fríggjadagur 14. januar 1994síða 12

Síða 12 Nr.9—14. JANUAR 1994 Tíðindablaðið CD =“ okkum at hava útflutnings- vinnu uppi á landi, sum kann kappast við stórar út- lendskar fyritøkur, so vit fara altíð at noyðast at dúva upp á fiskivinnuna. Sjálvt um tað ljóðar legið beint nú at tosa um banka- virksemi, so er tað hugs- andi, at tað hevði loyst seg hjá okkum at boðið út- lendskum stórbankum stóð í Føroyum. Pinkulandið Liktenstein og Luksem- borg byggja í stóran mun búskap sín á bankavirk- semi, men tað er einki at taka seg aftur í, at danir høvdu ikki latið sær lyndað, at vit royndu okkurt tílíkt, og fyrsta ábendingin er kanska júst Fossbankin. Landsstýrið arbeiddi við ætlan um FAS-skipan, sum tað vónaði fór at geva landskassanum nakað av peningi, men danir steðg- aðu hesi ætlan uttan nakað hóvasták. Í sáttmálanum frá februar 1993 stendur stutt og greitt, at orðaljóðið í føroysku FAS- skipaskrånni skal nýta donsku DIS-skránna sum leist, einki fjas. Føroysku bankarnir Hví kunnu bankarnir ikki hjálpa húsaánarum í trong- stóðu, tá ið einki tykist 6fønrt, tá ið tað snýr seg um at hjálpa | innflutningvinnuni við stórum avskrivingum? Kemur innflutningsvinnan at bjarga okkum búskapar- liga? Allar royndir at seta okkurt vinnuskapandi í verk verða steðgaðar, tí tær loysa seg ikki, siga teir hvgrja ferð. Hvussu var tað við Kósavirkinum? Kann tað hugsast, at allur tann pen- ingurin, ið bankarnir hava til at taka, og sum vit Føroya fólk hava lánt teimum, ein- ast verða nýttur til tess tryggja teimum eitt slgð av tí peningi, ið teir fyrilitar- leyst hava lánt tænastuvinn- uni? Viltað til dómis siga, at vinnurekandi, ið ikki hevur stóra skuld einki kann fáa, tí bankin hevur einki at missa har, meðan, harafturímóti tann, ið ikki hevur dugað sær hógv, verður hjálptur, tí hann skyldar bankunum nógvan pening. Fáa vit góð vinnurekandi á henda hátt? Endurreisingin Hvar er handa nógv um- rødda endurskipanin av før- oysku skuldini? Høvdu vit verid sjålvstødugt land, so høvdu útlendsku långev- arnir roynt at fingið sum frægast burturúr, men teir høvdu verið noyddir at á- sanna, at ikki slapst undan lánsendurskipan fyri yvir- hevur at fáa okkurt av lænta peninginum aftur. Slíkar endurskipanir fara fram aft- ur og aftur í so at siga øllum menningarlondum, men vit, ið eru í ríkisfelagsskapi við Danmørk skulu gjalda hvort klovið oyra aftur, so má tað aðramáta røkka ella støkka. Soleiðis sær tað, ið hvussu er, út í skrivandi stund. Høvdu vit harafturímóti farið av knarvanum, so høvdu útlendsku lånveitar- amir firtnir farid til donsku ríkisstjórnina og sagt, at teir kendu ikki føroyska bank- an, ið teir veittu lánini, og teir kendu heldur ikki fyri- tøkuna, ið fekk peningin, men lánveitararnir trúðu sjálvandi, at bankarnir vóru gjaldførir, ja, ein teirra var enntá útbanki hjá pen- ingasterka Danska Banka. Teir høvdu sjálvandi spurt, um einki bankaeftirlit er, og sannleikin er jú tann, at danska bankaeftirlitið stendur sum veðhavi fyri gjaldføri bankanna, og aftan fyri bankaeftirlitið stendur Tjóðbankin. Trúvirðið hjá danska bankaeftirlitinum og donsku ríkisstjórnini hevði ikki verið stórt í út- lendskum figgjarstovnum, um tað kom til skarpsker- ingar, og einki varð gjørt. Fiskaloysi og p/f Fiskavirking Eg skal gera stutt av her, tí eg havi lítið skil fyri fiski og fiskiskapi, men fólk, ið hava skil fyri hesum siga, at smáu kvoturnar fara at hava við sær, at kanska 30% til 40% av fiskinum, ið fingin verð- ur, fer at verða blakaður út- aftur, tí hann stendur ikki mál, og