mikudagur 9. februar 1994síða 2

Fiskiveiða - framleiðsla og sela HETTA eru loysunarorðini til tess at fáa samfelagshjólini í gongd aftur og harvið fáa stegðað teirri herviligu og oyðandi kreppuni í landinum. Fiskastovnarnir eru niðurfiskaður og ella oyddir av nátúrligum ávum. Tað eru ymiskar meiningar um hetta, alt efitir um tú er fiskimaður ella fiskifrødingur. Undir øllum umstødum eru menn samdir um, at stovnarnir eru illa fyri, og at tað ti eigur at vera farið hóvliga fram. Nú tað sær út til at fara at bera til at fáa fisk í altjóða sjógvi eru vit lutvíst aftur við sviðusoð, tí júst tey stóru og góðu skip- ini, sum høvdu egnað seg væl til hesa veiðuna, eru gloppin okkum av hond- um. Útlendingar hava fingið tey fyri lítið og lætt. Nú verður so kortini roynt at fáa sum mest burtur úr, men tað stendur helst púra greitt, at kemur ikki broyting í veiðuna í hesum árinum, so fer at síggja rættiliga svart út. Nærum allar fløgur og broytingar eru gjørdar við tí í huga, at fiskur skal koma aftur í so stórum mongdum, at hann kann føda tey flestu virkini. Men tað eru teir, sum eru meira avgjørdir og realistiskir (halda teir í hvussu er sjálvir) og sum bart út siga, at her vendist ikki við. Fiskurin er farin. Har er einki at heinta, hvussu vit enn vóna og vóna. Hetta er ikki sért av dómadagstalu og sjálvandi er ilt hjá teimum, sum ikki eru serkøn á fiskivinnuøkinum, at meta um, hvør hevur rætt - optimistarnir ella pessimistarnar og hvgrjir av hesum eru realistar. MEN hvussu tá vit tí syndri av fiski, sum kemur upp á land kundi verið spurt. Jú her vísir tað seg, at gongdin heldur fram, tann syrgiliga gongdin, har traditión og vånaligur fiskiframleidslu- politikkur hevur hildið okkum sum trælir væl og virðiliga leinkjaðir til eina lítisverda blokkframleiðslu. Vit síggja, at sjálvt toskurin, sum skuldi verið ein vælafiskur at virdisøkt og selt sum fyrsta floks góðskaða vøru, har fer um garðin, har hann er lægstur, nevniliga inn í hálvfabrikatamaskinumar til forn- aldarliga blokkvøru. Her er okkurt ravruskandi galið. Ein skuldi ærliga tal- að trúð, at vit høvdu lært av fortíðar syndum, har ein monopolfiskasgla við framstandandi fólkafloksmonnum á odda leinkjaði alla føroyska fiska- framleiðslu til tað bíligastu søluvøruna, blokk. Men slíkar fastatøku hava hesir menn við undanfarna fiskasglustjóra BD og eisini sjóvinnubankastjóra á odda havt á allari føroysku fiskivinnuni, at hon blint - við bindi fyri eygunum - fylgdi boðunum: nevniliga sum skjótast og lættast at sleppa av við veruna, líka mikið, hvat tú fekst fyri hana. Ein eintáttað framleiðsla skuldi seljast í so stórum nøgdum sum gjørligt til so fáar seljarar sum gjørligt. nærum uttan mun til prís. OG her eru við so við triðju misgerðina í føroyskari fiskivinnu, sum eisini í dag vísir seg at hava sera ilt við at verða broytt, útskift og endurnýggjað, nevni- liga sølulidid. Sop nógv er tosad um hetta við sølu, at tað er um at koma inflatión í orðið, og tað er spell, tí hetta er lyklaorðið - tað er ein hin týdn- ingnarmesti lykilin til at loysa upp fyri okkara kreppu. Vit hava sæð, hvussu vit hava fiskað stovnarnar niður fyri at gagna tonsamentalitalinum, og vit hava sæð, hvussu vit hava hópframleitt ódýra hálvfabrikatavgru burtur úr hámettum fiski og fingið alt alt ov lítið burtur úr. Hvussu kundi ein krevja av søluni, at hon skuldi vera eitt petti frægari enn longu umrøddu liðini, tonsamentali- teturin og blokkhugburðurin! NÚ kann ein sjálvandi venda myndini og siga, at tað varð sølumentaliteturin, sum varð orsgkin til, at vit løgdu okkum eftir at hugsa í nøgd og síðani at framleiða tað mestu einfaldu veruna. Tað var rætt og slætt nøgdard og blokk- sélufilosofiin hjá leiðsluni í Fiskasgluni, sum stýrdi og beint bæði veiðu og framleiðslu á hond og fót. Í hvussu er síggja vit, um vit hyggja í bakspeglið, at øll hesi trý liðini hava verið stýrd av eini monopolkendari organisatión, sum als ikki vildi lurta eftir drum sjónarmiðum og sum bant seg so fast