mikudagur 3. mars 1993síða 17

FE lu T happadráttum eru vinnarar og taparar, flest av teimum seinastu. Vinnaramir í hes um heims-kasino vóru í 80 unum Vesturheimurin meðan tapararnir sostalisusku løndin og Ind heimunmn So kom omanlopið í 1987, men nú var ein partur av vinnarunum vorðin veru voru liga peninga-grammur, og I von um enn størn vinning keyptu teir (ella låntu pen ing at keypa fyri) fyrtøkur og ódýrar ognir framdu nýggjar iøgur ivingarsamar verkætlanir teir kanska ikki megnadu at reka. Hetta gjørdi so at hjól mi hildu áfram at mála ár afturat, (VS ð høvdu framt iløgurnar høvdu mist alt teir åttu ella lupu frá, og lótu bankamar (í fyrsta umfari) bera tapini »Mynstri0« er ikki Okent men óivað eru veruligu ypsskál unum 1 SV-unum nog hendingarnar á K€ meira fløkjasligar enn henda einfalda lýsing. Men eitt koma vit so ikki uttan um: Tá Drucker sigur at tað eru kapualflyungarnar og iki longur handilin við vor um og tænastum, 10 síðani sidst í 70-unum hava verið »drivkrafun« í heimsbú skapinum, so kundi hann við enn stórri sannleika sagt, at »tad er vinnings- girnd menniskjunar,iðnu ræður yvir heimsbúskap- inum«. Tað mest óhugnaliga við hesum er, at sjålvt tær sterk astu statsmaktirnar eiga ikki nóg mikið at taka til — held- ur ikki í felag — í sínum sentralbankum, so byrgjast kann fyri nýggjum (skipað- um?) omanlopum á valuta- skálunum. Tá her verður nevnt »skipadum«, so er tað ti, at í dag megna veruliga nakrar fáar risafyritøkur at stýragllum heimsins keyps- skálunum. Sjálvandi kunnu stjórn- irnar við lóg fremja ymiskar avmarkingar í valuta- og kapitalflytingunum. Men hetta vil so aftur hava vid sær skerjingar av handlin- um millum lond, og so er heimurin skjótt aftur har hann var við byrjanina av báðum heimsbardøgunum: Handilsbann og búskaparlit kriggj millum tjóðir og blokkum av tjóðum. Ikki tí — er ikki EF júst ein tilikur »blokkur«, USA ein annar, EFTA ein tridi, Jap- an ein fjórði, Kina ein fimti 0.s.fr.? íðindablaðið C Ur planduskapl i -mafla-búskap- Sunni og sanni marknaðar- búskapurin í Vestur-europu kann sammetast við eina orgamsmu, har handilsveg ir og viðskiftafólk/handils sambond eru eitt úrslit av áhaldandi laghgum samstarvi nullum framleiðarar, handlar, figg brúkarar gjøgnum túsund ár. Hesin marknadarbuskapur — real búskapur — er sum nú skilst gjøgnum tey seimastu 10-15 árini vorðin bert ein líul ullagingum og ingarstovnåar og Eitt er so hetta, men tå ornimar í eystureuropk isku londunum og aftan á 50-70 ára krigsbúskap landi nú plan OR halda, at:tað bert er at leypa inn 1 mød aldargamla og vid uppbygda vestur marknaðarbú skapin úr einum degi í ann an, so er hetta einki minni enn barnslig fávitska Ursliud er eisini harefur Einasti búskapur“, ið tyk- ist at mennast í Ld. Russ landi, síðani demokrauska stýrisskipanin tók við, er mafia-búskapurin, svart marknaðurin, = narkouka- marknaðurin og >al mennar< — dumpingsølur. Fáur merkir í dag so dyggi- liga svidan av russisku dumpingsølunum av fiski ul EF-londin: sum just vit Øll mugu vit harmast um hættisliga borgarakríggið í Jugoslavia og hvussu russ- iska samfelagið í dag tykist atúrskepast