hósdagur 18. februar 1993síða 18

Síða 18 => gerast vid ti fyrivarni, at tad er lika frægt at hava pengarnar i Føroyum Jógvan Mørkøre vísir í hesum sambandi á, at tað vil leggja eitt tyst á bank- arnar at reka ein ødrvisi rentupoliuik -Vit hava ju ongan landsbanka havt og onga diskonto og als onga stýr- ing av rentustødinum. Ein kann siga, at tey, sum hava bygt hús, hava í veruleikanum latið eitt slag av studningi ul bank- arnar, áðrenn teir fingu hesa seinastu milliardina. Teir hava havt monopol og hava kunnað gjørt kar tellavtalur um, hvat rentan skuldi vera, uttan at poliukararnir hava havt nakra åvirkan Og tå politikararnir hava viljad havt åvirkan å rentuna so hava teir verið noyddir at bíðið um hetta á knøunum. Tað er eftir mínum tykki skeivt í ein- um samfelag, har ein hevur búskaparliga stýr- ing. Bankarnir hava stýrt rentuni út frá hesum kar- tellavtalum, sum als einki havt við marknaðin at gera og teir hava havt monopol! á allari húsabygging tvs.at tann vanligt føroyingurin hevur verið noyddur at givið bankunum eitt slag av eykastudningi. So vil onkur siga, at henda sannroynd hevur gjørt, at bankarnir hava kunnað givið vinnulívi- num lagaligari lán, og tað er sjálvandi nakað um tað. Men skal hetta vera ein skipan, sum ein vil hava at virka, so má hon stýrast frá poliuskari síðu. Renta má lækka -Skylda bankarnir sethúsaeigarunum at lækka rentuna nú? -Tað meini eg - m.a. tá hugsað verður um, hvat sethúsaeigararnir koma at gjalda eyka í skatti. Men sjálvandi er tað eisini ein spurningur hjá bankunum at yvirliva, og hetta mugu teir klára við at regulera rentumarginal- in. Men eingin ivi er um, at rentustødid er ov høgt. Tad eru ikki bara sethusa- eigararnir, sum vena seg um tað. Tað eru eisini fólk innan vinnulívið. -Hómar tú glottar fyri framman, um tey, sum eiga nógv, verða við til at bera meira? -Tað er sera umráðandi fyri okkum, at vit tosa um ringvirkningar í samfel- agnum, tá tú skal skerja fiskivinnuna og helst kemur til at skerja al- menna sektorin nakað nógv niður. Tað verða færri pengar í øðrum lið- Nr. 33 — 18. FEBRUAR 1993 um av hesum skerjingum Fyri at hesar avleiðingar ikki skulu gerast alt ov álvarsligar, so hevði ein kunnað fingið nakað burt ur úr við nettup at tikid mera frå teimum, sum eiga Jógvan Mørkøre vísir á, at tess hægri inntøkurnar eru, tess meira verður spart upp og harvið minni brúkt. -Tær hægstu inntøk- urnar og tað ættarliðið, sum er komið nakað upp í árini, hevur tí manni brúkskvolu sum so Skal nýtslan tí ikki minka so nógv, at hon skapar arbeiðsloysi í eðr um liðum, so mugu vit fáa umrøddu umfordeiling framda, soleiðis at fólk hava eitt sindur efur og ikki bara til lån ul bank- arnar. Botnurin farin undan -Hvussu stórt arbeiðsloysi tolir okkara samfelag, og hvat hendir, tá vit ikki verða før fyri at gjalda nakað til arbeiðsleys? -Botnurin er longu farin úr arbeiðsloysisskipanini, áðrenn hon nakrantíð veruliga er farin at virka. Har kanst tú so hækka prosentgjaldið, men eg dugi ikki at siga, hvussu nógv. Annars heldur Jógvan Mørkøre, at tíðin longu hevur víst, at okkara lítla samfelag tolir ikki stórt arbeiðsloysi, ti tá flytur fólkið av landinum. -Okkara sosialu skipan- inir eru nevniliga so mikið vánaligar sammett við aðrastaðni, at fólk velja heldur at rýma. Jógvan Mørkøre vísir