fríggjadagur 14. januar 1994síða 2

Føroya fólk »Sethusaloysnin« er ikki nóg mikið og annað munagott má gerast Ferð eftir ferð hevur Sosialurin víst á, at stødan hjá nógvum sethúsaeig- arum er trupul. Somuleiðis hevur blaðið heitt á fíggingarstovnar og myndugleikar um at bera so í bandi, at fólk kláraðu at sita í sínum egnu húsum. Men higartil til fánýtis. Tå figgingarstovnarnir nýggjársaft- an bodadu frå rentulækking og ødr- um tilboði, høvdu óivað nógv roknað vid nøkrum ødrum. Kanska roknaðu fólk vid størri rentulækking, gene- rellari nidurfrysting ella eini gene- rellari avskriving. Tað ljédar av nógvum, tå sagt verð- ur, at »loysnin« merkir 15—17.000 krénur—ella heilt upp í 30.000 krón- ur, um allir møguleikar verda nyttir fult út. Men her eru nógv »men«. Tølini eru bruttotøl — altso fyri skatt — so netto er bara talan um einar 500 krónur um mánaðin fyri eitt húski, sum skyldar eina stívliga millión, sambært álítandi útrokn- ingum. Harafturat skal havast í huga, at tað er sera dýrt í longdini at leingja eitt lán. Fer ein lántakari, sum bygdi í áttatiárnum, og t.d. hevur eini 15 ár eftir at gjalda, at leingja eitt lán upp í 30 ár, kann hann rokna við at skula gjalda eina hálva milli- én eyka í rentuútreiðslum. Og ikki er serliga hugaligt at vita sær tað, at tú skalt gjalda hetta góða lán, til tú ert eini 60—70 ár. Lat okkum sláa fast, at stødan er trupul, men latum okkum eisini sláa fast, at talan er um menniskju. Um familjur vid børnum, sum siggja, at livsgrundarlagid er hétt og at heimid syndrast. Og av hesum stendst ampi og tregi, nivandi dagar og svøvnleysar nætur. Ti må og skal okkurtgerast, um ikki moralska for- fallið verður fullkomið og ein fólka- uppreistur tekur seg upp fyrr ella seinni í ár. Ein generell avskriving er ikki ser- liga hugalig, tí hon rakar so ónatúr- liga órættvíst. Onkur hevur kanska bygt bíliga, roynt at goldið hvørjum sítt skjótast tilber, og hevur annars livað og brúkt innan tann karm, sum inntøkan hevur sett — sjålvt við marglætis-ørskapinum i áttatiár- unum í huga. Grannin hevur kanska hinvegin bygt dýrt og fíggjað bil og bát í húsa- láninum, sum var heilt vanligt í áttatiárnum. Men nú er inntøkan minkað, annar hjúnafelagin er kanska arbeiðsleysur, og tey klára ikki skyldurnar. Nú mæla tey til, at bankarnir av- skriva skuld, tí tey klára seg ikki. Bankarnir hava jú fingið peninga- innspræning í sambandi við burtur- leggingar upp á sethús, so hví ikki avskriva, spyrja tey. Men hvat sigur grannin. Spyr hann ikki, hví skal eg gjalda — umvegis skattin — fyri marglæti hjá hinum, sum ikki dugdu sær hógv? Tí er ein avskriving ódámlig, líka mikið um hon er individuell ella um hon er generell. Hetta er stødan í nógvum førum, men langt frá øllum. Tað eru eisini tey, sum hava bygt bíliga, men eru vorðin arbeiðsleys og klára heldur ikki at gjalda eina skuld, sum er hálv millión ella minni. Áhesum stað skal ikki verða sagt, at fíggingarstovnarnir ikki kundu havt lækkað rentuna meiri, men enn vita vitikki, hvussu beinasamir teir eru í sambandi við at niður- frysta skuld, og hvussu stóran týdn- ing hetta fær fyri sethúsaeigaran. At tosa um, at sethúsavirðið er 300.000 krónur ella 500.000 krónur er ikki rætt. Talan var um eina met- ing av pantvirðinum hjá einum banka. Somuleiðis er burturvið at tala um, at bankarnir hava avskriv- að niður til hetta virðið. Bankarnir hava av roknskaparligum ávum, og eftir kravi, sett pening av