leygardagur 19. desember 1992síða 14

Síða 14 Nr. 243 — 19. DESEMBER 1992 Óhugni og dragandi girnd Tølandi stuttsøgur Lydia Didriksen: Gráglóm ur. Segur. Permumynd: Eyðun av Reyni. Mentun argrunnur Studentafelag sins 1992. 95 s. kr. 128. Segurnar i »Gråglomum« ferdast ikki eftir realistis- ka høvudsråkinum i føroy A ein hått eru tær kortini rea- skum bókmentum listiskar og lysa gerandis- umhvørvi. Men longri tu lesur áfram, greiðari gerst, at hetta bert er yvirtromin, at nógv annað býr undir Tittulsegan er frá byrj- an merkt av óhugna, sum í fyrstu atløgu stavar frá mjørka og tokulúðri og fremmandagerð av tí heimliga: »Husini vóru vilst og stóðu blind hvert í sínum lagi<. Húsini verða lýst sum livandi verur hett: kemur eisini fyri seinni — og tað kulsna og netrandi flytir seg síðani inn gentuna, sum ligg- ur n í seingini. Hon eygic:ðir eygu, sum hanga í træðrum niður út lofti- nu. Fyrr hevur tað borið til hjá henni at fáa tey at i, men nú hava tey etur í henni, so tey ir »téat hon blund- sarin varnast, at ikki eru itøkilig ey men ein mynd av, i gentan følir seg. vørvid speglar kensl- hjå henni og i so er talan um expressi- 'u, sum vit annars i best frá målninga- :i. Talan er ikki um ndaða expressionis- hon hevur ilt við at sær í skaldskai — um ein dám, sum <ir segurnar og sum i Sum tekur pallin allan hann er. m hesi eygu, ið ra gentuna: »tysjan- treymandi og úr ellum im trokaðu tey seg in, til ein heilur ki eirindaleysur gnum gataði hana... og kríggið innan í henni og vaks og hótti við skola hana burtur«. ndi nakar Edvard len hvat er á vási, síð- eitt barn kennir seg so kroyst? Onkur má hava gjørt okkurt óvanligt. rið er bæði ja og nei tey vaksnu kroysta og køva gentuna. Nei, eingin ger nakað óvanligt Bygdarlimbo Hon er og ferðast og fryktar fyri, at hon aldrin sleppur heim aftur, at hon er gloymd, at hon til æviga tíð skal mistrívast í einum bygdarlimbo, har eingin skilir hana. Sum í eini fangalegu verður hár- ið klipt stutt, og tá ið hon setir seg til mótverju, verður hon í stundini revs- að. Í hesum surrealistiska gerandisheimi hvervur alt hennara so líðandi, bert skógvarnar hevur hon eft- ir, og sum fyri at verja tað innasta krógvar hon teir um náttina og er í teimum um dagin. Hon sleppur heim aftur, men eitthvert er broytt. Fyrst er kettlingurin hjá teimum yvirkoyrdur, síð- ani sær hon lýsandi eygu í kjallaranum, og at enda følir hon seg ikki longur trygga ímillum heimahús- ini: snú sóu tey so náði- leys og fávitskut út við sínum glúpsku glómum, sum gapaðu ímóti henni«. Hon er næstan sum ein útlagin, men finnir sær friðskjól at byggja hús saman við eðrum bernum. Vaksnamannaheimurin er klaustrofobiskur og ótol- ani, men vid hamara i hond fer hon at tilevna sitt egna liv. Grindadråp og månasjuka >Blóð< er ein ødrvisi og rædandi grindadråpslys- ing. Meðan náttúran stendur í fagrasta blóma, verða hvalirnir dripnir í einum »blødandi heljar- dypi«. Gentan orkar ikki tann øsandi leikin og leit- ar sær til náttúruna. Heima knýtir hon síðsani samband ímillum sítt egna mánasjúkublóð, tað hjá forfedrunum og tað, »Sum eisini rann í