hósdagur 16. september 1993síða 4

Síða4 Nr 175—16. SEPTEMBER 1993 Tíðindablaðið CD Else Christensen, sålarfrødingur og granskari: Børnini eru tigandi eygleiðarar - Tilkomin hava lyndi til at halda, at børn ikki leggja til merkis, um t.d. harðskapur ella alkoholisma ræður í heiminum. Tað er ein umbering fyri, at vit ikki tora at fáa innlit í, hvussu barnið verður merkt av slíkum, sigur Else Christensen, sålarfrødingur, sum hevur 12 ára royndir við at arbeiða vid kreppuraktum børnum ; Tad eru ikki júst tær góðu og lívgandi fråsøgnirnar sum fylla mest í ti, sum Else Christensen borðreiðir við ein fyrrapart í Kvinnuhúst num, higar hon er komin at siga frá sínum arbeiði við børnum, sum hava fingið í lut at eiga foreldur, ið á ein hvønn háu ikki eru sum foreldur flest Hóast talan er um donsk viðurskifu, so eru tey ikki so ókend á okkara leiðum vóru kvinnur í Kvinnuhúsi num í Havn samdar um Else Christensen er sálar fræðingur og starvast sum granskari á Sosialforsk ningsinstituttet í Danmark Seimastu 12 ánni hevur hon arbeitt við børnum, og hevur kannað vidurskiftini hjá teimum bømum, sum ikk: hava tey bestu upp vakstrarkorini Børnunum tørva hjálp A vitjanini í Føroyum, held ur Else Christensen fyri lestrar um vanrøktad børn, um børn í familjum við alkoholtrupulleikum og børn í heimum, har pápin bukar mammuna. Fyrilesturin "Born í fam iljum, har mamman er fyri harðskapi heima", verður í kveld í Kvinnuhúsinum í Havn. Tá Grevinde Danner Suftelsen, sum er kreppu- midstød fyri kvinnur, ið hava verið fyri harðskapi heima, fór at virka, var Else Christensen millum teirra, sum sjálvboðin fór at arbeiða har. Hon legði ferð eftir ferð til merkis, at børn, sum eru hart rakt av harðskapi mill- um foreldur, ikki fingu møguleika at tosa um sínar upplivingar í hesum sam- bandi Børnini eru ósjónlig Else Christensen: - Ofta komu bukaðar konur við børnum inn á náttartíð, men børnini vóru ein ósjónligur partur av sorgarleikinum. Eingin hugsaði um at tosa við børnini, sum heldur ikki við einum orði góvu seg til kennar. - Har tosaðu vit nógv um at hjálpa kvinnuni, og eisini at okkurt mátti gerast at hjálpa monnunum. Allir menn kundu ikki vera ónd- ir, tosaðu vit um. Teir vóru onkusvegna brekaðir, og kravdu viðgerð. - So var tað eg setti mær spurningin, hvussu tað mundi kennast hjá børnum í familjum, har mamman t.d. varð bukað, ella har børnini vóru misrøkt, ella har t.d. pápin var alkoholikari. - Onnur eg tosaði við hil- du, at tað ikki fór at spyrjast nakað burturúr. Bømini fóru einki at siga, tí tey vildu fjala yvir foreldrini Ferðin við taxabilinum - Fyrsta royndin at avdúka hesi viðurskifti var ein kanning, sum ein sosialråd- gevari og eg gjørdu av try til seks ára gomlum børnum í kreppufamiljum. - Okkara royndir vístu at børnini greiddu frá øllum, um vit bert spurdu tey bein- leiðis. - Serliga minnist eg ein smádrong, sum kom við mammu síni á kreppumið- stødina á míðari nátt, ti páp- in hevði bukað mammuna. - Eg spurdi smádreingin, hvussu tey vóru komin hig- ar, og tað løgna hendi, at drongurin segði ógvuliga spennandi frá, at tey vóru komin í taxabili. Hann nevndi leysliga hendingina, at pápin hevði bukað mammuna, hvussu