fiskimenninir skulu og mugu hava líkinda úr- tóku, teir skulu jú liva, og so ræður sjálvandi um, at fisk- urin, ið verður fluttur til lands, stendur mál. Tað at 30% til 40% av fiskinum verður útafturblakaður fer so at hava við sær, at fiska- stovnarnir ikki fara at menn- ast í bræði. Nógvir fiski- menn halda eisini, at tað er púra burturvið at halda, at fiskastovnarnir fara at mennast, sjálvt um vit hava friðað gki, so leingi vit hava so nógvar trolarar. Eitt av teim fáu flaka- virkjunum, ið fíggjarliga stendur upp og niður í dag, er Kósavirkið í Klaksvík, og tað er ikki limur í p/f Fiska- virking. Er tað ikki logið? Vit fara helst at ásanna, at henda danska loysnin fer ikki at bjarga búskapi okk- ara. Tá ið ein tíð er frá liðin, fer kanska sjálvt Richard Mikkelsen at skilja, at stalinskur = planbúskapur dugir ikki. Hava vit før- oyingar rent okkum fastar í fiskivinnupolitikki okkara, so ivist eg onga løtu í, at p/f Fiskavirking soleiðis sum hon er í dag, eisini fer at renna seg fasta, um hon ikki longu hevur gjørt tað. Tað sigst, at 20 tonsa tungir lastbilar fara til dømis úr Havn norður til Eiðis og aðrar staðir eftir ávísum fiskaslógum. Dagin eftir koma teir aftur við til dømis 17,3 kilo av fiski. Loysir slíkt seg? Er hetta rætt? Tað sigst eisini, at flutn- ingsbondini á flakavirkjun- um í heilum verða steðgað, tí knappliga liggur ein fisk- ur so fittur og andbráður har, sum eftir hegnisligu og væl virkandi reglunum hjá p/f Fiskavirking átti at verið hagreiddur á ødrum fiska- virki. Er hetta rætt? Pokerspæl Fyrra umfar vunnu vit so dyggiliga, vit dugdu Oføra væl at søpla lænta peningin burtur, men hvussu var við seinna umfari, dugdu vit eins væl at samráðast við lángevarnar, nú tá ið neyðin stendur í durunum? Mangt bendir tíverri á, at vit ann- adhvørt einki skiltu ella vóru alt ov máttveikir í sam- ráðingunum. Danska ríkis- stýrið spældi helst poker undir samráðingunum, og teir vunnu so dyggiliga. Føroyingarnir í samráð- ingarnevndini tordu ikki at pjappa, men góvu skarvin yvir. Urslitid er, at flestu stórmálini framvegis eru 6- loyst. Tey mál, ið so ella so hava fingið loysn, eru flest- allir vinnulivsmenn og flestøll fakfelagsfólk ó- nøgd við. Kommunurnar eru eins illa fyri nú, og tær vóru fyri kreppuna, og øll duga at síggja, hvat hesin skuldar- kleppur ber í sær fyri tær og fyri okkum gl somul. Summar kommunur eiga so dánt fyri fastar lønir, hita og ljós, og tað er tað. Aðrar kommunur eru uppaftur verri fyri. Fert tú út á bygd í dag, so er tað syrgilig sjón, ið tær metir. Har er stein- deytt og øskukalt, kolsvarta hungur ræður, einki at tak- ast við, einki virksemi, einki nakað. Hevdi stødan verið nógv verri, um vit spældu hasard og fóru í gjaldtrot, land, kommunur, bankar og húsaánarar? Alt er kortini farið fyri fok og feigð. Í 1994 skal javnvág fáast á løgtingsins fíggjarlóg, tóat tað kostar lív og lund, og um trý ella fýra ár skulu vit byrja at gjalda lánini aft- ur. Tað fer at hava við sær, at hópur av fólki í føstum stórvum fara at vera upp- søgd. Hvat fer tað at týða fyri fíggjarætlanina hjá kommununum fyri ikki at tala um Havnar Kommunu? Fólkaflytingin úr Føroyum er bara so smátt byrjað. Tá ið Ingeborg Winther, Jákup Danielsen og Óli Ja- cobsen fyri stuttum í skrivi til danska fólkatingið (donsku ríkisstjórnina?) royndu at lýsa syndarligu støduna í Føroyum í dag sæð við løntakaraeygum og eygum teirra arbeiðsleysu, hevur ein hug at spyrja, halda tit veruliga, góðu fólk, at danska stjórnin ikki fullvæl veit, hvussu stødan er í Føroyum? Fólkaflytingin