týsdagur 15. desember 1992síða 18

Síða 18 Nr. 239 — 15. DESEMBER 1992 Tíðindablaðið ES Framhald av síðu 15 | Ténleika lærarinnan Ann -Kristin Nilsson: >Allur | tónleikurin, sum varð fram- | førdur av symfoni orkestr- | inum og sum varð sungin av | kórinum, var skrivaður av baháíum, og tað mesta var skrivað serliga til hetta til- takið. Eg var imponerað av tí høga stiginum og av, at tað var tónleikur av so nógvum ymiskum slag skrivaður og framførdur av bahá'íum, líka frá rap, negro spirituals og til oratorium«. Øll tey føroysku umbod- ini hildu, at tað mest spenn- andi við rådstevnuni var kenslan av at vera millum eina ørgrynnu av bahå'fum. »At ganga gjøgnum ta stóru mannamúgvuna í gøt- unum í New York og vita, at tey flestu vóru bahá'íar, var ein stórfingin kensla. Tað mest hugtakandi fyri meg á ráðstevnuni var at vera saman við einari so stórari samkomu av so ymiskum fólkum. Svørt, brún, gul, reyð, hvít fólk — allar møgu- ligar ymiskar typur, øll sam- einað sum ein stór familja<, sigur Ingelise Sørensen. Rusdrekka og arheiðsloysi Smánýtarin er størsti trupulleikin, tá ið tað snýr seg um fráveru frá arbeiði í Noregi vegna rúsdrekkanýtslu. Á eini ráðstevnu um »alkohol og narkotika- nytslu å arbeids-plåssum«, sum norski felagsskapurin AKAN skipadi fyri sidst i november, kom fram, at smánýtararnir eiga 46% av allari fråveru frå arbeidi vegna drykkjuskap. AKAN er ein felagsskapur móti alkoholismu og narkomani, 10 norskaLO og NAF setti á stovn i 1963. Vikubladid FOLKET (nr. 48), sum arbeiðir við rús- evnisspurningum, heilsu- og sosialpolitikki, skrivar um tey úrslit, ið læknin Olaf G. Aasland legði fram á hesi rådstevnu. Læknin Olaf G. Aasland sigur m.a., at teir veruligu størnytararnir, t.v.s. alko- holistar einans standa fyri 9% av ti samladu fråveruni orsakað av rúsdrekka- nýtslu. Orsøkin er tann, at hesir stórnýtarar einans eru 1% av øllum arbeiðs- takarum í Noregi. Men um vit leggja tey, ið drekka >nógv< (4% av arbeiðstak- arunum) aftrat stórnýtar- unum, so eiga hesi 5 pro- sentini 33% av allari fråveru vegna rúsdrekka- nýtslu. Tey, ið sigast at drekka lítið, eru uml. 85% av øllum arbeiðstakarum í Noregi. Hesi standa fyri 46% av allari fráveru vegna rús- drekkanýtslu. Tey 10% ið sigast at hava eina miðal- nýtslu, eiga 22% av tí saml- aðu fráveruni frá arbeiði vegna rúsdrekkanýtslu. Hetta merkir at teir tveir bólkarnir, ið drekka minst, eiga heili 68% av allari fráveru frá arbeiði vegna rúsdrekkanýtslu. Olaf G. Aasland heldur ti, at fyribyrging, id einans er vend móti tí 1% av arbeiðs- takarunum, hevur lítlan týdning, um ein ynskir eina munandi lækking í talinum av fráveru vegnarúsdrekka- nýtslu. Tí má nýtslan hjá gllum bólkum niður fyri at lækka fráverna munandi. Rúsdrekkanýtsla og arbeiðsloysi Olaf G. Aasland er ein av teimum, ið hevur gjørt sítt til at bróta »mytuna« um, at SEV-húsið — einaferð enn! Viðmerking til eitt lesarabræv Ein skyldmaður, ið er sálar- frødingur, segði einaferð fyri mær, at hann hevði tann vana, fyri at halda sína