hósdagur 12. juni 2003síða 13

24 Nr. 108 - 12. juni 2003 - Óttin fyri Føroyum í Týsklandi Kim Simonsen (Baden- Württemberg) Her í Suðurtýsklandi er steikjandi heitt, í gjár eini 29 hitastig í skugganum í dag er heitari, men týsku bløðini loypa ikki fram av av hitanum, men eru sera varin og fair mótvegis dyst- inum í dag. Stóra fótbólts- blaðið Sportmagazin Kick- er hevur í dag Føroyar á Forsíðuni. Mynd er av Rudi Völler á forsíðuni, ið sigur at Týskland skal hava øll trý stigini móti Føroyum. Avísin Sonntag Aktuel hev- ur stórar greinar um fótbólt og eina ferðafrásøgn úr Føroyum, við nógvum myndum í litum. Frank- furter Allgemeine og Das Bild hava øll Føroyar á forsíðuni í hesum døgum. Tríggir ítrottartíðinda- menn skriva í serliga EM- blaðnum hjá Sportmagazin Kicker at týska Landsliðið væntar klassa og at liðið tykist ikki trúgva egnum evnum fyri tíðina. Yvir- skriftin er "Die Furcht vor den Färöern", ella óttin fyri Føroyum. Teir skriva at tá týska landsliðið lendu í Vágum klokkan 12 í gjár høvdu teir ikki gloymt at Hjalgrím Eltør rann fríur fram við Oliver Kahn í 83. minutti í Hannover í 2002. At á "Seyðaoyggjun-um" (sum teir í heilum kalla Føroyar) koma hesir spæl- arnir við ringu royndum úr Skotland, har Týskland spældi 1:1. Hetta lagt saman skapar týska óttan fyri Føroyum. Teir eru bangnir fyri at um Týskland spældi sum í Skotlandi koma teir "unsere blaue Wunder erleben", t.v.s. at teir koma at uppliva teirra óvæntaða fall. At uppliva "eine blaue Wunder" er ein óvæntað hending, ið tó er elvd av t.d. at kenna seg hástóran, sum vit sóu við Eysturríki, ið kom at merkja teirra lívs "blaue Wunder" í 1990 í Malmø í Svørríki. Liðskiparin Oliv- er Kahn (Bayern München) sigur seg vera bangan fyri hesi hending, um teir spæla sum í Skotlandi leygar- dagin. Michael Ballach (Bayer München) heldur fyri: "at í dystinum móti Skotlandi spældu vit móti einum sera veikum liði, men vit høvdu ikki sjálvs- álit so einki er avgjørt móti Føroyum" . Undirmeti ongantíð hin lítla Ein fótbóltur er enn rundur og einki annað er avgjørt siga 3 gamlir landsliðs- spælarar á týska lands- liðnum, ið allir eru samdir um at neyðugt er at vera eyka varin móti smáum londum. Hannes Löhr spældi í 1967 0:0 móti Albanien, han sigur at eisini vise-heimsmeistarar og heimsmeistarar kunnu tapa móti fótbóltsdvørgum. Hann vónar, at hetta ikki kemur at henda. Ull Stellke spældi í 1982 á týska landsliðinum og var við tá teir taptu 1:2 móti Algeria. Hann sigur at afrikanarnir spældu í eini eufori eftir fyrra málið. Hann heldur at bæði Kahn og Ballack eftir dystin í Skotlandi hava sæð vandan við teim smáu, ið ger at teir ikki tora at siga so nógv um Føroyar. Kirst- en Mund spældi í 1997 3:2 móti Albania, meinar tó at Týskland kemur at vinna í Føroyum. Føroyingar eru sterkir Berti Vogts venjarin hjá Skotlandi helt fyri í blað- num Sportsmagazin Kick- er, at hann eftir 7 septemur 2002 við 2:2 dystinu, lærdi at Føroyingar hava sterkar spælarar og at liðið hevur fleiri skjótar og hegnigar spælarar. Ballack heldur fyri í somu grein, at neyð- ugt er at vit fáa tamarhald á spælinum, vit skulu hava bóltin, gerst tryggari við bóltinum og ikki missa bóltin so