týsdagur 24. august 1993síða 4

Nr. 158 — 24. AUGUST 1993 danskur buskaparfør Føroyingar mugu fáa meiri avirkan Oingur: Trupulleikarnir i Fóroyum kunnu bert loysast, um føroyingar koma vid einum útspæli, id føroyingar sjålvir trúgva upp á og vilja arbeiða fram ímóti. Føroyingar mugu fåa størri åvirkan å gongdina. Hesi avgjørdu orð eigur danski búskaparfróðingurin Lise Lyck, sum ikki er ein og hvør. Umframt at hava neyvt innlit i bankamál og fígging, so hevur hollan kunnleika til búskapirnar í útnorði. Lise Lyck heldur ikki, at ein bankasamanlegging loysir teir grundleggjandi trupulleikarnar. Fyri at loysa teir er neyðugt at skapa stórri álit og fáa meiri virkisfýsni og sjálvsálit inn í búskaparpolitikkin. Hon ber ótta fyri, at tað er liðið so nógv út við eini loysn, at vandi er fyri, at ein loysn gerst so mikið dýr, at hon kemur at skaða viðurskiftini millum Føroyar og Danmark. -Fóroyingar mugu til at trúgva upp á seg sjálvar aftur. Eingin orsøk er til at missa sjálvsálitið, tí føroyingar eiga eitt gott grundarlag at byggja á, eitt nú mong vælútbúgvin fólk sigur Lise Lyck vid Tíðindablaðið Sostalin. Uppá fyrispurning um tað var rætt at bjarga Sjó- vinnubankan í fjør sigur Lise Lyck, at tað uttan iva kann tjakast bæði fyri og imét hesum. Tað veldst um við hverjum brillum tú hyggur at støduni tá. Men tað er greitt, at tá ein valdi at halda fram, so er altav- gerandi, at ein fylgja av hesum verður, at vit fáa álit aftur á búskapinum. -Og har má eg tíanverri viðganga, at álitið tvørtur- ímóu bara er vorðið minni og minni sum tíðin er gingin. Longu í februar skrivaði eg í Poliukken um júst tydningin av al byggja uppaftur álijið á búskapin og visti til aðrar búskapir í arktiska øki- num Helmastyrisskipanin -Fingu vit ikki áliuð upp á pláss aftur, so fór stødan bara at versna skrivaði eg í blaðnum í februar. Danski buskaparfrød- ingurin sigur víðari, at trupulleikin er tann, at tað grundleggjandi modellið, sum brúkt er til tess at loysa tupulleikarnar er skeivt. -Trupulleikin liggur i VALUTAKURSIR USA Bretland Tyskland Svøriki Noreg Dollari Pund Króna Króna 23.08.93 1035,57 Markur Ultimo sidsta mån. 678, 35 1004, 30 390, 08 82, 04 90, 93 689,95 406,75 86, 20 94,07 Frakland Frankur Frankur Frankur Holland Gyllin Italia Liri Finnland Markur 118,74 Island Króna 9,65 Eysturriki Skillingur 57,804 Spania Pesetas 5,040 Escudos 4.018 Dollari 522,34 Yen 6,5485 Pund 964,22 Grikkaland Drakmur 2,896 117,06 19, 402 462,34 361,66 0,4311 113, 71 18, 610 444, 50 346, 22 0, 4182 114, 07 9, 33 55, 430 4, 686 3, 779 527, 16 6, 4728 939, 31 2, 840 Belgia Sveits Kelda: Føroya Sparikassi 141... MUTANT NR VEN YE sjálvari skipanini. Hyggja vit at tí føroysku heima- stýrisskipanini - og somu- leiðis ti grønlendsku, so er peningapolitikkurin ikki eitt heimastyrismål. Tvs. at eru staturin og tjóð- bankin, sum hava åbyrgd- ina og eftirlitið í einum slíkum máli sum hesum. Den Danske Bank Lise Lyck sigur víðari, at stóðan hevur verið tann, at Den Danske Bank hevur havt leiklutin sum opera- tørur í hesum sambandi. Hon heldur tó ikki, at tað er rætt at leggja Den Danske Bank til last tað, sum nú hendir. -Tað er greitt, at Den Danske Bank vil minka um síni tap, har tað ber til. Vit mugu so heldur ikki gloyma, at tað er heldur ikki leikluturin hjá hesum bankanum at virka sum statsbanki. -Men nú Den Danske Bank hevur verið í Før- oyum í meira enn 80 ár og hann eisini hevur vunnið væl av peningi í teimum góðu tíðunum., er tað tá meiraa enn náttúrligt, at hann kennir sína ábyrgd í ringum tíðum eisini? -Jú, tað er rætt. Men vit tosa í veruleikanum meira um eina uppgávu og