fakligu vitan viðlíka, at hann las øll lesara- brevini í Dimmalætting. Altíð. Hann segði seg ikki kunna koma nærri einari — í hansara eygum — fakligari spegils- mynd av hvat røru seg í sinnis- ligu avkrókum fólksins, enn júst gjøgnum lesarabrøvini — og serliga tey dulnevndu. Tey véru ein tydningarmikil kelda i hansara ofta so torføra arbeidi. Í hesum smáu stubbum rúm- aðist alt tað, sum — nú og her — må út um skil og óskil hjá landi og fólki. Eisini siga hesi brøv frá hvat rørist, skvaggar og sutlar niðri í niðastu irgongd- um í hugans dryppsteinshol- um. Har hetta skepilsi býr, sum C. G. Jung kallar: skuggan, sum Ruth Poort kallar: heks- ina og sum okkara heimligi Árni Olsen nevnir: boystið í okkum! Tí vit hýsa øll, tían- verri, einum tílíkum niðagrísi í hugans skýmaskotum. Hetta kom eg at hugsa um, tá iðeglas eitt lesarabrøv sum var ein viðmerking til grein mina um kenda húsakeypið hjá SEV. Grein mín var (haldi eg í allari ótilstrekkiligheit, sjálv- andi) sáttlig og greið og tí létt at skilja. Tað havi eg skilt á fólki aftaná. HØVUDSVINNINGUR: Brævlå flesarabrævinum verdur funn- ist at, at eg i veikum vending- um havi at blaðfólki, 0.ø., sum fåast við — og fáa løn fyri — at siga sannleika fyri fólki. Eisini vísti eg á, hvat nakrir høvundar (I. H. O. Djurhuus, Heðin Brú og Chr. Matras) ségdu um evnið. Skald hava nú altíð ver- ið eitt upprunakent slag av sannleikasøkjarum. Í greinini loyvi eg mær eisini at fasthalda, at 2-tabellin fun- gerar, at 53,7% er meirilutin av 100%, og at rósa teimum, sum fáa nakað at bera til. Hetta fær brævskrivarin til: at sleikja fyri onkrum (bert fyri at taka eitt dómi), og síðani vendir hann hvítumegin upp við vanligum lystimeti av illgitingum, mis- teinkiliggering o.s.fr. ... (Ak, ja, Ak, ja — eg meini tað!) Hin øvugta verð Eg las sum ungur eina søgu eftir Edgar Allan Poe (1809- 49), ið snúði seg um, at hann fór at vitjaein stjóra hann kendi áeinum sinnissjúkrahúsi. Táið hann kom á skrivstovuna var stjórin burturstaddur; men í hansara stað var ein blíður og týður maður. Kanska heldur løgin, og nakað merkiligt hekk eisini uppi í starvsfólkunum; men annars gekk alt sína gongd. Tó kendist yvir øllum ein ófrættakendur dámur, sum bara krimi-uppfinnarin Poe dugir at avmynda. ævintýrríkið ISNEf Ferðast verður sjálvsagt við 3 SMYRIL LINE arbeiðsloysi ikki altíð førir við sær eina meirnýtslu. — Summi siga at rúsdreka- nýtslan minkar í arbeiðs- loysistíðum. Hetta passar væl, um tú tekur fólkið sum eina heild. Øll, eisini alko- holistar, fáa verri ráð í krepputíðum. Men mink- ingin í nýtsluni er ikki gald- andi fyri tann einstaka, ið verður raktur av arbeiðs- loysi, sigur Aasland. Olaf G. Aasland gjørdi samrødur við 300 arbeiðs- leys í 1988, og tað vísti seg attey,ið drukku mest, eisini vóru arbeiðsleys í 1990. Stórnýtarar hava 2,5 ferðir stórri møguleika fyri at halda fram sum arbeiðsleys enn tey, ið drekka lítið ella einki. — So kann ein spyrja seg sjálvan, um tey ikki fáa ar- beiði, tí tey dreka, ella um tey drekka, tí