oftani sum í Skotlandi". Spælarin Miroslav Klose fylti 25 ár Annan Hvítu- sunnudag, hann hevði ikki tíð at halda føðingardag. Áloyparin frá FC Kaisers- lautern, sum við sínum 28 landsdystum hevur fingið 14 mál, sigur seg ikki vita nógv um fólk í Norðan- londum, annað enn at tey eta nógvan seyð. Men tað er langt síðani at Klose hevur fingi mál til lands- dyst, so hann er kanska ikki so vandamikil. Bløðini hava stórar myndir av føroysku og av týsku liðuppstillingini. Tey stóru ítrottarbløðini hava langar áhugaverdar tulking- ar av dystinum í Skotlandi, ið eisini seta fram taktik um dystin í dag í Føroyum. Serliga at defensiva lokaða spælið má umsetast til skjótt offensivt spæl. Spæl- arnir eiga at vita hava teir skulu leggja megina, ser- liga minnast at renna fram við síðunum á vøllinum. Niðurstøðan er at skal týska liðið ikki gera somu feilir sum móti Litavia og móti Skotlandi móti Føroyum, skal hepni til, ella endur- taka teir helt bert 2:1 í Hannover. Vit vinna sum einki Jens Jeremies er eitt undan- tak frá restini av spælar- unum í bløðunum, hann heldur at: "móti Føroyum vinna vit sum einki", stolti Bayern München Lands- liðsspælarin ivast ikki um: "um vit brúka øll hundrað prosentini soleiðis koma vit at sleppa undan óvæntað- um úrslitum (blaue Wund- er). Føroyingarnir eru ikki veikari enn skotar. Teir eru taktiskir og í góðum formi". Spurdur um hvat skal til fyri at vinna svaraði Jeremies: "Vit skulu halda feððina, halda bóltin, spæla skjótari og vera nógv meiri offensivir". Vinna vit so? Spyr blaðmaðurin: "Vit vinna heilt víst". Nógv er eisini at hoyra um dystin í Føroyum og um Føroyar á týskum útvarps- støðum og í stjónvarpinum fyri tíðina. Samanumtikið eru røddirnar sera trilvandi og eingin tori at siga alt ov nógv um dystin áðrenn hann er leiktur. Fótbóltur 11 juni. 2003: Tey smáu londini eru vandamikil Týsk bløð skriva millum annað, at hepnið skal til, bara fyri at endurtaka 2-1 sigurin í Hannover Fyrrverandi týski landsliðsvenjarin, Berti Vogts, sigur, at hann eftir 7 septemur 2002 við 2:2 dystinu, lærdi at Føroyingar hava sterkar spælarar og at liðið hevur fleiri skjótar og hegnigar spælarar C M Y K 24 Nr. 108 - 12. juni 2003 25 -Ein roynd at skapa ein nýggjan europe- iskan samleika og eitt ”kjarnu Europa”. Sjey heimskendir in- tellektuellir vilja styrkja europeiska samleikan. Kim Simonsen Týsk bløð skriva í hesum døgum nógv um at eitt nýtt europeiskt almenni møgu- ligani er føtt. Kendi týski heimspekingurin Jürgen Habermas, italienski Um- berto Eco, franski Jacques Derrida, Fernando Savater frá Spania, Gianni Vattimo úr Italiu og Richard Rorty úr USA hava tikið seg sam- an at orða eina tulking av einum nýggjum møgulig- um og neyðug samleika fyri eitt ”kjarnu Europa”. Teirra boðskapur vakti stóran ans. Teirra tulking er at vit í Europa í dag eru veik og ósamd mótvegis. Hetta serliga í viðurskift- inum til USA. Bløð sum FAZ (Frankfurter Allge- meine Zeitung), Libération, La Repubblica, El Pais og Süddeutscher Zeitung hava skriva nógv um hetta í hesum døgum. Royndin hjá habermas og teimum kendu intellektuellu er ein visión um eina yvir-tjóðar euro- peiska ”tjóðarbygging”, í eini tíð har serliga Franka- ríki