hósdagur 13. januar 1994síða 9

> fortalt - sytt fyri at skriva undir roknskapin, tad er, at teir góðtóku hann ikki. Slíkt eigur sambært bankalógini straks at fáa avleiðingar. Tá ið danska bankaeftirlitid at enda tók sær um reiggj og koyrdi hann á navarin í 1952, tá kom búskaparligur stígur í í Føroyum, og vinnulívið raknaði ikki við aftur fyrr enn fleiri ár seinni (60 milliónagrunnurin). Tá gjørdi danska bankaeftirlit- ið ikki skyldu sína, tí teir skuldu sjálvandi havt talað at og steðgað óregluligu framferðini í góðari tíð, áðrenn bankin kollsigldi. Tað sær ikki mætari út, enn at søgan endurtekur seg, tí júst tað sama hendir so aftur í øktobur 1992. Bankæeftirlitið gjørði ikki skyldu sina. So seint sum á sumri í 1992 segði ein av donsku monnunum í banka- eftirlitium um støduna í Sjóvinnubankanum, at hon var ikki góð, men tað mundi fara at legna seg kortini. Nakað soleiðis haldi eg, at Birgir Danielsen fyrrver- andi nevndarformaður Sjó- vinnubankans málbar seg. Tað tykist mær, at danska bankæftirlitið hevði kunn- að talað at fyrr og ávarað leiðsluna í Sjóvinnubank- anum um, at ovurstórur vandi var fyri, at bankin fór at koma í gjaldsteðg, men gjørðu teir tað? Tá ið teir so at enda tóku stigið, tá var tað skuldi vera her og nú. Hví fingu landsstýris- menninir so stutt skotbrá í oktobur 1992? Var tað í roynd og veru fyri neyðini, at Sjóvinnubankin mátti og skuldi fara á tinnuna eitt til- oktobur? Hví skuldu lands- at tuska frá forsætisráðnum til tjóðbankastjórans og aft- ur til forsætisráðharrans eft- irnøkrum fáum tímum? Hví kundu hesir menn ikki fáa virðiligari = viðferð? Hvi skuldu teir ikki sleppa at summa seg? Eg kann hugsa mær, at teir hava verið skelkaðir og kanska eisini fjálturstungnir. Um leikur fór soleiðis fram, so kann -Danir hava við frágreiðingunum hjá Ráðgevandi Nevndini vitað, ella, ið hvussu er, grunað, hvussu endin fór at vera, og tí hava teir so ella so eisini moralska á- byrgd tað hava verið tilætlað psykologisk herferð, ið dan- ir nýttu til tess at gera før- oysku samráðingarmennin- ar moyrar og mótlítlar. Gud veit, at vit høvdu ikki mála- kort á hondini, so longu frammanundan var stødan veik hjå okkum føroy- ingum. Hesir neyðar menn fara frå forsætisráðharran- um til tjóðbankastjórans og aftur til forsætisráðharrans. Tá ið teir komu aftur til for- sætisráðstovuna útteipaðir, liggur skrivaður sáttmáli á borðinum, sum føroying- amir við smáum broyting- um skuldu undirskriva. Take it or leave it! Atli P. Dam og Jógvan Sundsstein skrivaðu undir og hava helst hildið, at nú var henda hætt- isliga og ótespiliga roynsla av, og ongantíð komi hon aftur, nú var leyst og liðugt. Kreppan var avhæsað. Er tað hugsandi , at Schliit- er forsætisráðharri og tjóð- bankastjórin vistu, at hetta var bara fyrsti leikur í long- um talvi? Tað hevði verið forvitnisligt at sæð, hvussu leikur fór. Er einki upprit frá fundum í forsætisráðnum, ella hava teir har ongantíð umrøtt støduna í Føroyum? Sjåldan er ein båran støk, søgdu teir gomlu. Fyrsti brotasjógvurin breyt sum eitt skot av himli í sólarljósi og høgum heiðri í oktobur 1992, og trý onnur ólegi komu honum á baki: Í febr- uar 1993, í mai 1993 og aftur í oktobur 1993, og tá ið vit svøvnpiskut høvdu narr- að eyguni, var einki eftir, allur búskapur okkara var horvin, var tikin út á sjógv. Fýra ferðir eru kosnu menn okkara farnir tunga Kanossaferð (biddara- gongu) til Keypmanna- havnar. Var tað fyri neyð- ini? Ella var hetta eisini leikur, ið hevði til endamáls at eyðmýkja og bloyta sam- ráðingarmenn okkara - og føroysku tjóðina? Um danskir stjórnarmenn - og Danski Banki ikki at gloyma - vistu eins lítið og føroyingar, so er hóast alt ein lítil uggi í tí, at so vóru hinir ikki smettin frægari enn okkara menn. Men ikki hugsi eg, at so var. Rætt er tað, at føroyskir politikarar vóru firtnir hverja ferð danska ráðgev- ingarnevndin púra beint á- varaði, talaði at og kom við hvøssum atfinningum við- víkjandi gongdini í før- oyska búskapinum, men Danmørk hevur verið í kreppu síðani 1973, so niðri á Kristiansborg dugdu menn at lesa døpru frå- -Hvør veit, hevur danska banka- eftirlitið longu bílagt ferðaseðil, og ætlar sær at koma heim higar at snara lykilin í lás í Føroya Spari- kassa, tí tað skal ikki bera til í framtíðini at reka