tey ikki hava nakað arbeiði, sigur Aas- land við vikublaðið Folket. Eru longu uttanfyri — Rúsdrekkanýtslan er ikki nakar stórur trupulleiki á norskum arbeiðsplássum, teir flestu stórnýtararnir standa longu uttanfyri, antin sum arbeiðsleys, sjúkra- meldað ella komin undir onkra vanlukkutrygging. Hetta segði Per Sundby, professari, á AKAN- rådstevnuni. Hann segði at tað einans eru avmarkingar, ið hjálpa tá ið tað snýr seg um at minka um rúsdrekkamis- nýtsluna. — Men er utað avmarking- arnar í sær sjálvum, ið hava týdning, ella er tað hugburð- urin (holdningar) hjá sam- felagsborgarunum, ið gera avmarkingarnar møgulig- ar? spurdi Per Sundby. Per Sundby helt eisini, at forboðstíðirnar í tjúguár- unum góvu norðmennum eitt »mentalt sjokk«, ið helt rúsdrekkanýtsluni niðri líka til eftir seinna heimsbar- daga. Hann meinti, at ein kundi síggja somu mynd í Danmark eftir forboðið frá 1917. Onkur spyr kanska hvat ið hesi viðurskifti hava við Føroyar at gera? Vit vita øll, at Føroyar eru í eini krepputíð. Arbeiðs- loysið er vaksandi, sam- stundis sum atgongdin til rúsdrekka er vorðin lættari. Ein kundi tí roynt at sett hesar norsku kanningarnar í samband við Føroyar. Hetta skuldi ikki verið so torført hjá tí vanliga lesaranum. Felagsskrivstovan hjá Fråhaldsrørsluni ff [[[f|ff|[ po Gåtan verdur loyst vid at Poe, sum av óvart, kemur inn á mest stongdu deildina, og har finnur hann gamla vin sín stjóran og starvsfólkið inni- stongt; Sjúklingarnir hava tik- ið ræðið og hava nú stjóra og manning tl >viðgerðar<. (Oystu tablettir inn til teirra). Nú kann ein spyrja: man hetta vera ein spegilsmynd av landi okkara í dag? Er alt tórn- að runt? Verður alt vent til lygn? Eingl ráð? Sami E. A. Poe hevur skrivað eina løgna yrking: The Raven (Ravnurin), sum Janus Djur- huus so meistarliga hevur týtt til føroyskt undir heitinum: Gorpurin. Ein duldarfull og merkilig samrøda fer í yrkingini fram millum skaldið og Gorpin, og uttan mun til hvat spurt verður um, er svarið tað sama, at Gorpurin gorrar — eingi ráð! Um søgan um innistongda stjóranellahugtakið: eingi ráð átti at verið eitt eyðkennislag í fjølmidlunum, ella verið sett í staðin fyri veðrin í búmerki landsins, ella verði ein (fyri- bils) variantur til tjóðsangin, er ilt at meta um í hesum IMF- døgum. Tað gongur nokk Tí aftur til lesarabrævið. Nú veit eg, at vit øll eru befond við likamligum og sálarligum veikleikum. f hvørjari familju. Og eingin kann gera nakað við tað. Lesarabrævskrivarin meinar møguliga tað hann skrivar. Athann so ikki dugir at rokna ella lesa, og tí kanska eisini hevur tungt við at skriva, ið hvussu so er sítt egna navn, tað skal hann ikki lasast fyri. Øll hava jú sitt at stríðast við. Til hetta eru — eingi ráð! Tivileg bara vinarliga heita á ådurnevnda sálarfréðing um í allari spekt at taka nevnda les- arabrævið við í tilfarið hann savnar — kanska til eina lærda ritgerð um evnið — til gleði fyri komandi ættarlið. Vinarliga Arnstein Niclasen 07.12.92 Tíðindablaðið Sosialurin liggur. altíð framvið...