meira og meira, og vitkunnu bert vóna, at alt hetta ikki bert er byrjanin til okkurt nógvar ferðir verri. uropeiska Vónin og vandin Í hálvt hundrað ár ella meira høvdu menniskjuni í Sovjet og teimum eystureurope- isku londunum livað tryst inn í eina skipan, har frælsi mest sum bert var kent sum eitt hugtak. Men á heysti 1989 vaknaði knappliga til- vitskan hjá hesum menn- iskjum, og sum við einari rødd byrjaðu tey at seta sær sjálvum teir somu spurning- ar: Um ikki nú — Nær? Um ikki her — Hvar? Um ikki vit — Hver? Um ikki — Hvat so? Gandur, undur ella sama hvat vit kalla tað: Berlin- múrurin, sum eingin trúði nakrantíð vildi falla, mølv- aðist eftir einari nátt. Uppreisturin móti Gorba- jov tvey år seinni sýndi okkum enn eimaferð, hvussu máttleys ein stjórn í veruleikanum er hóast hon ræður yvir heimsins størstu »pansardivision um« — tå menniskjum ikki longur vilja lýða harrabod unum Hesi minniriku ár fara Ó ivad í søguma sum tey år, lå »samlada« ulvitska fólk sins í nærum einum heilum heimsparu eins og av sær sjálvum steig fram sum eitt logandi altumfeynandi kortanei ti! ta træla-styris skipan, ið fyri tey flestu tá hevði varað í meira enn tvey ættarlið Tilvitskumenning var liga borgarans er einasta vónin um eina betri framtíð fyn mannaætuna. Men fyri makt- og iskjuni (poliukararnar, risá MAN MON - MENN bankarnar, nsaidnadin og aðrar stórfyritókur), ið at siga liva av góðvarni borg aranna, er henda menning sjálv marran. Fólkini í Eystur-Europa vístu hvat tey ikki vildu, men tey vístu ikki hvat tey veruliga vildu, og í hesum lá vandin. Ein veruleikafjaran dreym um munandi betr livíkor høvdu sjálvandi tey allar flestu, og ti bar eisini ul hjá makt poliukarunum at egna ul fyrimuns fyri sær sjálvum Urslitid fram til henda dag kenna vit, og spumingurin er nú bert um Jeltsin (eins og undangongumenn hans- ara) fær herin at hjálpa sær, so hann fær >tamarhald á støduni«, og tá er spurning- urin um fólkið orkar at siga kortanei enn einaferð. evnislig Aftur til klettarnar Tann búskaparliga skipan- in, vit hava livað við tey seinastu 10-15 árini, hevur ødrumegin vend ein nærum kommunistisk skipan, har tað almenna hevur flutt pen- ing (ríkisstuðulin, lán, skatt og gjøld) aftur og fram mill- um tær ymisku vinnurnar/ arbeidsøkini >sum fræg- ast< grundað á eina lønar- legu, ið ofta líuð og einki hevði við veruliga virðið av framdu arbeiðunum at gera. Hinumegin legði júst henda stuðulsflytanin saman við okkara fríu demokratisku stýrisskipan vegin víð- opnan fyri »teir fáu út- valdu« atreka ein marknað- arbúskap efur bestu ameri- konsku uppskrift. Palleba hevur við øðrum orðum staðið við einum beini í hverjum av hesum "Eitt kunnu vit læra av japanarum, skulu vit fóta okkum aftur: Í ollum sum viðvíkur teirra samfelag sum heild draga teir altíð somu línu" * i P KU ISKADUrin f1 UMM * n hjá teimum stóru Men vit liva nú einaferð nu planet, og sum kunnugt ber ikki til at leypa okkum ikki dámar na sum hon er av, Ú kunnu vit sjålvi gera okkurt fyri at bóta um vidurskilt im, og tørvur hevur heldur ikk: verið á bjargingarupp skotum frá okkara odda monnum (her er bert talan um menn!) í fiski- og ali vinnuni, ídnaðinum og ikki minst frå okkara gangshóttu bankum Uppskouni nógv og helst eisini eru fleiri av teimum bæði skila góð og jarðbundin. Men leggið ul merkis: Hvert ein asta uppskot endar við at viðkomandi oddamaður lenar seg gott afturá í sinum mjúka stjórastólt, faldar hendurnar um búkin og sig- ur: >Nú mugu okkara fólka- valdu taka sær um r€eigg). stuðla uppskounum og syrgja fyri at tað verður sett í verk!