hósdagur 6. januar 1994síða 2

Samband einki alternativ - Í HESUM døgum verður trúttað niður í Føroya fólk, at vit eru als einki verd, at vit bara eru ódugnakroppar, eftibátar, letingar osfr. Vit duga einki, vit eru null verd. Tí er tað sjálvsagt, verður hildið fram, at vit sleppa øllum upp á fjall og lata danir taka um endan. Tess fyrr tess betri. EINGIN ivi er um, at tað er ikki einki í hesum orðum, tí vit hava veruliga dugað illa at húsast og enn minni stýrt. Og sum løgmaður so beint málber seg í nyggjårsrøduni: ístaðin fyri at leggja niðurfyri tey feitu árini, brúktu vit meira enn alt og skuldarbundu okkum. Her eru gjørd mistøk og so sanniliga stór mistøk. Men tað er skeivt at leggja alla skyldina og alla ábyrgdina fyri ti stóðu landið er komið í bara á nakrar politikarar. Vit vita, at tað hava verið fleiri samanfallandi hendingar og viðurskifti, sum hava gjørt støðuna so ringa, sum hon er vorðin. Minni fiskur og lægri fiskaprisir og ein lágkonjunkturur úti í heimi, sum eisini hevur gjørt stóðu okkara á lánu- markanunum munandi verri. Bert tað at fáa rakstrarfígging til verandi virksemi hevur vist seg at vera ein ómgguleiki. Hetta at kasta alt fyri borð og nærum gerast sjálvpínarar hava vit ongan rætt til, tí okkara uppgáva er so sanniliga eisini at rudda slóð fyri komandi ættarliðum. Tí eigur ringa stødan at eggja hvønn einstakan av okkum til at vera vid at laga nyggjar vardar til komandi ættarlid heldur enn at sleppa endanum missa alt sjålvsålit og sjålvsvirding. TAD er greitt, at andstøduflokkarnir å tingi royna at gera sær dælt av hesi støduni. Men hvi ikki stedga å eina løtu og spyrja seg sjålvan, hvat tad er, sum sambandsaldarð, ið sambært veljara- kanningum, tykist hoyrast úti í havs- brúnni, ríður á? Jú tað er í stóran mun ein afturvendan til gomlu og svertu amtstíðina, tá gll nýhugsan og allar royndir at menna samfelagið og skapa nýggjar fyritreytir, varð skýrt fjandans- skapur. Rætt skal tó vera rætt. Tað funnust og finnast teir sambandsmenn, sum hava verið afturhaldandi - ikki fyri afturhaldsins skyld - men tí teir ynkstu ein meira hóvligan og varnan útvikling. Hesum taka vit hattin av fyri. MEN hesi sambandfólkini hoyra til undantgkini, og er hetta heldur ikki tað, sum vit skulu meta sambandsflokkin út frá. Tað er sjálv grundhugsjónin - sambandsideologiin - vit skulu tríva í, tá vit skulu gera okkum eina greiða og ærliga meting av, hvat hesin flokkur stendur fyri og hvat hann, um hann fer at vinna so stórt sum veljarakanninganar spáa, fer at royna at seta í verk. Sambandsflokkurin stendur fyri afturhaldi - ikki varsemi ella skynsemi. Hann hevur altíð verið bebbaræddur fyri gllum nýggjum, líkamikið um tað varð okkurt skilgott í hesum nýggja. Í dag er hann vorðin uppaftur meira konservativur, nú vil hann aftur til alt tað gamla, tað sum varð. Aftur til amtstíðina og alt hatta har. TAÐ skal vera okkara vón, at velj- ararnir ikki lata seg lumpa og villeiða av talsmonnunum hjá sambandsflokkinum men hava bæði bein á jørdini, tá teir meta um, hvat hesin flokkur stendur fyri og vil. Hinir flokkarnir á tingi og ikki minst javnaðarflokkurin hevur tí eina stóra uppgávu at greiða fólki frá, hvat afturhaldssinnaða og konservativa sam- bandið stendur fyri. Hesa uppgávu halda vit, at teir hava ikki røkt nóg væl. Sambandsmenn sleppa rætt og slætt alt ov lætt. Ynskja vit at gerast eitt danskt amt aftur átti at verið spurt . Svarið átti at verið eitt avgjørt nei. Og harvið eitt nei til sambandsflokkin. Og somuleiðis áttu hesir flokkara at sagt frá, at vit eiga heldur ikki at góðtaka tað grund- leggjandi í sambandsfilosofiini um, at vit føroyingar duga einki, vit eru einki verdir verða vit ikki í einum og øllum bornir av donskum lógvum. SAMBANDSMENN sóla sær í teimum lovandi veljarakanningunum. Og teir fegnast og frødst um okkara ódugna- skap um somu tíð sum ein javnaðar- løgmaður biðjur fólkið ikki missa sjålvsvirdingina, ti