fríggjadagur 2. mai 2003síða 8

Nr. 83 - 2. mai 2003 15 Stjórin á Fiska- marknaði Føroya heldur, at nýggja skiljimaskina kann effektivisera fiskivinnuna heilt nógv FISKIVINNA Eyðun Klakstein John Nielsen, stjóri á F i s k a m a r k n a ð i Føroya, er ein av teimum, sum við hevur sýnt áhuga fyri nýggju skiljimaskin- uni hjá FJM og Marine Tech. – Hatta er ein sera spennandi ætlan, og verður hon veruleiki, so kann hon skapa nógvar nýggjar møguleikar fyri vinnuna, og hon kann effektivisera fram- leiðsluna nógv, sigur John Nielsen. Kunnu spara nógv fólk Fiskamarknaður Før- oya hevur gjørt stóra íløgu í eina góða skiljiskipan fyri at r a t i o n a l i s e r a virksemið, men um nýggja tøknin verður ment til eina lidna maskinu, so skapar hon nýggjar møguleikar. – Vit kundu hugsað okkum eina automati- serað ílegging av fisk- inum, men tað krevur, at vit hava eina mas- kinu, sum kann skilja ímillum fiskasløgini. Tað verður kanska veruleiki nú, og tí skapar tað møguleikar at menna eina automa- tiska íleggingarskipan, sigur John Nielsen. Hetta kann effektivi- sera framleiðsluna munandi, tí helvtin av fólkinum hjá Fiska- marknaði Føroya eru íleggjarar. – Hendan tøknin kann eisini brúkast til nógv annað, um hon fæst at rigga, og tí vóni eg, at tað fer at ganga væl við menningini av henni framyvir, sigur John Nielsen. Fyri fyrstu ferð er ein maskina gjørd, sum kann skilja ímillum fiskasløgini. Tveir ungir mans hava staðið fyri arbeiðnum at gera heilan í maskinuni TØKNI Eyðun Klakstein Hon kann snakka. Tað var tann stóra søgan um nýggju skiljimaskin- una, sum FJM og Marine Tech í felag hava gjørt. Men í grundini er tað einki. Tað er lætt at fáa eina maskinu at tosa. Tað er nógv verri at fáa hana at skilja ímillum fiskasløg. Tað hava fleiri arbeitt við í nógv ár, uttan at tað hevur eydnast. Ikki fyrr enn nú. Tveir ungir mans hava seinastu tríggjar mánaðirn- ar arbeitt við eini tøkni, sum fær eina maskinu at skilja ímillum fiskasløgini. Á Fish Fair-stevnuni í Runavík verður hendan maskinan sýnd fram, og áhugin fyri henni er sera stórur – bæði ímillum føroyingar og útlendingar. Í ørviti av áhuga Høgni Fagraberg, sum tek- ur seinasta partin av lesnað- inum í verkfrøði, og Thomas Hansen, sum er datamatikari, hava úr at gera, nú fólk í hópatali vilja hava teir greiða frá, hvussu nýggja skiljimaskin virkar. – Í gjár var eg í ørviti, sum eg skuldi greiða øllum frá maskinuni, sigur Thomas Hansen. Teir báðir ungu menninir funnu í fjør saman og hava nú felagið Marine Tech, sum hevur gjørt ymiskar skipanir til fiskivinnuna. Til dømis hava teir loyst onkra uppgáva á Høvda- virkinum í Leirvík. Men nú eru øll á gosi um nýggju tøknina hjá teimum. – Í grundini var tað rætti- liga tilvildarligt, at vit komu í samband við FJM. Men hetta ljóðaði sum ein spennandi uppgáva, og vit tóku av, sigur Páll Fagra- berg, sum leitaði sær heim úr Danmark fyri fara undir nýggju uppgávuna. Síðani hevur hann valla havt tíð til nakað annað enn arbeiðið við maskinuni, sum teir hava givið navnið IQ3550. Maskina er sum eitt barn Tað nýggja við maskinuni hjá FJM og Marine Tech er, at hon kann skilja ímillum fiskasløgini. Hetta kunnu skiljimaskinur, sum verða brúktar í dag, ikki gera, og tí er talan um eina lítla kollvelting. – Maskinan er sum eitt lítið barn. Hon skal lærast upp. Í fyrstuni kennir hon einki fiskaslag, men tess meira fiskur