týsdagur 21. september 1993síða 8

Síða 8 Nr. 178 — 21. SEPTEMBER 1993 Vantandi moralur orsøk til kreppuna Í donskum politikki hava tey í nógv ár róst sær av frælsinum í danska ríkinum - at Føroyar og Grønland í veruleikanum hava havt sjálvstýri. Trupulleikin er nú tann, at eftirlitið við hesum »sjålvstyri« hevur verið so út av lagi vånaligt, at danska stjórnin nú brádliga sær, at Føroyar faktiskt eru farnar fallit. - Her í Føroyum verður so nógv tosað um, at vit ikki skulu hyggja í bakspeglið. Sjálvandi skulu vit tað - soleiðis fungerar rættarskipanin. Ein brotsgerð verður ikki vidgjørd, fyrr enn hon er framd. Sjálvur er Karl sjálvstýr- ismaður og loysingarmad- ur - tað hevur hann altíð verið, sigur hann. Men hann hevur stóra virðing fyri dønum. - Um føroy ingar trúgva, at danir ganga og skamma føroy ingar út, so mistaka teir Bestu vinir, sum før oyingurin hevur, er danin Hann fílist á, at summ ir føroyingar hava so góð an hug at fjeppast upp í ødrum, eitt nå norðmonn um. Hann heldur, at vit eiga at fegnast um, at vil sluppu undan Noreg í 1814. Vu eiga at síggja danir sum okkara sonnu vinir - og tað besta vit kunnu gera mót okkara sønnu vinum, er at vil kunnu standa á egnum beinum og klára okkum sjálv, gerast vaksin. Og tað kostar at vera vaksin Danski staturin hevur utviklad seg ul at vera Wíggir partar: Staturin Danmark, staturin Føroyar og staturin Grønland. Men eitt slikt samstarv eigur at vera millum javnsettar tjóðir - og javnsett kunnu vit ikki verða, um ein part- urin er blóðfátækur og annar ríkur. Kortini á borðið Tað besta feroyingar kunnu gera, er at leggja kortini á borðið. Hetta kann gerast við at vit leggja eina ætlanum um, hvussu samfelagið kann koma uppaftur á føtur. Karl heldur, at størsta falliterklering eitt stýri kann geva, er at vísa landsmonnum burtur í onnur lond at liva av ar- beiðsloysisstuðli. - Eg eri eisini skuffadur av før- oysku fakfeløgunum. Tey skilja ikki hvørjir veruligu figgindamir eru. Tey kjak- ast um smålutir. Tey finna seg i, at vaskikonur å Landssjúkrahúsinum verða spardar. Kannað verður ikki hvar, ið tær størstu sparingarnar kundu verið seg gjørdar. Hann heldur, at tidin er komin til at gera eina kollvelting í Føroyum. Føroyski = verkamadurin eigur at visa, hvør veruliga er nakað verdur í samfel- agnum - hvør ið skal ráða. Eiga nógv virði - Men hvat kann gerast - nú verður tosað um vant- andi kapital og fiskurin er eisini farin at ganga und- an? - Her er framvegis at sindur av fiski, føroyingar eru bestu fiskimenn í verðini, vit hava ein stór- an, góðan skipaflota. Fer- oyar eru so ómetaliga nógv ríkari nú, enn tær vóru bara fyri 20 - 30 ár- um síðani. Hygg bara: Øll hesi húsini, vinnubygning- ar, smiðjur, vegir og tunl- ar, havnir og skip og bátar. Alt hetta er rikidømi, men tað er bara nakað vert, um tað verður krevst vilji - finna uppá. brúkt. Her hugskot at Mugu hava solidariskar bankar Tað ber ul at seta virki í gongd. Tað eru virkisleið- arar her, ið hava samband við russar. Teir kunnu fáa allan tann fisk teir vilja úr Russlandi. Men bankarnir vilja ikki geva teimum kapital. Skal nakað fáast burtur úr hesum, so krevur tað, at vit hava eina bankaskipan, sum er solidarisk við sam- felagið og ikki sum her, har bankarnir siga, at um eingir pengar eru at tjena her í Føroyum, so fara teir uttanlands. Í gomlum døg- um hevði hetta verið kall- að ein grov klonialskipan. Gera eina ætlan Karl Nolsøe heldur ikki, at Seinni partur: føroyingar eiga at fara