á, at tað í kreppuárunum í S0-unum í Íslandi varð eitt krav, at tað skuldu búgva tvey húski í einum húsi. Hetta var sjálvandi bara í eini krepputíð. Ein kundi kanska roynt at vent tí við og sæð tað positiva í hesum og roynt at eggja og hjálpa fólki her heima til at gera okkurt, so klára tey stóru lánini. Vit hava jú fleiri fer- metrar uppá íbugva enn tú ikki hevur nakra aðra- staðni í verðini. At vit so fingu skapt fíggingar- karmar, sum kundu gjørt, at ein kundi keypt eina hjallarahædd og harvið lætt um lánibyrðarnar hjá húsaeigaranum, haldi eg hevði verið eina roynd verda. Hetta hevði kunnað sett gongd á nakað av byggi- virksemi, og samtíðis lætti tú um trýsuið hjá teimum, sum hava stórar gjalds- byrðar. Jógvan Mørkøre heldur fyri, at tá vit føroyingar tosa um politikk, so eiga vit nokk at hugsa í nýggj- um banum á sera nógvum økjum. Hetta við at hava fótur undir egið borð kann vera mikið gott, men føroy ingar fyrr búðu ikki upp á handa mátan við tveimum ul timum følkum i stórum borgum Nærri Danmark! Men hvat heldur Jógvan Mørkøre um úttalilsini hjá summum politikarum, at vit eiga at knýta okkum nærri „at Danmark aftur fyri at koma uppundan aftur! -Eg ivist um nøkur stór- vegis loysn er í (í. Danmark hevur eisini síni útjaðargki. Sambandsflokkur:n hevur frá søgunnar upp- runa havt til aðalmál at sleppa undan at gjalda skatt. Hetta hava danir so tvingað okkum ul. Javnadarflokkurin var í sínum uppruna ein sam- bandsflokkur, hann idenu- fiseraði seg sum part av einum donskum vælferð- arsamfelag. Danska væl- ferðarsamfelagið skuldi verða fyrimynd fyri ti vit bygdu upp í Føroyum. Treytirnar fyri tí eru jú vekk í dag. Sjálvt um javnaðarmenninir eru komnir fram í dag, so koma teir ikki at brúka almennar útreiðslur upp á sama máta. Tí kunnu vit heldur ikki rokna við, at vil koma at byggja samfelagið upp uppá læntar pengar. Danir koma eisini at vera meira bundnir at EF- politikki. Jógvan Mørkøre heldur, at ein møguleiki er, at vit fara aftur í amtstíðina. Tá má danski staturin so taka sær av okkum. Men tá hava vit so eisini givið frá okkum alt tað, sum vit hava fingið av sjálvstýri. Tá gerast vit eisini partur av EF og tá stýra vit held- ur ikki tí einasta trygga „Sum vit eiga, men sum vit hava dugað illa at húsast við, fiskigrunnarnar. Fara vit inn í danska statin og EF, so sleppa vit okkara fiskigrunnum og harvið møguleikanum sjálvir at skipa og byggja hetta landið upp. Geva vit skarvin yvir nú, so verða tað onnur, sum koma at avgera, hvat Føroyar Skulu brúkast til. Sjálvstýrislóg Jógvan Mørkøre heldur, at vit ístaðin eiga at fáa eina sjálvstýrislóg, sum ger, at vit fáa eina politiska skip- an í Føroyum, har okkara politikarar koma at ar- beiða undir ábyrgd. -At vit fáa blokkin at umsita í fullum líki er so ein byrjan. -Men er tað tilt frami- íðarynski, at Føroyar inn- an ov nógv ár loysa frá Danmark? -Eg havi altíð hildið, at tað hevdi givið nakrar for- treytir fyri at rikið politik og skapt eina heilt ødrvisi ábyrgdarkenslu. Vit hava í veruleikanum havt politikararnar, ið bóru seg at sum vóru teir bara kommunalpoliukarar Og tad sama åbyrgdar- loysi, sum ein hevur roynt at koma ul livs í eitt nú Danmark, er sloppið at virka uppaftur longri hjá okkum. Loysing hevði gjørt, at tann nationaløkonomiski veruleikin hevði gjørt