teimum, sum drupu á vågni«. Liv og deyð, komandi og far- andi verður vovið saman í eini suggestivari lýsing. Í endanum bjóðar mammu- beiggin henni upp í grindadansin, og trý margtýdd erindi av grindavísuni verða endur- givin. Hvalirnir, menninir og kvinnan verða saman- tvunnin í eina kynsliga eind. Men deyðin vitjar ikki bara kettlingin og hvalir- nar. Í »In memorian« tek- ur gentan ímóti ommuni niðri á keiini, men ein skir- vislig eldri kona stendur eisini fyri tí stásklædda gestinum. So líðani var- nast lesarin, at fremm- andakonan er deyðin, og hvar gentan og omman venda sær í grannalag- num, er hin gamla í nánd. Einaferð hyggur omman út á fjørd og heldur seg bera eyga við ein bát, sum gentan ikki sær. Ferju- maðurin nærkast. Samstundis fáa vit eina lýsing av tí nógv broytta havnarumhvervinum, so at omman og býurin ellast í felag. Nykurin dregur Er »In memorian« sym- bolsk, so eru tríggjar tær fylgjandi segurnar tað ikki minni. >Frostrósan< er um at vera so hótt, at tú sært teg til tína egnu jarð- arferð, og tí verður noydd at taka avgerð um at slep- pa tær burtur frá mammu- ni og ellum tí heimliga. Í >Leikalindini< verður gentan av duninum ferð eftir ferð drigin niðan til ein foss. Fyrstu ferð sær hon eina >kegguta, reyð- bláa blému« og ber eisini eyga við eitthvert loðið. Hetta er ein hestur, sum seinni gerst ein maður, ið vísir henni, hvussu hon skal taka tað reyðbláu blómuna og seta hana nið- ur heima hjá sær sjálvari. Iblåsturin stavar frá segnini um nykin, men Lydia gevur henni sítt egna snið. Tann kynsliga atdrátt- armegin sum gjøgnum- súrgar »Leikalindina« er kanska enn sterkari i »Hellinum«, har gentan á dansigólvinum missir tamarhaldi á sær sjálvari: »Vitleys royndi hon at flýggja og verja seg ímóti hesum kókandi meinvitis- eldinum, sum hótti við at kola hana upp innanifrå«. Hon er mitt í eini kenslu- ódn, har dulvitið valdar, og seksualiteturin og alt tað niðurbundna brýtur sær slóð. »Vøkufuglurin« er eitt sindur eðrvísi, ja, næstan evugt av tí undanfarnu. Her snýr tað seg um inni- læstar kenslur, sum als ikki ætla sær út. Bára liggur og lesur dagarnar burtur fyri drignum gar- dinum, meðan húsini falla í órekt. Ein dagin kemur ein smágenta inn við ein- um stara, og endin er, at tað livandi lívi aftur slepp- ur inn í húsini. Í søgunum hjá Lydiu er stundum talan um paralel- la gongd, har onnur lysir hana, og stundum er tad ein støk mynd, sum varp- ar ljós yvir hevuðsgongd- ina. T.d. kemur smágent- an í >Vekufuglinum< inn til Báru við maðkum til staran, og hendan spyr, hvar hon hevur funnið teir: »Uti í garðinum hjá tær! Kavin er burtur — regnið fær teir upp!« Hendan myndin kann so knýtast at steðuni hjá Báru. Á grýluveitsluni Í >Postlínsdukkuni< verð- ur lagt fyri sum í eini krimisegu: >Tá hon nærk- aðist húsinum, visti hon, at okkurt var galið<. Onku hevur verið inni og enda- vent ellum, meðan kvin- nuligi høvudspersénurin hevur verið á grýluveitslu. Hon gerst sjálvsagt bang- in, men roynir at minnast aftur á kveldið og náttina fyri á tann hátt at fáa hald á steðuni. Fyrst hevði hon latið seg í hvítt, síðani í svart og at