verður koyrdur ígjøgnum hana, betri verð- ur hon til at skilja ímillum sløgini, greiðir Thomas Hansen frá. Tí er nógv arbeiðið við fyrstu maskinuni fyri at fáa hana at kenna sløgini, men tá ið tað arbeiðið er gjørt, kann tað flytast í allar aðrar maskinur, sum verða gjør- dar. – Vit høvdu 400 fiskar ígjøgnum í gjár, og hon gjørdi átta mistøk, so hon hevur lært nógv seinastu tíðina. Hetta er ein demo- útgáva av maskinuni. Tað er framvegis nógv arbeiðið eftir at gera, men tað skulu vit í holt við aftaná hesa stevnuna. Stórir møguleikar Hjá fyritøkuni FJM síggja teir stórar møguleikar í maskinuni, tá ið hon eina- ferð verður klár at selja. – Áhugin fyri maskinuni hevur verið sera stórur, men enn kunnu vit ikki fara at selja hana. Næstu tíðina skulu vit brúka til at menna maskinuna og gera hana betri, sigur Frithleif Olsen, stjóri á FJM. Eingin torir at siga nakað um, nær lidna maskinan verður veruleiki. Teir hava nógvar royndir í at samantvinna mekan- isku førleikarnar hjá fyri- tøkuni við nýggjastu tøkn- ina. Í dag kann so at siga eingin maskina gerast, utt- an at onkur stýriskipan ella skráseting skal forritast til maskinuna. – Í fyrstuni var ætlanin at gera eina maskinu, sum kundi skilja ímillum litir, men tað endaði við, at vit fóru undir hesa maskinuna, sigur Frithleif Olsen. Nógv eftir enn Páll Fagraberg og Thomas Hansen fóru í holt við maskinuna fyri trimum mánaðum síðani, og tí eru teir komnir sera langt upp á stutta tíð, tí onnur hava ar- beitt nógv longri við hesum hugskoti uttan at koma nak- ran serligan veg. – Tað hevur verið stræv- ið, men eisini sera læruríkt og mennandi fyri okkum, sigur Thomas Hansen. Barnið hjá teimum hevur nógv eftir at læra, men teir ætla at halda fram við upp- alingini maskinuna kom- andi tíðina. – Eg gleði meg til maskinan verður vaksin og flytir heimanífrá, sigur Páll Fagraberg. Ungir mans kollvelta fiskivinnuna Thomas Hansen og Páll Fagraberg frammanfyri maskinuna, sum teir hava ment í samstarvi við fyritøkuna FJM. Mynd: Eyðun Klakstein Hetta skapar nýggjar møguleikar 15 14 Nr. 83 - 2. mai 2003 Mikudagin var mót- tøka á Kambsdali, har felagið vísti fram nýggja bygningin, har meginparturin av virkseminum nú fer fram FISH FAIR Vilmund Jacobsen Sosialurin í Saltangará: El-fyritøkan, JT electric á Kambsdali, er millum føroysku fyritøkurnar, sum hevur verið við á North Atlantic Fish Fair. Mikudagin bjóðaði fyri- tøkan til móttøku á Kambs- dali, har felagið hevur reist ein bygning. JT electric syrgdi fyri ókeypis buss- ferð av Fish Fair norður á Kambsdal, og fleiri nýttu høvi at síggja snotuligu hølini. Serliga ljósini Sosialurin vitjaði á básin- um hjá JT electric miku- dagin, har vit hittu stjóran í felagnum, Per Christensen. Per greiddi okkum frá søgu felagsins, sum hevur fleiri ár á baki, men hesum skulu vit ikki gera burtur úr á hesum sinni. JT electric eigur tvey dóttirfeløg, Tummas Thom- sen í Klaksvík og JP ele- ctric ltd. í Chili, har dentur hevur verið lagdur á ljós til alivinnuna. Á Kambsdali arbeiða 25 fólk, í Klaksvík 8-10, og í Chili eru tvey fólk knýtt at fyritøkuni. Per sigur, at tað, sum fyritøkan serliga hevur lagt dent á, eru kendu og væl- umtóktu ljósini til ali- vinnuna, sum hava til enda- máls at seinka kynsbún- ingini, soleiðis at alifisk- urin etur meira og veksur skjótari. - Henda skipan er við tíðini útbygd til eisini at fevna um