leygardagur 23. januar 1993síða 12

Síða 12 Tad hevur ikki verið lysu ligt at hoyra um tær ræðu ligu gerðir, sum serbiskar deildir — bæði hálv- og heil hemadarligar — hava framt seinastu sjey mánaðirnar móti bygdum og býum í hópatali i Bosnia Í frásagn unum gongur sama mynstr ið aftur alla tíðina. Ein fagr an dag koma hermenn sum tjóvar á nátt og taka eina bygd ella ein bý á bóli Menninir verða troðkaður inn í ein skúla, har teir verða slignir, skotnir ella riknir í fongsul ella kzæ-legur Konufólkini verða somu leiðis savnað saman og neyðtikin. Hesar gerður verða í mongum førum framdar av fólkum, sum fyrr vóru grannar ellakenn ingar hjá teimum, ið yvir gangurin verður framdur í móu Tad tykist týðiligt, at her er talan um eina imperial ismu, ið fer fram við eimi grimd, ið fær ein at hugsa um herarnar hjá Nazi-Tysk landi undir 2. heimsbar daga Misha Glenny, tíðinda maðurin hjá BBC í Jugo- slavia, hevur nú skrivad eina bók um tey nýggju kriggini í Jugoslavia og um orsøkimar ul tey. Glenny hevur, meðan bardagarnir hava verið og undan teim um, ferðast í teimum seks landspørtunum i Jugoslav- ta. Í bókini greiðir hann frå bardøgunum. Men bókin er HYGG HER! HYGG HER! Endiliga garanterað klænur! Nú ér — trupulleikin »KLÆNUR HVUSSU? og »OV KLÆNUR- endiliga loystur fyr framtíðina. Hetta eru tey bestu tíðindi nakr- antid á hesum oki. Tad er nú møguligt at missa 2-5 kg um mánaðin on við garanti fyri úrslit ella allan peningin aftur Tað eru hópin av síðuvinningum av heilsuligum trupulleikum sum verða loystir somuleiðis við brúk av hesum úrdrátti. Kann best greiðast frá við sjálvíur at royna. Úr- dråtturin er gjørdur úr urtum. ? Fá meira at vita. Skriva til Hans Birgir Hansen, Í Lon 1, 100 Tørshavn. Nr. 15 — 23. JANUAR 1993 Ein Óneyðug syndran bókaummæli eisini bygd upp sum eitt slag av ferdafråsøgn, har greitt verður frá landslagi, fólki, mentan og byggilist, og har ljóskastarin av og á verður snaraður aftur mót ti søguliga baksyninum. Glenny er å ferdum sinum komin at kenna ein hóp av fólki í hesum umráði, blað- fólk, høvundar, figgjar frødingar og søgufólk. Tey brouni, sum byggja á sam- rødur við hesi fólk, geva bók hansara eitt serligt per- spekuv. Bókin hjá Glenny kann á ein hátt lesast sum eitt yvir- lit yvir øll tey politisku og moralsku mistøk, sum hava skapt hesa óneyðugu og blóðugu syndran. Tað var Ld. óumhugsið av Kroatia at krevja loysing uttan at hugsa um rætundini hjá landsins serbiska minni- luta. Og tað var sera óklókt at undirmeta teisknid og stríðshugin hjá »bygda serbunum« í sunnara parti av landinum. Somuleiðis var tað spell, at EF læt seg kroysta av Týsklandi ul at viðurkenna Kroatia uttan at krevja, at minnilutans rætt indi vórðu fult tryggjað Glenny nevnir fleiri dómi um, at stjórnin í Kroatia hevur- gjørt mismun mót serbum, td. málsliga og hvat viðvíkir almennari Men sum Glenny rekir eina fløkju upp fyri og aðra eftir, verður tað týðiligt fyri lesaranum, at hann heldur serbiska forsetan, Slobodan Milosevic, vera eina høv- udsorsøk ul sorgarleikin í Jugoslavia. Glenny greidir trå, hvussu Milosevic i 1987 fekk valdið i serbiska kommunistaflokkinum Hetta var ein lagnuhending fyri alt Jugoslavia. Milo- sevic broytu floksins kós á tveimum økjum: hann dró tann tjóðskaparliga trumfin fram, og hann fór at føra seg fram sum fólkagsari og populistur. Tann gamla samgonguskipanin hjá Tito bygdi á eina sera netta javn- våg, sum gav hverjum ein- støkum landsparu í Jugo- slavia stórt vald, og — sam- svarandi hesum — eisini gav serbiskum politikarum í ikki-serbiskum landspørt- um stóra ávirkan. Milosevic setu fram tankan um eitt Jugoslavia, har Serbia var høvudslandid og sorladi so- leiðis hesa vidbreknu skip- an. Sum persónur og poliuk- ari tykist Milosevic at vera eitt paradoks. Sum fåur hev- ur hann blåst liv i tann grundarringa serbiska tjóð- skaparneistan. Men sjålvur er hann pura kaldur. Hann hevur ongar kenslur og ong- an tokka, hvørki til fólkið ella ul tjóðskapin sum hug- tak. Hann er fyrst og fremst stalinistur og bureaukratur og ein sera lisunlærdur politiskur lirkari. Við ødr- um orðum: ein, sum dugir at brúka fólksins kenslur. Brotsgerðin hjá Milose- vic var ikki bara, at hann setti fram tankan um eitt Stór-Serbia, men at hann spenu serbisku fjølmiðlar- nar