mikudagur 19. januar 1994síða 11

Tíðindablaðið ED Nr. 12 — 19. JANUAR 1994 Síða 1! Sparikassin er tann síðsti skansin, tað besta Sparikassin kann gera fyri at verja henda skansan er at varðveita álitið millum føroyingar og Spa kassin m.a. møguleika til nú við at ganga skuldarum á meti verandi eigarin við húski heldur síðani fram at búgva í húsunum og rindar rentur og avdrátt til Sparikassan, men ongan annan. Úrslitið er, at Sparikassin fær allar sínar pengar, með- an bankarnir og Húsaláns- grunnurin fáa ikki eitt oyra. Sparíkassanum — Men er ikki Í dag talan um veruligt stríð millum bank- ar og sparikassar? — Jú, tað er talan um eitt ávíst stríð, tí bankarnir halda, at Sparikassin skal taka lut í teimum stóru tap- unum. Sparikassin sigur harafturímóti, at hann liggur á 1. prioriteti, og at hann tí eisini hevur ein nógv lægri rentumarginal enn hinir. Hann skal í prinsippinum hava allar sínar krónur, áðr enn bankin fær sína fyrstu. Tað hava bankarnir so ilt við at góðtaka, men Sparikassin ber seg rætt at, tí enn hevur fólk álit á Sparikassanum, og hann er noyddur at gera hetta fyri at fólkið skal varð- veita hetta álit Hinvegin kann hasin politikkurin, sum bankamir og Spari- kassin reka, koma einum parti av sethúsæigarnum til góða við tað, at teir fáa hesa sanering. Fólkini hanga gott nokk upp á skuldina hjá bankunum, men hon er í veruleikanum bara teoret- isk. Bankin fær valla gjørt nakað við hana. Tað frægasta bankin kann gera, sigur fyrrverandi bankamaðurin, er at góð- taka, at hesi fólkini sleppa at gjalda ein brøkpart av hesi skuld, tv.s. loyvi til at sa- nera hana. Tá teir ikki hava viljað sanerað hana, áðrenn sethúsið er farið á tvang, so mugu teir gera tað aftaná. ein tíkkandi bumba — Sært tú nakran vanda við ti nýggja sethúsafelagnum, um tað fer at gera álvara av sínum hóttanum? — Um eg geri! Eg hevði verið heitur um skallan, um eg var bankastjóri í dag. Hetta kann verða bumban, sum leggur alt lamið. Fara sethúsaeigararnir at gera álvara av hasum vápinum, so vænti eg, at tað verður ikki leingi, so standa føroy- ingar aftur á Kristiansborg og biðja um pengar til bank- arnar. — Hvat fara danir iå at siga og hverjum fara teir at geva skyldina fyri støduna, sethúsaeigarunum, bank- unum ella politikarunum? — Teir áttu í hvussu er eis- ini at hartað bankamar, ti tað hevur tikið so órímiliga langa tíð hjá bankunum at koma við nøkrum útspæli. Teir hava ikki trúð, at sam- felagið kundi koma so langt niður. Nú er stødan tann, at før- oyingurin er trystur so langt upp í ein krók, at nú reagerar hann. Vandin er tann, at tá hann reagerar nú, so kann føroyingurin í ávísum før- um blíva órímiligur í sínum krøvum. Fyrrverandi bankamaður- in sigur eisini, at hetta er ein alda, sum politikararnir og bankarnir hava skapt. Tað kann væl vera, at hendan aldan verður ov stór, men bankarnir og politikararnir mugu taka ábyrgdina av henni. Hvat er skilabest at gera nú? - Seta bankar og politik- arar seg ikki saman nú, so tvinga teir sethúsaeigarar- nar út í eina stóðu, sum kann verða okkum øllum til 6- bótaligan skaða. Eg vóni bara, at Spari- kassin — eisini fyri sína egnu skyld — setir seg við síðuna av sethúsaæigarunum og roynir at finna eina loysn saman við teimum, soleiðis at fólk ikki fara og boykotta Sparikassan. Hendir tað, og fólk fer at kenna tað sum at Sparikassin vil hjálpa teimum enntá yvir eina rikassan og tað hevur Spari- tvingsilssølu, co vil hann varðveita álitið og hann kemur tí íkki í nakran vanda. Hjålpir Sparikassin set- húsaeigarunum upp á henda mátan, og politikararnir og bankarnir bara lata standa til, so verða bankarnir knús- aðir. Tá koma teir næstan einki sethúsalán at hava eft- ir. Hvat Sparikassanum við- víkur, so kann hann einki gera við ta aldu, sum skolar móti bankunum. Tað ein- asta, hann kann gera er at syrgja fyri, at hon ikki skol- ar móti Sparikassanum. - Nú sigur Annfinnur í Skála í greinarød i Sosial- inum, at danska bankaeftir - litið hevur í kvittanum at kappa høvdid av Sparikass- anum, soleiðis at tá bank- arnir verða lagdir saman verður eindarbankin keypt ur av Den Danske Bank. - Tað hevði óivað verið ein ynskidreymur hjá Figg- ingargrunninum og teim- um donsku bankastjórun- um. Tað hevði komið væl við hjá teimum, um Spari- kassin reyk, men setur Sparikassin seg við síðuna av sethúsaæigarunum, so klárar hann hetta. Tað ivist eg onga løtu í. Fyrrverandi bankamad- urin sigur, at verður nakað peningamonopol í Føroy- um, so verður tað Føroya