týsdagur 15. desember 1992síða 17

Tíðindablaðið EINEN Nr. 239 — 15. DESEMBER 1992 Síða 17 tí enn vit tala, men ov lítið gera — samhald má vera. Tað er helst so, at sjálvdrátt- arlyndið og eginvildin eru okk - um meir og minni í holdið borin; men tað skal tó sigast, at vit eisini i Føroyum hava mong dómi um samanhand og hvørji góð úrslit, kunnu spyrjast burt ur úr tí. Tað er eisini vert at hava í huga, at eitt av endamálum fólkaskúlans er júst hetta at geva tí einstaka næminginum samarbeidsmøguleikar gjøgn- um uppliving og sjålvsvirk- semi, so at hann kann fåa um stødur til at menna seg i treysti til sin sjålvs og til teir møgu- leikar, sum eru i felagsskapin um. Høga endamál fólkaskúl- ans er at fyrireika tann einstaka næmingin »til at liva við í og vera við til at taka avgerðir undir felags åbyrgd i einum fólkaræðisligum samfelag<. — Tað er ikki minst í sunnum, dagligu samstarvi við onnur, at tann einstaki næmingurin nemur samfelagsmedvit, tol- semi, umbæri, neyðuga upp- living, ja stutt og greitt nakað av teim dýrabaru hugtøkum, sum standa í endamálsgrein fólkaskúlans. — Tað eru ikki minst hesar virðismiklu sam- arbeidsmøguleikar, tey bæði samstarvshølini kunnu verða karmar um. Tað er í fólkaskúlanum, at grundvøllurin undir fólkaræð- inum verður lagdur. Fólka- skúlanæmingarnir í dag eiga at verða demokratarnir í morgin, tí >tað ungur nemur, hann gamalur fremur<. Eitt sindur um Samskúlahugsanina Samskúlin er skúli alra næm- inga — hann er sami skúli hjá øllum, uttan mun til, hvat tað einstaka barnið hevur fingið ella ikki fingið í vøggugåvu. Samskúlin byggir á ta stóru virðingina fyri menniskjanum, hann byggir á ábyrgd og med- ábyrgd hver fyri øðrum — ikki minst í undirvísingar- og upp- alingarligum høpi, har í mesta mun verður hugsað um tørv og meguleikar hins einstaka. Í Samskúlanum eigur tí alstórur dentur at verða lagdur á at menna og laga undirvísingina, so at hver einstakur næmingur kann fáa sum mest burtur úr skúlagongd síni. Næmingalagað undirvísing — og ikki bert floksundirvising — er tí eitt aðalhugtak í hesum skúlaformi. Samskúlin byggir á eitt høkiligt, skipað næmingasam- starv, lærarasamstarv, næm- inga-/lærara- og foreldrasam- starv, lærugreina- og flokka samstarv Dentur verður lagdur á eina meira heilskapaða/heildarund- irvísing (høpi og heild) og tískil lærugreinasamstarv í hóskandi vavi fyri tessvegna eisini at sleppa burtur úr ver andi stóðu, har fólkaskúlin er pettaður sundur í einar 20-30 lærugreinir/lærugreinapartar. Dentur eigur somuleiðis at verða lagdur á samstarv mill- um bókligar og verkligar læru- greinir — hetta at >hugur og hond< samstarva á ein natúr- ligan hátt Í Samskúlanum verður í hóskandi mun — so sum nú lær arar saman við leiðslu skúlans ynskjatað — tíð arbeitt rættiliga nógv við evniskunnandi undir- vísing, vid evnis- og verk- ætlanararbeiði. Í hesi undir- vísing verða tær handligu/ verkligu/skapandi lærugrein- irnar meir og minni fluttar út aftur úr sergreinahølunum og settar inn í sítt natúrliga høpi í sambandi við tað skipaða evnisarbeiðið, sum fer fram í samstarvshelunum. Í hesum frálíka skúlakarmi eru møguleikar framhaldandi at hava vanliga floksundirvís- ing, sum um einki var hent. Men tað er einki dulsmál, at Landsskúlafyrisitingin hevur havt eina miðvísa nåmsfrødi- liga/undirvísingarliga ætlan í sambandi við hesa skúlabygg- ing, sum eg haldi, vit kunnu fegnast um í dag. Hesin skúlakarmur er gjørd- ar vid teirri miðvísu ætlan, at lærarar skúlans skulu fáa frægastu umstødur at royna nýggjar undirvísingarligar leiðir, so at ein góður skúli kann gerast enn betri, og so at enn beti samsvar fer at verða millum sjálvt undirvísingar- innihaldið og teir meguleikar, sum karmurin um ein tilikan Samskúla hevur. Tað er at vóna, at her fer at grógva um gangandi fót, nýggjur gróður í heimligum umhvørvi, men í féroyskum jørdildi, og atkomandi lærarar, ið higar koma í praktikk, | og tók seg so burtur úr poli- kunnu nema henda gróður