mikudagur 3. februar 1993síða 2

I | JAVNADUR — BROÐRALAG Biadíóik. Randi Jacobsen - Dagny Joensen - Térfinn Smith - Hilmar Jan Hansen - rgdarblaðstjóri: Jan Miller At Fyritaksstjóri Krisjan Dahí Ljósmyndari Kalmar Lindenskov Utgevar: P/ Sosialurin Uppsetng PA Saslalurin Prent: Pt Pressan 1981 Jústínus Eldesgaard Tølgton: 11820 66. ÁRGANGUR Postadr : Postsmoga 78 110 Tórshavn Tøletax 14720 Argjum Treytaleyst? FØROYSKA samfelagið er sum heild alt ov skuldarbundið og í svårari kreppu av hesi orsøk. Vinnulívið og peningaskipanin hjá okkum hevur ikki tolt ta fríu kappingina frá Europa, har statskassar av ymiskum slagi hava verið við til at niðurgoldið allar ílagur soleiðis, at vinnan í Europa í dag kappast út frá heilt ødrum fyritreytum enn okkara skuldarbundna vinna ger HEILT óvæntað er hetta íkki komið, og teir privatu vinnulivsrekandi byrjaðu fyri ein um tveimum árum síðani at sanera teirra skuld soleiðis, at teir saman við bankunum syrgdu fyri, at landskassin kom at missa alt sitt tilgóðarhavandi í virkjum. So hildu teir, at »den hellige grav var vel forvaret= SOLEIÐIS varð ikki, og tað kundu øll, sum fylgdi nøkulunda við, forutsiggja. Bankar- nir royndu at hava sítt á ti turra í staðin fyri at sleppa, meðan væl var, soleiðis a* virð- ini av vinnutólunum vórðu niðurskrivað við bæði tí, sum landskassin veðhelt fyri og eins stórum parti sum tí, bankarnir hovdu í klemmu HETTA sær út til at koma peningastovn- unum aftur um brekku nú. Avskrivingarnar í bankunum eru i dag av neyð so stórar, at okkara peningaskipan í dag í veruleikan- um liggur í knúsi. Tað sigst, at peninga- stovnarnir hjá okkum hava umleið 2— 2 1/2 mia. bundnar í vinnulívstólum, og hvat kann lesast av roknskapum fyri síðsta ár munnu teir hava avskrivað 1,5 mia. til- samans. Hetta fer ikki at vera langt av leið TAD »beklagiliga« er so, at hesar avskriv- ingar ongantíð eru komnar vinnulivinum til góðar LANDSSTYRIÐ bjargaði Sjóvinnubank- anum Í fjør heyst og koyrdi 500 mió. inn í bankan, sum nú eru mistar. Bankin hevur I tí tíðarskeiði, sum farið er, ligið púra deyð- ur, ja, tað kann sigast, at bankin fór í bak- lás. Landsstýrið hevur sum eigari av Dank - anum ikki fingið nakað innlit í, hvat er hent, og landsstýrið hevur heldur ikki havt aðra ávirkan á eigararnar í bankanum enn tað, atteir møttu upp og skuldu brúka einar 350 mió. afturat, soleiðis at bankin kundi yvir iva VIGAÐ hevur verið aftur og fram millum politikararnar, um bankin skuldi fara ella ikki, men allur sakkunnleiki — bæði innan og uttanlands — ráddu frá, at hetta skuldi henda, tí so fer peningaskipanin í knús, og so fer tað føroyska samfelagið upp á ein gang NU er so henda loysnin funnin, cg eftirsum legmaður sigur, kann væntast. at trygd er skapt í peningaskipanini, soleiðis at hon ikki fer einaferð afturat. Alt týðir uppá, at hetta er so, tí partar av sáttmálanum við donsku stjórnina vísa, at har er ávís hædd tíkin fyri, at hetta ikki skal henda. HYGGJA vit nú eftir fólksins peninga- stovni, ið hesin bankin nu må elta, sum vit hava skotið 850 mió. kr. i — hetta er næstan ein heil árslíkning í landsskatti — so må eitt minstamát vera, at vit fáa at vita, hvat hendir í bankanum. Hvat hevur bankin brúkt tær 500 mió. kr. til, sum teir fingu í heyst? Hvat ætla teir at brúka hesar 350 mió. til nú? Verða tey virkini, teir hava av- skrivað, veruliga handað ødrum eigarum fyri litlan ella ongan pening? Tí hetta er í veruleikanum ein fyritreyt fyri, at vit yvir- hevur skulu megna at kappast við fyritok- urnar á meginlandinum. Vit skulu senda ein langan, hvítan pil eftir at kunna bjóða á leið sama pris sum fyritokur á meginland inum kunnu bjóða, um vit ikki hava virki sum í veruleikanum eru niðurskrivað til á leið 0. Hetta krevst, so tey hava eitt grund arlag at arbeiða út frá, ið kann verða eitt grundarlag fyri at skapa ein matvoruidnað í Føroyum. Tað er væl klárað av vinnuliv inum, at teir eru komnir so frægt áleiðis sum teir eru, og eigur tað at vera ein bankaskylda, at teir lata vinnulívið halda fram á tí