á- byrgd, sum ein statsbanki hevur. Lise Lyck heldur einki løgid vera í tí, at partaeig- ararnir í Den Danske Bank vilja sleppa úr Føroyum, tá virksemið her ikki gevur nakað av sær. Ut frå einum bankasjónarmiði er tað rættiliga logiskt . Lise Lyck heldur ann- ars, at Den Danske Bank hevur dugað væl at sam- ráðst í hesum máli. Bankin hevur verið greiður yvir, hvat hevði kunnað hent, um talan varð um konkurs og hevur bankaleiðslan sam- svarandi ti roynt at minka um sínar útreiðslur. “Kluntet facon" -Men aftur til kjarnan í málinum sigur Lise Lyck víðari. -Trupulleikan finna vit, sum eg havi víst á áður, í tí sannroynd, at peningaskipanin er ikki undir heimastýrislógini. Spurningurin er tá, hvussu tjóðbankin og staturin vilja umstita hetta økid! I négv år hevur danski staturin ikki sæd orsøk til at fyritaka sær nakad ser- ligr å økinum. Trupul- leikin tekur seg so upp, tá føroyski buskapurin er nakað yvirupphitadur, og tå minni er til av fiski. Og tá stingur spurningurin seg upp um, hvussu staturin kann fara virkin inn í skip- anina. Lise Lyck, sum hevur fylgt væl við í hesum málinum er komin til ta niðurstøðu, at tað staturin hevur gjørt er hent á ein sera "kluntet facon” sum hon målber seg. -Tad visir seg at bliva truplari og truplari at fáa loyst upp fyri málinum, ti álitið hvørvur í størri og stórri mun. Lise Lyck, búskaparfréðingur í húsagang Alitið -Hvat heldur tú hevdi verið rætt at gjørt? -Eg havi onga patent- loysn, men vil bert vísa á, at tað hevði verið gott at fingið ein meira áliusvekj- andi politikk tvs. okkurt nýtt og meira itøkiligt á buskaparøkinum. Knúturin í øllum hesum er, at tut sleppa ikki at devaluera, nú hetta er neyðugt. Nú tå tað verður skorið so nógv niður upp á efurspurningin og tú ikki hevur møguleika at devaluera, so er eingin til at bera í hinum endanum. Og tá vinnulívið er so eintáttað hava fólk ikki annað at velja í enn at flyta av landinum. “Tænketank" Lise Lyck heldur, at ein máti at royna at venda gongdini ul tað betra er at skipa fyri einum hug- myndabanka ella serfrød- ingaráð - tað, sum á út- lendskum verður nevnt “Tænketank" ella “Brain- trust". Tað vil siga, at tit velja út nøkur fólk í Før- oyum og aðrastaðni, sum kenna til spurningar og trupulleikar, sum teir tit hava at dragast við nú og lata hesi fólkini koma við hugskotum um, hvat kann gerast. -Verður tað heitt á teg um at vera við í slíkum arbeiði fer tú so at játta? -Um eg varð biðin um at vera við hevði eg sagt ja. Lise Lyck heldur ikki glið kemur á aftur, fyrr Tíðindablaðið I -Føroyar fara neyvan enn føroyingar fáa nakað av virkisfýsni og sjálvs- álita inn i buskaparpoliukkin. Vælútbúgvið fólk Hon heldur annars, at føroyingar eiga eitt sera gott grundarlag at arbeiða út frá. -Tit hava eitt sera væl- útbúgvið fólk, og tían- betur er nakað av kapitali eisini í landinum og ikki at gloyma, so eiga tit eisini hugin til at fara í gongd við nakað nýtt. Men tað er greitt, at í eini slíkari støðu sum hesi, so er lætt at missa sítt sjálvsálit og harvið hav ilt at fáa eygað á teir møguleikar, sum kortini eru. -Nú hava tveir fyrrver- andi løgmenn úttalað, at teir eru farnir at ivast í, um tað var rætt at bjarga Sjóvinnubankanum í fjør. Hverja viðmerking hevur tú til tað? -Nú er tað altíð lætt at vera klókur aftaná. Men soleiðis sum stødan er vorðin í dag, haldi eg ikki, at tað var rætt at bjarga bankanum. Annars haldi eg ikki, at ein nú kann loyva sær at finnast at, at fólkini tá ikki lótu bankan fara. Meira átti at verið tosað tá Lise Lyck heldur tó, at tað undan 6. oktober varð tørvur á eini analysu av avleiðingunum, um bankin fór ella ikki.