hon er so tydning- armikil førningur til tess at finna stevið aftur - og til at leggja botn hjá komandi ættarliðum av føroyingum. Hon biðjur okkum ikki tveita alla ábyrgd frá okkum men heldur royna at halda tær skyldur, sum vit hava átikið okkum. At vit hava átikið okkum ov stórar skyldur eru vit øll samd um. Eisini - at ábyrgdin av hesum eiga ikki bert nakrir politikarar og flokkar, men allir flokkar, sum hava stýrt hesum landi, og so sanniliga og kanska ikki minst sambandsflokkurin, ið sat í Tinganesi í teimum árum, tá yvirupphitingin av álvara tók dyk á seg. NÚ sambandsmenn við fyrrverandi landsstýrismanninum og nú chefideo- loginum hjá flokkinum, Eilif Samuelsen eisini kendur sum ES í Dimmumál- gagninum langar út í eyst og vest og skýrir allar aðrar flokkar og politikarar ábyrgdarleysar og einki verdar, kundi verið áhugavert at gjørt Føroya fólki greitt, hvat hesin eini maðurin og við restini av sambandinum í rygginum, ja við sjálvum sambandshgvdinganum í Vágum, fyrrverandi fíggjarmálaráð- harranum Ivan Johannesen sum høvuds- studuli, fyritók sær í vatnorkuútbygg- ingarmálinum. Vit taka hetta dømid fram, tí tað lýsir kanska betri enn nakað annað, hvussu dupultmoralskir og hvussu stórir lygnarnar toppar sam- bandsfloksins eru, tá tað ræður um at viðgera støduna í landinum fyrr og nú. Føroya fólk eigur ikki at gloyma, at tað vóru hesir báðir sambandsmenninir, sum syrgdu fyri, at SEV slapp undir sína milliarda útbygging av vatnorkuni - í eini tíð, har arbeiði var til allar hendur í landinum - í eini tíð, har alt samfelagið var ovurupphitað við útbyggingum av alskyns slag, og har útbyggingin tí eisini gjørdist ovurdýr. Hvar var tann gamli varni og skynsami sambandsandin tá, tann sambandsandi, sum sambandsmenn í dag royna at klæða seg í fyri at vísa fólki, at hann hevur altíð staðið fyri varsemi og skynsemi! Nei tit ikki bert góvu endaliga loyvi í landsstýrinum, tit sótu eisini sjálvir sum ovasta leiðsla í SEV og skundaðu hesa milliarda útbygging igjøgnum. Og hvat bygdu tit hetta á? Jú prognosur um, hvussu nógv nýtslan fór at vaksa og vaksa. TIL alla lukku varð útbyggingin ikki framd í fullum líki. Við ma. einum sera væl undirbygdum og stødufastum javnadarløgmanni, Atla Dam eydnaðist tað at minka um avleiðinganar av hesi risaútbygging. Ístaðin fyri at læna okkum upp um skýggja til eina ella kanska tvær milliardir, slapst ikki long- ur enn til ta gott og væl hálvu. Føroya fólk eigur i dag at steðga á - nú sam- bandsmenn vaskar sínar hendur - og hugsa eitt sindur um hatta vatnorku- projektið, sum sambandið átti við húð og hár og bar í gullstóli út í Tinganes. Bert hetta eina dømid vísir, at sam- bandsflokkurin hevur gingið á odda, tá hann sat í Tinganesi at stuðla og sam- tykkja milliardaprojekt - ørvitisprojekt í hvussu er í eini tíð, tá alt landið varð á gosi av virksemi. AT sambandsflokkurin bert hevur verið í landsstýrinum stutt skeið hesi seinastu árini er hansara egna skyld. Tí hann vildi rætt og slætt sleppa undan at taka við ábyrgd, tá ruddast skuldi upp eftir 80-årini, tá eisini sambandsflokkurin varð við til at stýra landinum. Nú hann hevur sitið heitt og fjálgt í andstøðu og er sloppin undan at taka nakra sum helst samfelagsábyrgd er so lætt at klikkja niður á hinar flokkarnar, sum ikki vóru bangnir fyri at taka við ábyrgð og taka ópoppulerar avgerðir. Nú stundar móti vali aftur er ikki vist, at hesin flokkurin enn einaferð kann sleppa sær undan á- byrgdini. Men Føroya fólk eigur ikki at lata seg lumpa av lummafilosoffum sambandsfloksins av ES-slagnum. Ti var nakar stiril í hesum monnum og tóku teir andstóðuuppgávana í stórri ál- vara, so høvdu vit eisini sæð okkurt til konstruktivar alternativar loysnir til tann rikna politikkin. Men tað hava vit einki sæð til. Bert persónligt briksl og gor og gall móti politiskum mótstøðu- monnum. HVUSSU samdir føroyingar enn eru um at halda fast um ríkisfelagsskapin