Sparikassi, tí bankarnir missa allar kundarnar. Eg trúgvi annars ikki, at bankarnir eru úti eftir at kvala Sparikassan. Bankarnir síggja ikki skriftina á vegginum - Er Føroya Sparikassi okkara síðsti skansi? — Tað meini eg avgjøt. Og til tess at halda skansan, so mugu Sparikassi og set- húsaeigarar standa saman, álitið teirra millum má und- ir ongum vmstødum måast burtur. Eg vænti, at føroy- ingar fara at royna at styrkja allar triggjar sparikassarnar f landinum. - Men hvussu klára bankarnir seg bestur burt- ur úr stóðuni? — Tað veldst um, hvat teir vilja. Sjålvur haldi eg atteir áttu at strikad 4. prioritet. Men eg eri bangin fyri, at teir meta ikki støduna n6g ålvarsama, teir siggja ikki skriftina å vegginum. Annars eri eg ikki samd- um við nógvum av teimum fólkum, sum siga, at rentu- lækkingin hjá bankunum ikki hjálpir nakað. Fyrrverandi bankamad- urin heldur annars fyri, at nú rentan er lækkað, kanska ikki nokk men nokkso nógv, so liggur næsta út- spælið hjá politikarunum. — Eg fati ikki, at peninga- stovnarnir hava gingið við til at lækkað rentuna uttan at hava tryggjad sær, at rentulækkingin ikki varð et- in uppaftur av lands- og kommunuskatti. Teir áttu at lækkað rent- una við teirri treyt, at landið antin hækkaði rentufrá- dráttin ella lækkaði skattin. Eg eri eitt sindur bilsin, um teir ikki hava gjørt tað. Hava teir ikki gjørt tað, so haldi eg, at landsstýrið átti at sagt, at nú hava peninga- stovnarnir lækkað rentuna, so nú fara vit at lækka skatt- in ella td. avtaka oljuav- gjaldið ella avtaka mvg á olju og SEV. kassanum til góða Fyrrverandi bankamaðurin sigur víðari, at sparingin hjá fólki í rentuni kemur lands- kassanum til góða. Har átti landskassin at verið so mik- ið at sær komin, at hann segði, at nú tá peninga- stovnarnir hava víst ein góðan vilja, vil landið gera tað sama. Tað ræður hóast alt um at lætta um hjá hesum fólkun- um. Landið kundi kanska eis- ini sagt, at tað vil lækka skattin men treytað av, at bankarnir geva eina tonn afturat niðureftir. — Tað er meira tydningar- mikið enn nakrantíð, at bankar og landsstýrið stinga høvdini saman. Hendir einki, so vænti eg, at bank- arnir fara aftur. Einasti vandi fyri Spari- kassan er, at so nógv fólk flytur av landinum, at tað ikki verða fólk nokk til at búgva í húsunum, tí tey tómu húsini hava í prin- sippinum einki virði. Fyrriverandi bankamað- urin tekur uppaftur, at tað í nógvum førum kann vera betri, at húsið fer yvir eina tvingsilssølu og at fólkini keypa húsini aftur fyri ein bíligan penga. - Og eg dugi ikki at síggja annað enn, at Sparikassin må spæla við í hesum spæli fyri at tryggja síni egnu lán. Hann heldur annars, attað besta hevði verið, um pen- ingastovnarnir samdust um at strika allan 4. prioritetin, niðurfrysta 3. prioritetin og lækka rentuna fyri priori- tetirnar frammanfyri. Tá hevði tað munað. Hann heldur tað eisini vera skeivt av myndugleik- unum bara at økja um skatt- in, tí tess meira tú strammar tummilskrúvuna, tess minni kemur í veruleikan- um inn í skatti. - Vandi er fyri stórri svørtum arbeiði. Tí er ein- asti útvegur at lækka skattin i =. * um somu tíð sum peninga- stovnarnir geva seg enn meira. Fessbankin! Vit spurdu fyrrverandi bankamannin, hvat hann heldur um gitingarnar um, at danir ynsktu ikki at Foss- bankin skuldi lata uppaft- ur! — Orsøkin til at Fossbank- in ikki varð bjargaður haldi eg hevur verið eitt ynski frá dønum. Tað hendi við á- virkan frá Fíggingargrunn- inum og við hjálp frá donsku stjórnini. Tað hevur verið praktiskt hjá teimum at eliminera ein nýggjan konkurent til tann nýggja samanlagda bank- an, sum ein hevur ætlað sum eitt bankamonopol. Men her haldi eg, at menn hava forroknað seg. Tá nú kundarnir í Fossbankanum kunnu fáa eina munagóða sanering í mun til hini, so kunnu hinir bankarnir vænta nógv fleiri misnøgd viðskiftafólk við kravi um skuldarsanering. Annars er tað gott, at peningastovnarnir ikki bjóða búnum nakað fyri lánini sæð við eygunum hjá lántakarunum í Fossbank- anum. Fyrrverandi bankamað- urin heldur tað eisini vera rætt, tá Sparikassin ikki vil geva sethúsafelagnum hjá Fossbankanum eitt samlað lán, tí hann dugir ikki at síggja, hvussu hetta skal umsitast, tá lánini í Foss- bankanum hava so ymisk virði. Og hann heidur fram: — Tá tað verður sagt, at lán- takararnir í Fossbankanum eru sleptir upp á fjall, sjálvt Framhald á síðu 16 Helst fer Havnin at verða fyri einum skrædli í hesum árinum, ikki minst orsakað av trupulleikunum hjá sethúsaeigarunum