niður ul Danmarkar at samrådast. Føroyingar eiga at fara niður við eini endaligan = ætlan um, hvussu vit endurreisa hetta samfelagið. Hann heldur líuð um embætismenninar í forsætismálaráðnum heldur ikki at teir hava tað allar minsta innlit í før- oysk viðurskifti - veit tað frá síni í 0, tá hann ar- beiddi í Grønlands- og for- sætismálaráðnum. Eingin kann betur end- urreisa føroyska samfelag- 10, enn føroyingar sjålvir - hetta er okkara samfelag. Høvdu vit kunna fing- ið eitt slag av »Marshall- hjålp«, so hevdi borid til. Á henda hátt komu londini fyri seg í Evropa aftan á seinna heimsbardaga - eis- ini Danmark, sum als ikki var so illa fyri, sum Týsk- land, Holland og Belgia. Eitt sjálvbjargið før- oyskt samfelag er eisim ein verðugur partnari hjá Danmark at hava Havnin mergsygur Karl heldur tað verða syd narligt at síggja, hvussu arbeiðsloysið nívir fólkið Hann sigur eisini, at:tað er bert eim stór kommuna, sum klárar seg og hevur eitt skattaprosent upp á 15 - Havnar kommuna, með an hinar stórru kommunur nar hava eitt skattaprosent upp á 20 - 25. Hetta vísir, sigur hann, at Havnin mergsýgur hinar kommun- urnar. Her sita tey vællønt u í almennum stérvum, sum vit saktans kundu ver- ið fyri uttan Vit hava eina lands- umsiting, sum kostar einar 160 milliónir krónur. Hetta kundu vit helst klára við eini utreidslu upp á eina 20 - 30 milliónir. Vit eiga at taka stóðu ul, hverjar av hesum stovnum vit kunnu vera fyri uttan. Atli og Heygadrangur Karl heldur ikki, at danska stjórnin hevur nakra greiða ætlan um, hvat kann gerast við Føroyar. Hann heldur eisini, at hetta er veikasta stjórn, sum Danmark hev- ur havt síðani seinna heimsbardaga. = Stjórnini hongur upp á ein mann - fyrrverandi løgmann Atla Dam. Karl heldur tað verða legið, at stjórnin ikki hevur so frægan mor- al, at hon sigur, at vit kunnu ikki verða heft at einum manni, sum er upp í Heygadrangssakini, fyrr enn tann sakin er avgjørd. Óli dugir ikki fólkasið Viðari sigur hann, at flest Tíðindablaðið (711) allir fólkaungsmenn munnu verða sannførdir um, at:teir hava gjørt nak að fyri at hjálpa Føroyum Hann helt tað vera serliga rørandi at hoyra fyrrver andi borgmeistaran í Es bjerg og innanríkisráðharr an, Henning Rasmussen, tá lánið var vidgjørt í fólk atinginum. Onkrir føroy ingar, sum vóru har, turk aðu tárini úr eygunum Hann tosaði um, at tå still ar ikki spurningar, tá tínir nærmastu skyldmenn eru í neyð, men tá roynir tú at hjálpa. Men tá var tað ein føroyingur, Óli Breck mann, ið ikki kendi orðið »følkaskikkur«, sigur Karl Hann stóð og legði danir undir líkt og ólíkt og segði at teir skyldaðu okkum hetta og hatta. - Tað er lít- ið skilagott av einum før oyskum fólkaungsmanni at bera seg soleiðis at. - Heldur átti hann at gjørt sær greitt, hvussu stóra vælvild vit eiga millum heilt almindilig fólk í Dan mark - duga vit at brúka hesa vælvild, so kunnu vit saktans klára hesa krepp una Moralur 0 reiðilighe At enda sigur Karl, at før oyskur poliukkur hevu katastrofalur Nu » verður so nógv tosað um verið at vit ikk: skulu hyggja í bakspeglið Sjálvandi skulu vit vð soleiðis rættarskipanin Ein brotsgerð verður ikki vidgjørd enn hon er Størsta orsøkin til tøroysku kreppun: er vant andi moralur, tað eiga vi at gera okkum greitt Endurreisnin av før Tungeral í VIT framd oyska samfelagnum má grundað á reiðilig heit! - Ganska almindiliga reiðiligheit og ganska al- mindiligan moral. Føroya fólk - líuð á tykkum sjálv - tit vita hvat, ið rætt er. Vera