og brúka støðuna í dag til at knýta enn tættari bond við Danmark, so eiga vit ikki nú at gera alt tað stríð og arbeiði, sum er gjørt á sjålvbjargnisleid, til einkis. Nettup tað gera vit lata vit sambandsflokkin sleppa framat valdi- num við einum heilum horda av ting- monnum. Ein kann altíð tjakast um, hvør vítt tað er gott og sunt við útskifting - men tað eigur Føroya fólk at gera sær greitt, at sjálvsvirðingin - føroyski identitetur okkara - verður fyri álvarssomum bakkasti kemur sam- bandið einsamalt at ráða fyri borgum. Og hvussu nógv vit enn lasta føroyskum politikarum, embætismonnum o.g fyri støduna vit eru komin í, so eigur hetta ongantíð at verða brúkt sum grund til at vit gerast undirbrotlig og missa alla sjálvsvirðingina. Hvussu nógva hjálp vit enn fáa úr Danmark og hvussu góðir danir enn fara at vera við okkum, so eru tað bert vit sjálvi, sum eru før fyri at skapa, varðveita og menna virðini í hesum landi, bæði tey materiellu og tey mentanarligu virðini. Meira enn nakr- antíð áður hava vit brúk fyri at bjóða okkum sjålvum av sum føroyingar og læra av okkara mistøkum. At tveita alt fyri borð og saman við tí svarta sam- bandinum at leggja seg í føvningin á dønum fyri well er tað mest jånkasliga, ið vit kunnu gera. Hetta er nakað. sum tey mongu, ið sambært veljarakann- ingarnar, eru farin at fjeppast uppi í sambandsflokki, eiga at hugsa meira um í hesum ári. Sambandið er einki alternativ, so einfalt er tað. Skal nakað alternativ finnast, so má hetta eftir okkara tykii vera innan fyri verandi samgonguflokkar. Við ødrum orðum ein ávís endurnýggin innan hesar flokkar. Tá so stór ónggd tykist at vera við hesar flokkar, so má tað vera uppgávan hjá somu flokkum, um teir ætla at halda fram eftir komandi val, rætt og slætt at rannsaka seg sjálvar. T.d. við m.a. at seta nýggj og yngri fólk við. Hetta er nakað, sum javnað- arflokkurin átti tíkið upp í størsta álvara. Flokkur, sum ikki alla tíðina roynir at fáa yngra ættarliðið við og at halda tí til - eisini tá ræður um uppstilling til val - hann sovnar og verður gloymdur. VIT eru øll greið yvir, at í slíkum tíðum sum nú eru flokkar noyddir til at ganga við úl neyðsemjur, kompromiiir, sum oftani ganga ímóti grundleggjandi hug- sjónum. So er eisini við javnadarflokk- inum. Men spurningurin er, hvussu nógv tú skal selja av tínum hugsjónum. Har má vera eitt mark. Og tá hetta mark er rokkið, tá eigur flokkurin at um- hugsa, hvat telir mest: at sita við valdinum fyri einhvgnn prís ella at verja síni grundsjónarmið fyri einhvønn prís. Tað stendur púra greitt, at teir flokkar, sum minst av gllum samsvara við grundleggjandi sosialdemokratik sjónarmið, eru fólkaflokkurin og sambandið. Hóast javnaðarflokkurin hevur verið í samgongu við hesar flokkar, so stendur kortini greitt, at hugsjónarliga kluftin millum teir og javnaðarflokkin er djúp. TAÐ 2r eitt år til val. Hesa tíðina eigur javnaðarflokkurin - umframt at halda fram við at hava part av ábyrgdini av rikna politikkinum - at rannsaka seg sjálvan og í stórri mun at leita aftur til réturnar. Hverjar ópoppulerar avgerðir flokkurin enn hevur verið við til at taka og hvørji mistøk hann enn hevur framt, so er tann sosialdemokratiska hugsjónin tann besta. Tað er aftur til røturnar í hesi hummanistisku, menniskjansligu og solidarisku hugsjón vit skulu leita til - og skal henda tráðan virka sum ein katalysator til tess at finna fram aftur lívsvirðini, bæði tey andaliga, menn- iskjansligu og tey mentanarligu lívs- virðini. Jú víst hevur sosialdemokrat- iska hugsjónin nógv gott at geva tí føroyska samfelagnum komandi torføru árini. Tað ræður um hjá javnaðar- flokkinum í enn stórri mun enn í dag at leita aftur til sínar sosialdemokratisku røtur og lata hesar skapa åvøkst í aftur samfelagnum. Tá hava hvørki ein myrkalagdur og .afturhaldssinnaður sambandsflokkur ella ein yvirmaterial- istiskur profitparalyseraður fólkaflokkur nakran tjans.