bankavirksemi í Før- oyum? greiðingina, soleiðis sum hon átti at lesast, tá ið vís- menninir løgdu hana á borð- ið hjá forsætisráðharranum. Tí ivist eg onga løtu i. At danir hava virt okkum sum javnlikar tey farnu tjúgu árini, ivist eg heldur ikki í, og júst tí hava teir kanska hvept seg við í fyrstu syftu at leggja beinleiðis uppí, men teir hava vitað, ella, ið hvussu er, grunað, hvussu endin fór at vera, og tí hava teir so ella so eisini moralska ábyrgd. Eru Før- oyar ikki målsøki, ið liggur beinleiðis hjá forsætisráð- num, og varð frágreiðingin hjá ráðgevingarnevndini ikki løgd á skrivborðið hjá forsætisráðharranum? Er tað ikki so? Ein frågreiding, sum år um ár gav før- oyingum 03 í vitnisburði, men fingu vit nakrantíð fyrst munnliga og síðani skrivliga ávaring frá for- sætisráðharranum sjálv- um? Hví seta ráðgevandi nevndir á stovn? Hvat var setningur hennara? Eg spyrji bara. Eisini kundi verid skoytt uppí, at um danskir stjórn- armenn ikki hava viljað lagt uppí, so áttu teir um íkki annað at hugsað um danska ríkiskassan, sum, ið hvussu so er, er teirra ábyrgd, tí kanska ikki-danskt hann verður eisini raktur av føroysku kreppuni. Undirgrundarmálið Timeo Danaos et dona ferentes Føroyskir og danskir em- bætismenn og politikarar togadust aftur og fram i samráðingum um yvir- valdsrætt okkara til undir- grundina, og føroyska sendinevndin kom heim- aftur til Føroya aftur og aft- ur sum av torvheidum, men so knappliga glapp, alt gekk sum eftir lunni, Schliiter forsætisráðharri kemur í desembur 1992 til Føroya eftir oktoburskelkin, bros- andi, blíður og týður, at skriva undir sáttmálan um føroyska yvirtøku av undir- grundarmálinum. Vit vóru ovfarin, vit fingu stórfingna jólagávu frá dønum, jóla- gávu, sum vit í roynd og veru áttu frammanundan. Longu tá vóru tað fólk, ið helst spurdu seg sjálvi, um okkurt mundi búgva undir, sigið mær, søgdu helst fleiri, ruggar alt rætt? Ljót hugsan, men hvat er í roynd og veru farið fram í undir- grundarmálinum, síðani bankar, land og fólk fóru á heysin? 22. desembur 1992 gav føroyska landsstýrið donsku stjórnini lyfti um oljuvinnusamstarv. Í gerð- arbókaruppritinum frá 12. oktobur 1993 undir punkti d standa treytimar, ið danska stjórnin setur okkum í sam- bandi við møguligar olju- inntøkur. Treytirnar eru siduliga orðaðar, ikki kann annað sigast, men tað verð- ur spennandi at frætta, hvat úrslitið av felagssamráð- ingum, sum skulu vera hes- um viðvíkjandi, fara at hava við sær. At vit mugu rinda dønum lánini aftur, og at blokkstuðulin verður skerdur, um vit fáa oljuinn- tøkur, er bæði rimiligt og sunt, men vit mugu vóna, at úrslitið av samráðingunum ikki verður, at rásarúm Tíðindablaðið EI Nr. 8 — 13. JANUAR 1994 Síðag okkara verður skert, at vit verða gøllhildin av donsk- um oljuáhugamálum. Hugsið tykkum um DONG (lesið:Mærsk) verður høv- uðsarbeiðsgevi, og Danski Banki (lesið: Mærsk) fær klórnar í eindarbankan. Tá standa vit penir. Mær dámar ikki at kanna mær bitan, fyrr enn hann er svølgdur, men fáa vit olju upp úr føroyskum sjógvi, so verður tað í roynd og veru einasti kansur, vit nakrantíð fara at fáa, at styrkja før- oyska búskapin dyggiliga, um tað skuldi hent, at tví- skinningur kom í, tí hótta- føll, mugu vit rokna við, fara altíð at raka okkum við ávísum millumbilum. Vit kunnu geva dønum burtur- av, gamaní, og fyrr var illa, men vit mugu undir ongum umstødum lata ognarrætt og avgerðarrætt okkara til før- oysku undirgrundina gleppa okkum av hondum. Aðramáta, hevði tað í grundini verið púra óhugs- andi, um olja einaferð fór at spríkja upp úr føroysku undirgrundini - um nakað føroyskt óljugki verður - at vit ikki høvdu verið so beinasamir at latið danir fingið burturav? Eitt er ið hvussu er greitt, og tað er tað, at roknast má við, um olja er, verður avlopskapi- talur, ið sjálvt ikki vit fáa gloypt, sjálvt um vit hava dugað væl at skvatlað pen- ing burtur. Eru serstakar grundir at halda, at danir ikki eiga at hava, ella kunna hava álit á okkum? Hava teir ikki tað, so er lítil grund at halda fram við ríkisfel- agsskapinum. Fossbankin. Fimti skelkurin kom so í oktobur-novembur í fjør, ti tá snaraði danska banka- eftirlitið lykilin í lás í Foss- bankanum. Lítlibeiggin í føroyska bankaheiminum mátti geva upp andan. Hann Framhald á síðu 15