hon bløddi, rópti og græt, men tað sum dongurin segði so livandi frá, var, hvussu hann hevði skundað sær yv- ir til grannan at ringja eftir taxabili og um bilferðina á kreppumidstødina. - Tad at mamman var bukad og tey soleidis noyddust heimaífrá á náttartíð, fór hann lættliga um, men hetta við taxaferðini legði hann dent á. Dirvi at lurta eftir - Hetta dómi taki eg fram nú fyri at vísa á, hvussu um- ráðandi tað er at fáa børn at siga frá sínum skakandi upplivingum, og at vit til- komnu tora at hoyra teirra frásagnir. - Tær eru heldur ikki tespiligar. Her er ikki bert talan um at pápin langar mammuni ein undir vangan, men um veruligan harð- skap, har blóðið flýtur og fólk fara til hendurs, sigur Else Christensen. Børnini eru áskoðarar - Fyrsta kanningin førdi til aðra, har vit spurdu 394 børn um tey høvdu sæð påp- an buka mammuna. - Tað visti seg, at 85% av hesum børnum høvdu verið til staðar í rúminum, har harðskapurin varð framdur. Vit settu eisini mammu- num sama spuming, men tær søgdu bert, at børnini einki høvdu sæd og hoyrt. - Ti er tad so vanligt at børn, id hava upplivad slik- ar skakandi hendingar, als ikki nevna hetta vid einum ordi. Mín boðskapur til kreppuraktar familjur er: Tosið við børnini um skelk- andi upplivingarnar, meðan tey enn eru børn. Hetta kann hjálpa børnunum, at tey sleppa undan kensluni, at tað var teirra skyld, at t.d. pápin bukaði mammuna. Gera foreldur ikki tað. kunnu børnini sum tilkomin verða sannførd um, at tað var teirra skyld, at familjan mistreivst. - Flestu børn, sum koma vid mammum sínum á kreppumidstød, eru undir skúlaaldur, og tað merkir helst, at har harðskapur valdar millum hjún, endar tað við at foreldrini fara frá ES TEE Else Christensen, sálarfreðingur: - Tað kann merkja børnini fyri lívið, um vit ikki geva teimum møguleikar at tosa um harðrendu og kakandi vingarnar. Sum x f teimum hava veru yri uppil i uppalingini. Fingin biður børnim ka við - hesum. Tey læra tuð av ær sjálvum, av ti at reldrint úgva seg vi u børnint ikki hava sæð og hoyri nakað onnur ulkomun ikki tora nyr di SPY á hverjum ðrum Kanningar vísa, at 3/4 kvinnunum, sum koma í kreppumidstød flyta heim aftur bæði eina og tvær terðir, áðrenn tað kemur sí langt T.vs., at kvinnurnar rýma ikki fyrstu ferð, tær eru fyri harðskapi heima men at tær fara kortini áðr- enn børnini gerast ov stór -At enda kenna kvinnur nar tað ofta, sum er teirra egna skyld, at maðurin buk- ar tær, hamærst eru fólk cis int mistnigvin, um kvinn urnar siga øðrum frá harð skapinum. - Tí verður tað ofta til, at mamman og børn flyta aftur og fram millum kreppumið- stød og heim. Fyri børnini verður tað gerandiskostur, sum tey ugandi noyðast at góðtaka. Læra mammu og barn at tosa saman - Okkara royndir eru eisini, at tað er umráðandi at bórn- ini hava eitt spælinim å kreppumidstødini, har tey kunnu tosa sinamillum um tað, sum teimum hevur ver- ið fyri heima. - Tað er eisini umráðandi hjá teimum, sum eru um kvinnur og børn á kreppu- midstødini, at tey læra mammu og barn at tosa saman um skakandi upp- livingamar og trupulleik- amar, sum standast av hesum, sigur Else Christen- sen. - Eg kundi hugsað mær, at vit komu so langt, at vit