< Hesi seinasu orðin: eru sjálvandi mini, men at myndin er sonn, hugsi eg at tey flestu taka undir við mær í. — Ella hevur nakar nakrantid hoyrt hesar odda- menn sagt >Come on, boys! - Smoyggið upp erm arnar og komið ul verka saman vid mær — ti nú kann tað vera nokk, nú skíta vit á hasar nissurnar í landsstýr inum og løgunginum, sum hava koyrt landið á húsa húsa hava verið skriviborðsvita — NC 42-— N h k k hk kku M kkara h ! å Uki0 á ktar: Vit I i gi eN ” ið s38% á i Mid 1og 5 lari t Í ta ly > Kii5T lå i i lokk : Ira k mongu DI AU skotum, 10 eru komu åframt væntast at koma frá vinnulivinum Ferð mannavinnan hevur fyri sin part longu sett eim tyskan serfrøding fyri kr. 5.000,- um dagin at loysa trupulleikar, sinar so áhugavert verður at frætta um ny valda marknaðarstjórnin fer at seta ein útlendskan serfrøding at loysa »rest esini ina« av vinnulivskreppun: Aður var tað sum kunnugt danska felagið Matcon, ið hevði nærum einkarrætt á hesum øki, eins og Høj gaard & Schultz hava tad i dag á elorkuskinum Royndir føroyingar kunnu sum kunnugt ikki nýtast í Føroyum Samanumtikið Buskaparfrødingar mugu í dag ásanna at nógv av teirra grundlærdómi um kon- junkturbroyungar, um „lógina< um ulbod og efur- spurning, um skriður á keypsskálunum, um ar beiðsloysi, lønir og vøru- prísir als ikki altíð heldur mát í dag. Tílíkar broyung- ar úr einum »sannleika« í annan verður kallað para- "Qvundsmuran er ein stør forðing fyri at loysa trupul- leikarnar, og hóast vit vinna á hesi fólkasjúku, so koma vit ongan veg so leingi okkara høvudsvinnan verður stýrd av nøkrum fáum monnum, ið ikki eru so mikið at sær komnir, at teir virða aðra vitan, enn sína egnu 5 háð I Klal gal 1 k ka sagt at úðarinnar bú kaparom h r skilt im, ti tað að, suf Í 5-10 år 1 I tra OKK ánna ongantíð ov kol, skulu vil hava vonu koma upp undan aft Vitmugut d. ikkifalaitå ø rugva at hå k k ir altíð merkir beið Ha td i ø arbeið 1 altid Tad eru sum áður neynt sy ið rekur heimsbúskapin í dag, og iskapunin vat sum hendir á hesum eki úr einum degi í annan er Ogjørligt at meta um Hvussu nógv fyritskumar eiga at byrgja upp fyri hes- an óvissu ber íkki ul at meta um, men 30-40% av um- seminginum eim vanligt rakstrarår er neyvan ov høgt sett Tad undrar helst mangan stórliga, at hóast stødugar ávaringar frå kendum bú skaparfrødingum, so hava bankar og figgingarstovnar um allan heimin (okkara i- roknaðir) hesi seinastu 2-3 ånm mist ulsamans trilli- ardir dollarar i »spekula- uónsflyungum-“. Men ikki bert tað - somu bankar hava í flestu førum eisini stovnað serdeildir fyri at løkka sínar kundar at spæla í hesum vanlukku-happadråtti« Djupasta svartskygni ræður í Føroyum í dag, og Framhald å siDu 18