kamera, har fylgj- ast kann við fiskinum í kørunum ella ringunum og blunkljósi omaná skipanini, so aliringarnir eisini kunnu síggjast í myrkri. Per sigur, at tað serliga eru aliljósini, sum sett verða niður í ringarnar, ið JT electric eru kendir fyri. Felagið byrjaði at framleiða hesi ljós fyri umleið 10 árum síðan, og síðan eru tey betraði so hvørt, sum árini eru gingin. - Vit hava havt ein hampi- liga stóran útflutning av hesum ljósum, serliga til Chili, sum alir nógvan fisk. Tann eina bíleggingin til Chili var uppá 200 ljós, men samlaða talið, sum farið er hagar, er eini 500 ljós. Vit hava eisini selt hesi ljós til onnur lond. Stjórin sigur, at JT elec- tric kann útvega smolt- støðum og alistøðum lidnar fóðurskipanir og aðrar skipanir til alivinnuna, tí fe- lagið hevur stóran førleika og drúgvar royndir. Haraftr- at kemur, at JT electric hevur neyvt samstarv við útlendsk feløg. Fleiri bein Per sigur, at upprunaliga var JT electric eitt vanligt el-instalatørvirki, sum tók sær av vanligum el-arbeiði, og tað er felagið eisini í dag. Sama er í Klaksvík. - Men til tess at hava fleiri bein at standa á, byrjaðu vit at framleiða ljós til alivinnuna, og tá ið hol varð sett á her, avgjørdu vit eisini at royna aðrar loysnir til alivinnuna. Hann vísir á, at nú ein ávís kreppa er í alivinnuni, hevur JT electric enn eina- ferð lagt seg eftir at skapa sær nýggjar møguleikar. - Tí eru vit eisini farnir at selja el-talvur, bæði stórar og smáar, eins og vit hava el-motorar í nógvum stødd- um, sigur Per Christensen. JT electric samstarvar eitt nú við danska felagið, El steel og Geveke teknik í Danmark og Vaki i Íslandi. JT electric hevur selt 500 aliljós í Chili FISH FAIR Vilmund Jacobsen Fólk hava verið prátingar- som og áhugaði í tí arbeiði, vit gera, og onkur hevur undrast yvir, at til ber at sita á sjálvari stevnuni og fáa alt uppá pláss til røttu tíðina, bæði tekst og myndir Sosialurin í Saltangará: Nógv fólk hevur vitjað á básinum hjá Sosialinum á Fish Fair stevnuni. Fólk hava havt stóran áhuga í tí, vit gera, og tað hevur kanska virkað hugtakandi fyri fleiri, at vit hava sitið á stevnuni og skrivað um tað, sum her fer fram. Mikudagin stukku nakrir býráðsformenn framvið, og vit hildu, at teir áttu at sleppa inni í "hitan" hjá Sosialinum. Teir høvdu einki ímóti at sleppa uppá eina mynd við Sosialinum í bakgrundini – og tað høvdu vit heldur ikki... Á básinum hjá Sosialin- um hava vit eftir førimuni roynt at kunnað um virk- semið hjá blaðnum, og fólk hava eisini havt møguleika at fara út á internetið á tveimum teldum, sum hava verið tøkar til endamálið. So skjótt, Sosialurin er komin út, hevur verið boðað frá, at blaðið fæst ókeypis básinum. Fólk hava verið práting- arsom, og onkur hevur undrað seg yvir, at til ber at sita á sjálvari stevnuni og fáa alt uppá pláss til røttu tíðina, bæði tekst og myndir. Hetta er ljós- skipanin, sum JT electric hevur lagt stóran dent á í sínum virk- semi. Kamera, har tú kanst fylgja fiskinum og blunkljós omaná, fylgja eisini skipan- ini, um tað er ynskiligt Mynd: Vilmund Jacobsen Hetta er nýggi bygningurin hjá JT electric á Kambsdali. Mikudagin hevði felagið móttøku, har ókeypis bussur koyrdi av Fish Fair stevnuni og inn á Kambsdal. Býráðsformenn vitja básin hjá Sosialinum Her vitja býráðsformenn saman við øðrum á básinum hjá Sosialinum. Mynd: Vilmund Jacobsen C M Y K 14