og Týskland eru sera ósamd við USA og langt frá hvørjum øðrum. Jürgen Habermas er ein stórur heimspekinguri og sosiologur, ið upprunaliga kom úr kenda Frankfurtara- skúlanum, ið fram til annan heimsbardaga helt til í Frankfurt an der Oder. Habermas er nógv virdur millum manna og tað klæð- ir tiltakinum at hann stend- ur á odda, ið leggur seg tætt at ein grein hann skrivaði í 1996 um nationalstatin í Europa í dag sum er undir broytingum eftir at ES, altjóðagerðingin og broytt- ar heimsmyndir krevja eitt nýtt slag av virðum, har t.d. hvør tjóð ikki kann halda á at vísa á eina savnandi kensluborna eind, ið vísir til ein tjóðskaparligan sam- leika, ið nærum altíð er skaptur á einum mytiskum og irationellum lendi, sum í endar við at blaka inn- flytarar og onnur fólkasløg í einum landi í ein bólk, ið eitur ikki veruligir ”týsk- arar”, ”danir” ella ”frans- menn”. Bólkurin av in- tellektuellum vilja skapa eitt sterkt og savnað Europa, eitt ”kjarnu- europa”, har londini hava sama uttanríkis og trygdar- politik. Die Zeit finst tó at ætlanini, at hon er hin sama sum eftir annan heimsbar- daga, at sameina Fraklandi, Týskland, Belgia, Luxsem- burg og Italien (í dag uttan Berlusconi). Skribenturin hjá Die Zeit er bangin fyri at eitt slíkt tiltak kann enda sum eitt ”nationalistiskt” rakstrarróp og sum ein slagsangur, eins og ein internationale. Die Zeit er sum ein týsk avís runnin úr einum týskum siði at demonisera alt, ið bert minnir um nationalismu, ið møguligani í hesum føri er ein skeiv meting. Hvat er europiskt og hvat er ikki? Teir intellektuellu í bólkin- um royna at tulka hvat er europeiskt í dag. Mangan endar ”tað europeiska” sum tað, ið ikki er amerikanskt. habermas heldur t.d. fyri at europeiskur samleiki bygg- ir á sekularisering (mót- vegis amerikanska Bush), at vilja fremja sosialar skipanir, vistfrøði, eitt atfinningarsemi mótvegis tøkni, mótstøða mótvegis at hin sterkari hevur rætt, ikki at vilja geva statinum meiri vald. Habermas heldur at grundfest europeisk virði ikki sum so eru europeisk, men vesturlendsk og tí meiri universel. Ameriku- maðurin Richard Rorty er við í bólkinum fyri at styrkja Europa, og á tann hátt at fáa eitt annað og betri Amerika. Emberto Eco úr italia er ikki samdur við Habermas, hann heldur ikki at alt er so einfalt. Amerika er ikki móti hes- um virðum, sum eru í orð- ingini hjá Habermas. Eco meinar ikki at Amerika er ”the other/das Andere”. USA og Europa Italski heimspekingurin Gianni Vattimo, ið eisini er limur í Europaráðnum, við- gongur at ein ávís øði mót- vegis Bush liggur aftanfyri hesa álvarsomu royndina at seta fram ein europeiskan samleika. Vattimo meinar at neyðugt er at: ”skapa eina aðra visión um lívið, eitt annað hugtak um tað góða lívið og eina aðra eksistentiella ætlan”. Handan ætlanina er eisini ein roynd at fyrihalda seg til valdsjavnvágina í dag, til heimskapitalismuna, ið byggir á upplýsing og á gomul klassisk vælferðar- hugtøk, í mun til trúðar- og liberalismumentania í USA. Á ein hátt eri eg samdur við fleiri kritikarum, ið hava ført fram, at Haber- mas og hinir intellektuellu byggja ein verjugarð rund- an um ein longsul eftir for- tíðini, tíðina áðrenn 