enda í heilt onnur klæðir, so »at kam- arið líktist einum ólav- sekubasari< Tað er altso ikki bara tann fremmandi, sum hevur endavent øll- um. Grýluveitslan hevur ein óveruligan dám, og lesarin er ikki fullkomiliga greið- ur yvir, hvar hann ella hevuðspersónurin flóta. Men við hús er ein gomul postalínsdukka farin í sor, og hóast »hon« leitar øll pettini saman, er tað greitt, at »tad mátti onkur góð hond til at stykkja tey saman aftur«. Sjålv heldur hon tað vera nyttu- leyst at rýma til onkran kenning, tí »hon noyddist at gera seg til harra aftur í húsinum<. Enn einaferð meir og minni paralellar myndir, men við ymiskari niðursteðu. Seinasta segan ber heitið >Hin loyndi urta- garðurin< og er eitt sym- bolskt ævintýr um seksu- alitet, har »hon« livir sannroyndina, at tú ert noydd at leita niður í myrkrið fyri at koma upp í ljósið. Segan búleikast í nánd av »Leikalindini» og summum av segunum hjá danska hevundanum Villy Serensen. »Hon« gongur i fyrstani uttan fyri urtagarðsmúr- in, meðan alt sum sæst av vekstri veittrar hana inn- um. Men eitt jarnportur forðar henni, sum eitt »kyskheitsbelti« setur tað bann fyri øllum søtum upplivingum. At enda strðingir hon kortini so harðliga á, at portrið fer upp, og hon stendur í urta- garðinum, sum vísir seg a vera >so fullkomiliga eðr- vísi enn hon hevði trud«. Tær upplivingar, sum nú koma, fylgja ikki vanlig- um veruleikalógum, men eru í ætt við ævintýrini og gandavísurnar. Libido Segurnar hjá Lydiu Did- riksen eru eðrvísi enn før- oyskar segur flestar. Tær eru stuttar, ofta surrea- listiskar og altíð symbol- skar. Tám valdar mangan, og hetta dregur í sínum lagi tað óveruliga fram. Menniskju og umhvervi Tíðindablaðið (ISK bókmentir glíða saman og gera eina ógreiniliga heild. Lydia roynir at fara niður í sálardýpdir, har okkara skaldskapur Sjáld- an ferðast, niður har sterk kynslig rák ganga. Hesi taka teg av fótum, um tú ferðast við streyminum ella strembar ímóti. Spurningurin er so, um tað ikki er frægast at taka við hesum mátti, og á tann hátt so dánt fáa tam- arhald á honum? »Gråglémur« telist ikki millum tey longstu segu- evnini, og júst hetta at gera stutt av, er ein av dygdunum hjá Lýydiu. Franski hevundurin Mon- stesquieu endaði einaferð eitt bræv til ein vinmann við at umbera, at hetta var vorðið so langt. Grundin var, at hann hevði havt so ringar stundir, hevði hann havt betri tíð, hevði brævið ver- ið styttri! Jógvan Isaksen Verða ikki gloymdir At flyve med helikopter er at nærme sig et dybt lykkefølende lag mellem himmel og jord. Når ulykken sker, rammer den de aller- dybeste lag af sorg. Vi er dybt rystede over at erfare, at helikopterpiloterne Edmund Simonsen og Sveinbjørn S. Danielsen ikke er her mere. En tjenesteydelse i dårligt vejr om natten skulle blive den sidste rejse. Det er et uom- gængeligt faktum, at uden jeres dybe pro- fessionalisme og en hjælpsomhed som ingen grænser kendte havde billedsproget i de to film, vi har lavet på Færøerne været ander- ledes og uendelig mere fattigt. Hvor vil Í dog blive savnet. Vi glemmer jer aldrig. Ulla Bøje Rasmussen Andreas Fischer-Hansen