fyri sín øsingarvogn í- birti eitt kríggj fyri at fremja hesa stevnu. Men fløkjan í Miðeuropa kann sjálvsagt ikki bara kastast einum manni og hansara korruptu hug myndafrødi fyri. Eina meg- inorsøk finna vit Ld. í emi fortid, sum fólkið ongantíð hevur sættast við. Vit eiga í hesum sambandi ikki at gloyma tað týsk-stuðlaða, fascisuska stýrið í Kroatia undir 2. heimsbardaga. Tað var hetta stýrið, sum m. a. setu upp týningarleguna Jasenovac har 200.000 serbar, jødar, sigoynarar og kroatisk mótstøðufólk vórðu dripin. Ein veikleiki við Tito-stýrinum var, at einki varð gjørt fyri at fáa gamlar fíggindar at rætta hvørjum ðrum hondina Aggið og hevndarhugurin eftir hesar og aðrar hending- ar hava ligið í frystiskápi, meðan Tito ráddi. Nú hesar kenslur uðna, er megi teirra óbroytt. Samstundis tykist tað fyri ein part, sum serbar í dag hava skapt nakrar fígginda myndir, sum einki veruligt grundarlag er fyri. Ein av hesum myndum er tað sjón armið, at muslimar í Bosnia ætla at seta å stovn ein fundamentalisuskan stat. Hetta er, sambært Glenny, reinur heilaspuni. Rætt er, at Izetbegovic fyrr í tíðini hev- ur sett fram fundamentalist- isk sjónarmið. Men Glenny vísir á, at nettup bosniski forsetin er ein av teimum fáu politikarunum í hesum øki, sum er broyttur við tid- ini og vaksin við avbjóðing unum, og at hann í roynd og veru er ein frílyntur og menniskjansligur politik- ari. Serbarnir krøkja seg í fíggindamyndina — so teir kunnu rættvísgera sína im- perialistisku stevnu og sín yvirgang mót muslimun- um í Bosnia. Tann fremsta drivkraftin undir ti jugoslaviska de yða- dansinum er sjálvsagt tjóð- skaparkenslan ella natio- nalisman, ikki tað ediliga slagið, sum byggir brýr, men tað óektaða slagið, sum fremur syndran. At henda rørslan er óekta, skilst, táein hugsar um, at teir flestu muslimamir í Bosnia i roynd og veru eru antin serbar ella kroatar, sum av søguligum grundum hava adra mentan og annan å- trúnað. Agangurin móti teimum tykist løgin og stutt- skygdur, tá hugsað verður um, at heimsins ríkastu mentanir eru kyknaðar upp á tí fleirmentunarliga kross- vegnum. Tað er hugvekjandi, at henda nationalisma nú verður brúkt av eini hug- myndafrødi, sum skuldi eit- ast at vera hennara mót- setningur og seta altjóða samhuga hægst. Var kjøl- Tíðindablaðið G ,; =Det ny Bosnien s— 17171 Serberne har i den 9 måneder lange krig opnået kontrol over 70 procent af Bosnien. 6 Serbisk O dominans Muslimsk dominans (O) Kroatisk dominans Forslag om 10 autonome provinser i et nyt Bosnien Forslaget bevirker at serbere, muslimer og kroater hver får 3 provinser. Sarajevo bliver for alle og skal forblive en demilitariseret åben by. OG Serdiske provinser (Q Muslimske provinser QO Kroatiske provinser festan hjå marxistunum SO vånalig, tå saman um kom? Ella var autoritelstrúgv teirra so stór, at teir kundu eltast sum deiggj — altjóða hugaðir í gjár, tjóðskapar ligir heimfødingar í dag? Boro Todorovic, sjónleik- ari i Beograd, tekur so-leið- is ul um henda spurning >Til hvat endamál og í hvørs navni, spyrji eg meg sjálvan, hetta vit- leysa tjóðskaparliga im perativid, sum tit verða undirvistir í av teimum, sum ul í gjár vóru slóð- brótarar hjá kommunist- isku fylkingini, stríðs- menn fyri br6durskapi og sameining, skrivarar i ymiskum nevndum frå kommununi til central- komiteina. 1dan, lagsbrødur og skrivarar, tit skulu ikki rokna vid mær: eg fylgi tykkum ikki. Tit sleppa ikki at læra meg at hata nakran. Og, lat meg siga sum er, meira tit heita á meg og minna mega mín tjóðskap, minni føl: eg meg sum part av hon um. Meira ut åkalla min fødilandstokka, hvaðna minni verdur hann. Har hava tit meg. Hatta er mitt sjónarmið<. Bókin hjá Misha Glenny er ein góður inngangur tl viðurskiftini í tí fokna Jugo slavia. Bókin er væl skriv að. Og tó at tað vidhvørt må hava ver'd torført hjá hav undinum, er tónin sakligur og upplýsandi. Misha Glenny: The Fall of Yugoslavia. The Third Balkan War. Penguin Books. Kostnaður í Ong- landi: 5.99 pund. Hanus Andreassen KUNNGERD um Håmarksprisir å breydi Rugbreyð (blandingsbreyð) bakað vekt 1400 gr Franskbreyð (vanlig) breyð bakað vekt 500 gr. Hesir prísir komu kr. 8,75 í gildi 12. januar 1993. Samtíðis fer kunngerð frá 20. januar 1989 úr gildi. Prísráð Foroya 20. januar 1993.