og | gróðurseta hann aðrastaðni í tí føroyska fólkaskúlanum. Við hesum orðum vil eg vegna Landsskúlafyrisitingina ynskja øllum teim, sum á ein ella annan hátt varða av hesum snotuliga skúla og tí arbeiði, sum her er greitt úr hondum, hjartaliga til lukku, við bøn um Guds signing og við tékk fyri, at eisini eg var boðin við til hesa håtidarløtu. P. J. Sigvardsen deildarstjóri 100 ára gamal hugsjónarmaður Hósdagin vóru 100 ár liðin, síðan undangongumaðurin Maurent- ius S. Viðstein varð føddur - Fáurhevurskrivað neyvari um sldandi lívið í líða hóvuðsstaði Føroya fyrst í | øldini, og fáur hevur lýst friðsæla bygdarlívið betur enn hann Soleiðis umrødur Arni Dahl Maurentius S. Við- stein í békmentasøgu síni Maurentius S. Viðstein var fjølbroyttur. Hann var hugsjónarmaður, politikari, fakfelagsmaður, handverk- ari, fiskimadur, virkin í frå- haldsrørsluni og ikki minst skrivaði og yrkti hann og gjørði løg. Hann var føddur í Havn men vaks upp í Svínáum. Bæði plássini hevur hanr lýst væl og virðiliga í sínum søgum. Sum ungur var hann fyrst vid føroyskum fiskiskipum, og sidan fór hann í langfara- sigling. Hann kom tó heimaftur og fór so til verka styrdur av | sínum sosialistu hugsjón- um. Maurentis var við til at stovna føroysku fakfelags- rørsluna, og hann var eisini við ul at stovna Føroya Javnaðarflokk, sum hann varformaður fyri frá 1925 til — 1934, og umboðaði flokkin á tingi frå 1928 ul 1936. Hann gekk eisini undan, tå flokkurin setti sær fyri at geva blad ut og keypti sær prentsmidju. Sosialurin bar tå navnid Føroya Social- Demokrat, og Maurentius var fyrsti blaðstjórin, frå 1927 til 1932. Maurentius verdur alla- staðni lýstur sum hugsjón- armaðurin, ið ikki ivadist í, hvørjum hann skuldi halda við. Hann var talsmaður teirra minni mentu. Sagt varð um hann, at hann var alt ov langt til vinstru fyri taoffisiellu sosi- aldemokratisku áskoðanina tíkki og legði rá sær sum blaðstjóri á Føroya Social- Demokrati. Frá 1936 og til hann doyði í 1971 arbeiddi hann sum prentari og seinni sum blað- stjóri á Dagblaðnum, tó ikki sum politiskur blaðstjóri. Í fråhaldsrørsluni var hann eisini sera virkin. Skrivað nógv Eftirtíðin kennir óivað mest Maurentius S. Vidstein sum rithøvund. Hann gav í 1941 út stuttsøgusavnid "Eiríka", yrkingasavnið "Sól til viðar gongur" kom í 1942, og í 1970, árið fyri, at hann doyði, kom út søgusavnid '"Småsøgur úr Sundalagn- um“. Eftir hann liggur eisini nógv av skaldskapi í blød- um, tíðarritum og jólabók- um, sum hann skrivaði nógv Marentius S. Viðstein skrivaði vakurt um heim- bygdina sína í Sundalag- num. Hann sigur frá tí góða á smábygdini, hagar so nógv bøm vóru send, ti foreldrini anun ikki makt- aðu bgrnini, ella foreldrini fullu frá. Á smáplássunum høvdu bórnini tað betri, ti har var hjartalag, og børnini vórðu ikki happað. Men Havnin stóð eisini hansara hjarta nær. - Hann skrivar um per- sónar og hús, teigar og tún stovur og kroysur, sker og skip og mangt mangt annað. Hann lýsir ein bý í eini tíð, "á ið hin prosaiski gerandisdagurin við sínum stríði og strevi aftur gjørdi um seg bæði á fiskaplássum og allastaðni," soleiðis sum høvundurin sjálvur tekur til. Hugleiðingarnar hjá M. 8. Viðstein eru ikki merktar av persónligum reypi um tað, sum høvundurin hevur ver- ið uppi í, hevur sæð ella hoyrt, - tvørturim6ti! Týði- liga leggja vit merki til, at tað er tann gløggi eygleið- arin, tann sosialt umhugsni fråsøgumadurin og tað vid- kvæma skaldið, sum skriv- ar, sigur Martin Næs í inn- ganginum til bókina "Horvnar Havnamyndi ið er eitt savn av minnis stubbum eftir Marentius í Viðstem. randi HØVUDSVINNINGUR: Olympus u (mju:)-1 117 mæ fototól Tann lítla kempan (63x117 mm), sum kann alt — eisini taka myndir/A4 stodd so nær sum 35 cm, frá TIf 19820 Postsmoga 1058 FR-110 Tórshavn frá - Svdjagøte 11 Ti 11115/15999 Partafeiagið Petersen & Guttesen Box 1078 - FR-110 Tórshavn Teletax 17115 HØVUDSVINNINGUR: Piano 1. elektronisk skrivimaskina v/ ellum hugsandi snildum