1989, altjóðagerðingina, 11 sep- tember 2001 og at gomlu eystanlondini skjótt eru við í EU. Habermas og Derrida vóru frammi longu 15 február við atfinningum motvegis USA. Teir skilja ikki at t.d.ein maður sum Václav Havel stuðlaði USA í Irak, at hetta ikki bert var av populistiskum orsøkum, men av at hesin og onnur eystanfyri hava livað síni bestu ár í diktatoriskum statum, ið tey intellektuellu vestanfyri ikki funnust at. Vilja fólk sum Habermas ikki viðurkenna hitt veru- liga stóra Europa og at tíðin eftir 1989 er ein onnur, kemur hetta tiltak at doyggja. Tankin um at sleppa av við eina so stóra amerikanska politiska ávirkan í Europa er í lagi Kim Simonsen Týskland er í kreppu, ið serliga sæst á vaksandi arbeiðsloysinum. Ser- liga Berlin er hart raktur skrivar Die Zeit. Roynd- in at byrgja upp fyri arbeiðsloysinum við 138 milliónum Euro í Berlin er miseydna. Serliga eru tað ”die Ossies”, tey í fyrrverandi DDR, ið eru arbeiðsleys. 13 ár eftir samanleggingina av báðum týsklondunum, er enn stórur munur á lívinum í Vesturtýsk- landi og eystaru økjun- um. Tey ríkastu Bundes- londini í tí sameinda Týsklandi eru Bayern við stóra og ríka kraft- sentrunum München og grannaøki Baden-Wütt- emberg, ið m.a. fram- leiðir teir flestu týsku bilarnar. Sjálvt um tey í Eyst- urtýsklandi í dag arbeiða umleið einar tríggjar tímar meiri enn tey í vestaru grannaøkjunum, so forvinna tey minni. Gerhard Schröter og flokkurin SPD hevur av øllum alvi roynt at broyta hetta, m.a. við sloganinum ”mut der veranderung”, ella mót til at fremja broytingar. Í Týsklandi í hesum døg- um er nógv skriva um Agenda 2010, ið er politiska ætlanin hjá SPD. Tað stendur púra greitt at týski búskap- urin ikki hevur tað gott, og neyðugt er tí at fremja stórar sparingar. Í Agenda 2010 ætlanini er serligur dentur lagdur á arbeiði og útbúgving, her hugsa tey serliga um tey eystan fyri Elben ánna, har ein millión fólk leita eftir arbeiði. Í fleiri økjum eru 19% arbeiðsleys, ið er meiri enn helvtina fleiri enn í restina av stóra landin- um. Fleiri støð er ídnað- urin í gamla eystur- týsklandi skramblaður saman, eingin torir at seta pening í nakað har, so úrslitið gerst at eingi nýgg virki koma. Við Agenda 2010 er greitt at fíggjarmálaráð- harrin Hans Eichel skal spara minst 15 milliardir Euro (helst 18) (hetta er umleið 115 milliardir krónur hvørt ár). Tá Bundestingi og Bundes- økini koma saman eftir summarfrítíðina fara tey at kjakast um Agenda 2010 ætlanina, ið fólk ræðast. Hetta ger ikki javnaðarflokkin SPD serliga vældámdan, tí øll koma at finnast harð- ligani at honum, sjálvt um flokkurin helst einki annað kann gera í hesi støðu. Hetta fer at hevna seg illani við næsta væl og ”er ein stórur skaði fyri flokkin” sigur ein fremstandandi javnaðar- kelda í Die Zeit (ið er hin mest virda avísin í Týsklandi). Týskland er skjótt sjúklingurin í Europa. Í passar illani við myndina av hesum sterka ídnaðarlandi vit eru von við at hoyra um. Tað hevur stóra ávirk- an á Danmark at týski búskapurin er so illani fyri, tí Týskland er hin størsti marknaðurin fyri danskar landbúnaðar- vørur. Hvørji eru vit í Europa? Týskland í mótvindi – Agenda 2010 Kim SImonsen hugleiðir 25