úr Føroyum Tá ið danska sosialmála- ráðið ráddi av, at arbeiðs- leysir føroyingar kundu fáa arbeiðsloysisstuðul, um teir fluttu til Danmarkar, var hetta sjálvandi at skilja sum góð hjálp hjá føroyingum, ið vóru komnir í trongstødu í ólukkumáta, hjá føroy- ingum, ið ikki vistu sær síni livandi ráð, men samstundis var við hesum tilboði givið grønt ljós fyri einari av størstu fólkaflytingunum í heimssøguni. Vit skulu eis- ini gera okkum púra greitt, at tað er ikki tað vánaligara fólkið, ið fer. Tá ið vit vita, at stívliga 10% av øllum dønum eru arbeidsleysir, so er tad greitt, at nógvir føroyingar fara niður til framhaldandi arbeiðsloysi. Teir sleppa at ana, gamaní, og tað er sjálv- andi av alrastørsta týdningi, men vit kundu spurt okkum sjålvi, um tað hóast alt ikki hevði verið frægari, um teir framvegis sluppu at hyggja út yvir Nólsoyarfjørð, Kun- oyargalv ella Vågsfjørd enn at sita arbeiðsleysir á fjórðu hædd í lítlari íbúð í onkrari uttanbíggjakommunu nær- indis Keypmannahavn og har sita og kúra út yvir um- hvørvi, ið er teimum púra fremmant. Vónandi vera tey ikki harumframt happ- að, tí tað, vit í hesum døgum hava lisið í donskum blød- um, eisini tíverri í seriøsu pressuni, hevur verið ikki sért ódámligt. Var tað til dømis treyta- leyst krav frá danskari síðu, at teir føroyingar, ið kundu koma undir reglurnar fyri danskan arbeiðsloysisstuð- ul skuldu og máttu fara til Danmarkar, ella var tað ikki so frægt, at føroysku sam- ráðingarmenninir spurdu, um heimild ikki kundi fáast, soleiðis at stuðul kundi veitast arbeiðsleysum før- oyingum, sjálvt um teir vórðu verandi heima? Tað er lítið at ivast í, at nógvir framfýsnir føroyingar høvdu farið til Danmarkar kortini í teirri vón, at teir fóru at fáa okkurt arbeiði, men tað er ivaleyst, at hjá mongum føroyingum er tað sárt at vera noyddir at fara av landinum at liva av ar- beiðsloysisstuðli. Hesi fólk hava ongantíð á ævini hugs- að sær, at tann dagur skuldi koma, at tey vóru noydd at flyggja úr Føroyum. Tey hava satt at siga einki val, teir ráðandi kokra tey burtur. Ikki hava tey tað heldur uppiborið. Orsøkin? Okkara ráðandi menn hava søplad framtíð okkara burt- ur. Tjóðskaparliga er hetta eisini sorgarleikur, ti børn Fert tú út á bygd í dag, so er tað syrgilig sjón, ið tær metir. Har er steindeytt og éskukalt, kolsvarta hungur ræð- ur, einki at takast við, einki virksemi, einki nakað teirra, ið eru noydd at rýma, koma kanska ongantíð at kenna seg rættiliga sum før- oyingar, um tey um fimm, tíggju ella fimtan ár koma aftur, tá ið tey øll menn- ingarár síni hava havt fastan bústað í øSrum landi við aðrari mentan og ødrum máli. Spurningurin er sjálvandi eisini, um tað hevði kostað danska ríkiskassanum meira, at latið teir føroy- ingar, ið heldur vildu vera í Føroyum, verið verandi her. Farið bara í handlarnar og kannið eftir, hvørjar vørur, har verða seldar, tær eru - óneyðugt at siga - flesttallar danskar. Føroyingar, sum í túsundatali faraniður, skulu Trýstið á danska húsa- marknaðin veksur eisini av Biskaparfrødingar meta vanliga, at tá ið land er fyri ógvisligum búskaparligum hóttafalli, gongur alt virk- semi spakuligari og sjálv- andi á lægri stødi, men tó ikki á so lágum stødi, sum var, áðrenn tær góðu tíðir- nar tóku seg upp, men eg stúri fyri, at vit í fyrstu syftu enda aftur í 50'årunum, og tað verður ikki gamansleik- ur, um so verður. Stødan i Danmørk Sjålvur hveppi eg meg vid at trúgva, at tað, ið eg oman- fyri havi illgitt um, er allur ogtaðer ikki bara at siga tað Framhald á síðu 15