiga ongan son, sum eitur Ísak. Nei, nei<. Afturfyri hevur høvundin loyvt sær at nevnt gentuna eftir ti tridja av teimum stóru patriarkun- um. Soleiðis hongur alt saman á sniðfundigasta hátt. Tú en ikki komin nógvar síður inn í bókina, tá ið tú fært varhugan av, at her er okkurt, sum minnir um Antoine de Saint-Exupéry, og hann verður eisini nevndur, tá ið tveir tridingar eru gingnir. Tað er Jakoba, sum samanber leiklutin hjá Gulleyganum við tann hjá revinum í »Ti lítla prinsin- um<. Kapittulin um revin snýr seg um vinskap og um at hava ábyrgdina av tí, tú hevur tamt: >Tú lærir bert tað at kenna, sum tú temur, segði revurin. Menniskjuni hava ikki longur stundir at læra nakað at kenna. Tey keypa alt tilgjørt frá handilsmonn- unum. Men tað finnast eingir handlar, har tú kanst keypa vinir. Menniskjuni havaongar vinir longur. Um tú ynskir ein vin, so skalt tú temja meg<. Og eitt sindur seinni: >Tú hevur allar tínar dagar ábyrgdina av tí, sum tú hevur tamt< (úr týðingini hjá Alexanduri Kristian- sen). Sum >Tann lítli prinsur- in< hjá Saint-Exupéry so er >Gulleygað< hjá Ebbu Hentze eitt filosofiskt ævin- týr á tremur av lívsvísdómi. Men meðan franskmaðurin letur søguna fara fram í Sa- hara og á ymsum gongu- stjórnum, so hevur tann før- oyski rithøvundurin kjósað sær ta heimligu Havnina. Kanska ein munur ímillum franska abstraktión og før- oyskan gerandisdag? Hartil er »Gulleygad«, sum undirtittulin ber bod um, ein gerandissøga, og tað er akkurát tað sum er so rædandi. Lesarin skal sjålv- ur sleppa at lesa um lagnuna hjå frensinum og ahorntræ- num, og hvussu tad åvirkar kenslusom menniskju. Men hóast tann eirindarleysa endan — sum er púra í tráð TRÍGGIR HØVUDSVINNINGAR: Snotulig klassisk keramiklampa ALSLEVSEYGGIBÚÐ 01 O Hoyvík - Box 3309 - 110 Tórshavn - Tlf. 11122 Nr. 238 — 12. DESEMBER 1992 Sida 13 EBBA HENTZE GULLEYGAD Ein gerandissøga úr okkara tíð Perma og myndir TORBJØRN OLSEN við rétt ævintýr, tey eru nevniliga ikki sentimental — so er bókin kortini deiliga kveikjandi. Nógvar smámyndir eru fløktar upp í høvudsgongd- ina. Prik til ættargransking og tingmenn, sum biðja góðandag uppundir val, hvussu hvalbingar tosa, og hví >Mágestellið< ikki eitur »Måsastellid« ella »Likku- stellið< á føroyskum? »GulleygaO« er í allar mátar ein rík og fjølbroytt bók, og sum øll góð ævintýr hóskar hon bæði til børn og vaksin. Í bókini »Citadelle« ger Saint-Exupéry hesa meting: »Pengamenn og vitug fólk er nyttuleys, verulig virði eru samhugi og samkensla<. niður- deilur troyggja frá handlinum vid konufólka- stásinum øllum, Orðini kundu havt staðið i »Gulleyganum«. Jógvan Isaksen ONUGSVINNINSUR: "Jorghild N. Winthersgøta 9 - Tlf. 12988