móti tapi, ella burturlagt, sum sagt verður. Og ikki fyrr enn eitt tap er ásannað, verður peningurin avskrivaður. Ísambandi við at fyrireika >sethúsa- loysnina« hava figgingarstovnarnir roknað út, hvussu nógv eitt húski skal hava fyri at klára seg. Sambært teimum loyniligu tølunum skal eitt meðal húski — eftir skatt — hava umleið 4.500 krónur til mat, klæði o.a. neyðugt. Harafturat koma einar 5-6.000 krónur til fastar útreiðslur sum olju, el, telefon, tryggingar, sjúkrakassa, fakfelagsgjald, barna- garð o.a.tl. Harafturat kemur býli. Tier ikki so ringt hjá landsstýrinum at áseta hungursmark. Hevur eitt húski ikki áleið hesa upphædd, tå útreiðslurnar til býli — eftir avtalu við figgingarstovnarnar —eru tiknar frá, má tað almenna koma inn í myndina, til onnur loysn — t.e. minni kommunuskattur — er funnin. Tað ber bart út ikki til at reka fleiri fólk út úr húsunum, út í vónloysi ella av landinum. Tað mugu og eiga land- sins myndugleikar at gera sær greitt. Tórstein Pállsson, íslendskur fiskimålarådharri: Føroyingar eiga ikki at bera ótta fyri handilskvotum -Íslendingar hava havt góðar royndir av eini skipan við umsetiligum kvotum sigur íslendski fiskimálaráðharrin, Tórstein Pállsson við Tíðindablaðið Sosialin. Hann hevur júst vitjað í Føroyum, har hann og fóroyski starvsfelagi hansara, Tummas Arabo endurnýggjaðu avtaluna millum londini um sínámillum fiskiveiði 6. januar var fundur millum = Oyska fiskiskapin í is- umboð fyri íslendskar og lendskum sjógvi og ís- føroyskar fiskivinnumynd- lendska fiskiskapin í før- ugleikar í Tinganesi. For- oyskum sjógvi í 1993. Við- maður fyri íslendsku sendi- Víkjandi veiðumgguleikun- nevndini var Porstein Påls- um í 1994 samdustpartarnir son, fiskimálaráðharri, og um at miða ímóti møgu- fyri føroysku Thomas Ara- leikum á sama stigi sum í bo, landsstýrismaður. 1993. Báðir partar skulu Partamir umrøddu før- endaliga samtykkja av- taluna í næstu viku. Partarnir fóru igjøgnum samstarvið um fiskirann- sóknir og teir fiskastovnar, sum eru á havleiðunum hjá báðum. Semja var um at taka stig til at fáa í lag sam- starv við onnur lond, sum partarnir hava fiskastovnar saman við, serliga viðvíkj- andi norðhavssildini. Dent- ur varð lagdur á tørvin á at samskipa fiskirannsóknir á víðu havleiðunum vestan fyri fiskimarkið hjá báðum londum. Partamir umrøddu sjón- armiðini viðvíkjandi at - gagnnýta hval og kóp, ser- liga seinastu gongdini í al- tjóða hvalaveidunevndini, IWC, umframt arbeiðið í NAMMCO og ødrum al- tjóðafelagsskapum. -Vit vita, at føroyingar eru í stórum trupulleikum. Tað eru vit eisini. Men vit vilja hava gott samband Vit. hava havt vinabond millum londini í mong år, og tey fara vit ikki at slíta nú di íslendski fisldmálaráðharran við føroyska starvsfelag sín í Tinganesi í farnu viku. Mynd jan nú segði íslends við føroyingar, sum vit hava havt vinarbond við í mong ár. Tí er tað mín avgerð at skjóta upp fyri íslendsku stjórnini at endurnýggja avtaluna sigur Tórstein Pállsson. Tað er semja í fiski- vinnunevndini í íslendska altinginum um at endur- nýggja avtaluna, men mót- stødan innan vinnuna er stór, hetta tí at toska- kvotan er nógv skerd. Tórstein Pállsson sigur seg annars vera sera nøgd- an við ES-avtaluna, sum kom í gildi á nýggjárinum. Hetta er avtalan við ES, sum gevur íslendingum tollfrælsi fyri allar fiska- verur. Íslendski fiskimálaráð- harrin sigur, at tað er ikki á skránni í Íslandi at søkja Framhald á síðu 5