fyrr vart við seg og ein hevði verið noyddur ul at hugsa sum ein tjóð í so máta. -Tú heldur sostatt ikki, at vit eru ov fá til at vera sjálvstýrandi tjóð? -Eg haldi tað er skeivt at siga so. Vit eru 47.000 og so mugu vit duga at húsast við ti. Kinverjar eru ein milliard og teir hava so verið noyddir at innrætta seg eftir tí við einum lægri livifóti. Loysing og stødd -Men heldur tú royndir okkara í heimastýri geva ta neyðugu trygdina fyri, at vit fara at duga at húsast betri, um vit vóru sjålvstødug tjóð? -Hyggja vit eftir søguni og samanbera okkum við Onnur, so eru sterri tjóðir við longri traditiónum fyri at stýra sær sjálvum farnar á húsagang fleiri ferðir. So støddin er ikki av- gerandi. Tað, sum er av- gerandi, er at ásanna skeivleikarnar og harvið, at ein eisini er førur fyri at koma uppundan aftur. Og tað tvúgvi eg vit skulu koma. Tíðindablaðið CS art -Men heldur stødan í landinum hevur við sær, at talið á teimum, sum eru ímóti loysing, er vaks- andi? -Tað er helst rætt. Men tað er meira ein spurn- ingur, um ein tyr upp á demokratii og hetta at kennast við síni egnu á- byrgd: at ein sjálvur er við til at skapa veruleikan og ikki bert nakrir ávísir politikarar. -Vit fáa eina milliard úr Danmark um árið. Kunnu vit vera hana fyriuttan? -Tað er ein spurningur, um hvussu tú skal máta slíkt. Livifótur og lívsvirði er ikki neyðturviliga tað sama. Hvat vit hava tveitt av pengum beint út gjøgnum vindeygað øll hesi árini er heilt ótrúligt. Høvdu vit ikki havt allar hesar pengarnar frá døn- um, so høvdu vit eisini havt minni at tveita burtur. Jánkasligt at geva dønum skyld -Men er tað ikki ússaligt av førovingum í dag at geva dønum skyldina fyri. at vit sjálvir ikki hava dugað nóg væl at umsiuð teir pengar, sum danir hava latið okkum? -Jú. Skulu vit megna at stýra sjálvir, so mugu vit eisini ásanna okkara egnu skeivleikar. Eitt er at skylda upp á hvør annan Men eg haldi ikki vit kunnu skylda upp á onnur -Eg kann skilja tað, sum verður ført fram um Heimastýrislógina, at hon hevur spælt fallitt. Men tað er so Heimastýris- skipanin sum hóast alt hevur átt eina undirtøku millum meirilutan av Føroya fólki. Henda nostalgiin um eitt atkvøduurslit í 1946 kann ongantíð staðfesta, at vit hava havt krav upp á loysing alla tíðina - har vit jú hava havt fleiri løg- ungsval, og har urslitid ongantíð hevur verið nær námind einum meiriluta, sum hevur viljað pilkað við hesi viðurskifu. Heimastýrisskipanin hevur verið rótfest millum føroyingar, bæði flokkar og fólkið sum heild. Tað vísa veljararkanningar. Tað haldi eg vit eiga at virða. Vit hava sagt, at vit hava viljað havt hesa skipan, og vit hava so roynt at styrt út frá teim- um fortreytum og amboðum, sum hava verið. Og tað hava vit so ikki megnað. Hetta fevnir eisini um tjóðveldisflokkin. Tí hann hevur eisini sitid í fleiri samgongum og hevur havt nøkur stýringsamboð, sum hann ikki hevur brúkt rætt. Eg haldi tað ú vera sera jánkasligt og skammiligt av tjóðveldismonnum í eini stóðu sum hesari at geva dønum skyldina. jan Cambridge Examinations First Certificate og Proficiency Tilmelding til próvtokurnar í juni 1993, endar 5.3.1993. Tilmeldingargjald 500,00 kr. Tilmelding til próvtokurnar fer fram á Setursskrivstovuni kl. 9.00—16.00. Setursskrivstovan Frédskaparsetur Føroya Tlf. 1-5302