positivu leið, sum er gingin Harafturat skulu vit, sum hava innlit í, hvat gongur fyri seg í Suðurstreymi, hava í huga, at okkara banki hevur hótt við at niðurlagt eitt av teimum stóru og mest avanseraðu arbeiðsplássunum. Her verð- ur hugsað um Elektron. Kanningar hava víst, at tað liggja ætlanir í landsstýrinum, sum visa, at Elektron kann dyggjast upp til at verda ein stovnur, sum kann vera tæn- astuveitandi innan informatikk til føroysk- ar peningastovnar, og annars til føroyskt vinnuliv. Hetta krevur nakad av umlegg- ing, men ætlanirnar eru greiðar og greiðar at seta í verk. Allir standa og bíða eftir bert stødutakanini hjá okkara banka. TAÐ má vera púra greitt, at sjálvt um allar reddir í bankaverðini í dag tosa danskt og okkurt annað útlendskt mál, so kunnu føroyski skattaborgarin og føroyska løg- tingið ikki góðtaka, aftan á at hava flutt kanska næstan eina heila landsskatta- ålikning niðan í bankan, at hesin ikki er for- pliktadur til og hevur eina medåbyrgd at varðveita arbeiðspláss í hesum landinum Alt annað má vera úra óakseptabult. Ser- stakliga nú ið bankin eisini uppsigur fólk sjálvur, er tað ein moralsk skylda hjá teim- um at koma við eini avgerð viðvíkjandi in- formatikktørvinum hjá teimum, eina posi- tiva avgerð, sum gongur føroyingum á meti, og soleiðis at arbeiðið við at umskipa hesa stóru EDB-fyritoku heldur fram, og hetta púra uttan drál VERÐUR hetta ikki gjørt, so er fryktandi fyri, at bankin, sum ju skal liva av goodwill frå brúkaranum, tað verið bæði frá teimum eigarum, hann hevur, og vanliga fólkinum á gøtuni, ið skal brúka hann, verður ein krypilsbanki framyvir. Um so lívið er lagað, og tað er tað nokk, men so kann tað skjótt verða eitt krypilsliv Pensionistarnir verða eyðrændir Í sambandi vid at pension- istarnir verða trektir fyri stórar skattaupphæddir, so stórar at teir ikki vita síni livandi ráð, einstøk verða trekt fyri umleið 500 kr. og hjún fyri uml. 1.000 kr. um már., er at siga, at slíkt ber slett ikki til. Fyri tað fyrsta er at siga, at pensionistaupphæddin er alt ov lítil frammanundan, og skulu tey so gjalda eitt mánaðargjald, sum her frá sagt, so eru tey veruliga á hungursmarkinum. Og tað var væl ikki ætlanin við tí pensiónsskipan, sum vit hava. Orsøkirnar til hesar stóru skattaupphæddir eru uttan iva nógvar, ein er so tann, sum við loyvi løgtingsins nú um dagarnar fer fram, har loyvi varð givið før- oyskum kommunum at hækka skattaprosentið upp til 25%. Hetta varð samtykt av gllum flokkum á tingi, og hetta førir so við sær, at pensionistarnir koma undir skatt. Sambært lógini er hetta rætt, men tå løgtingid við- tekur slíkt, sum fær so álvarsligar avleiðingar fyri tey gomlu og sjúku, so eigur nakað at verða gjørt fyri at verja hesar veikastu bólk- arnar í samfelag okkara Tað hevur ikki verið ætlan- in, at so skuldi verða, og tí eigur og skal skatta- og al- mannanevndin kanna hesi viðurskifti og beinanvegin koma við einari lóg, sum veitir okkara pensionistum endurgjald fyri tað hækkaða skattaprosentið. Tað, sum nú hendir, kunnu vit ikki lata viðfarast okkara pensionistum, tí um hetta heldur fram, so er veruleikin tann, at tá tey hava goldið hvørjum sitt, so sum el, telefon v. m einki eftir at liva av. Hettamål hevur skund og eigur at verða avgreitt við afturvendandi kraft, áðrenn næsta útgjalding fer fram. Eg rokni ikki við, at løg- ungslimur við hesum loyvi til kommunurnar hevði roknað við at hetta fór at raka okkara pensionistar so meint, men nú skaðin hend- ir, verður løgtingid beinan- vegin at gera tær broyting- ar, sum skulu til, so at okkara pensionistar fáa so mikið, at teir óttaleysir „, SO Er kunnu sita í egnum bústaði og hava so mikið, at teir hava livilig kor. Tad er lika avgerandi, at tryggja Sjóvinnubankan. pensionistum greiðast beinanvegn. Sverre Midjord okkara sjúku og gomlu, sum hava svarad gjøldini; ið samfelagið hevur lagt á tey, eitt langt lív, tað er líka av- gerandi fyri meg, at tey verða tryggjad, so sum nú alt landið er á gosi fyri at Viðurskiftii hjá okkara skulu av- A