til nakrar stórar kundar, ( sum hava til málsetning at keypa bíliga og lítið vidgjørda råvøru til sjålvir at góðska og virðisgkja) at hetta í veru- leikanum forðaði fyri menning av føroyskari fiskivinnu. Neyvan nakrantíð í heimssøguni hevut ein fyritøka og ein stjóri hava so stóra ávirkan á gongdina í einum samfelag sum umrøddu. Hetta verður ikki sagt fyri at frátaka politikarunum ábyrgd, men hesin eini maðurin, sum í dag stendur fremstur í Rættleiðing viðvíkjandi »Føroyar I Fokus« 20. januar 1994 hevdi Sosi- meira markant dømi, men hevur biðið meg vátta, at alurin eina samrødu við lattað fara. hetta veruliga vóru útreiðsl- undirritaða um m.a. trupul- Orsakað av at eg sjálvur umar. leikarnar við fíggingini av — varskeivt kunnadur, nevndi Gamalt er at siga, at fåur Arbeidsloysisskipanini. eg í samrøduni at tiltakið lýgur meira enn helvtina, Fyriat setatorføru tíðinaí | »Føroyar í Fokus< kostaði men av misgáum havi eg dag í relatión til tíðina mið- = uml. 25 mió. kr. Men hetta gjørt tiltakið góðar fýra skeidis í 80'unum, tók eg taler heilt burturvið. ferðirnar ov dýrt. »Føroyar í sum dómi tiltakið »Føroyar Seinni hevur m.a. Karl Fokus« kostaði 5,9 mió. kr., í Fokus<. Sjálvandi hevði Nolsge sett mær fyrispurn- og landskassans partur var borið til at funnið okkurt ing hesum viðvíkjandi, og kr. 3.125.000,-. fólkaflokkinum og við peikifingrinum á lofti, hevur saman við hesi stóru monopolfyriøtkuni Føroya Fiskasølu og Okkara banka styrt føroyskum vinnulivi úr A til Z. Og so inngrógvin hevur teirra arbeiðsháttur og u-landakendi veiðu-, framleiðslu- og sølupolitikkurin verið, at vit framvegis í dag hava ilt við at sleppa honum. TÍÐIN er komin hartil, at vit seta kikaran fyri ikki at siga sjóneykuna á sølupartin. At ung fólk koma til og gera upp við aldargamla hugsunarháttin: at leypa upp um garðin, har hann er lægstur, tvs. ístaðin fyri at havt brúkt evni, hugflog og vilja til at fara út til keypararar og kundararnar at vísa fram alskyns dygarvørur úr okkara fiski, hava tikið telefonina og ringt upp sama nummar ár um ár fyri bara at endurtaka: at nú eru so og so nógv tons av blokki á veg. Og so stór hevur líkasælan verið ella manglandi professionalisman at meta sølu av fiski sum eitt fak, at keypararnir aftur og aftur hava lumpað okkum og tíkið okkum við nøsini við pástandum um reklamatiónir, sum hava kostað okkum sera dýrt. TAÐ tykir sum at alt ov fáar broytingar eru hendar á hesum gkinum. Tað var tann tíð, tá ein kendur føroyingir mælti tey rámandi orðini: at Fiskasølan snork svav og at alt var steindeytt á Fiska- søluni. Hesin maðurin mundi mist bæði arbeiði og verið settur fyri ein “hægri dómstól", so grovar vóru åkærurnar móti honum aftaná, at hann sum so mangur annar valdi ikki at gera meira burtur úr men at tiga. Hvor tann, sum dittaði sær at tala Róma mitt ímót skuldi fáa sviðan at merkja. Í dag eru tað lutvíst nýggjar kreftir í søluvinnuni, men enn hava vit mertk alt ov lítið til slóðbrótandi og kollveltandi broytingar á søluøkinum. Framvegis bera vit okkum í stóran at sum vanligir distri- butørar av fiskavørum. Fiskasølan - sum sjálvandi eisini hevur havt stóran týdning í aðrar mátar - hevur “sett" seg á søluna og gjørt sólu av fiski til sítt monopolgki. Nú er so bygnaðurin broyttur í hesi fyritøku, men vit hava enn ikki fingið nógv at vita um, hvat henda fyritøkan ætlar - um hon ætlar at halda fram í somu fótafetum sum hjá undanfarnum leiðslum, har tonsa- og blokkmentalitetur stýrdi einum og gll- um. Frá Við hesari rættleiðing biði eg lesaran um eina um- bering, eins og eg biði fyri- reikaramar av tiltakinum bera yvir vid, at eg havi giv- ið blaðnum skeivar upplys- ingar. Jóannes Eidesgaard, landsstýrismaður SANNLEIKIN er helst tann, at vit hava ongantíð havt ein handilsstætt í Føroyum, sum setti sær mál og brúkti vilja og evni til at útvega hesum landi tann pening, sum fiskur okkara er verdur. Tað hevur ikki verið traditión fyri at læra upp professionell og sjålvstødug sølufélk, sum høvdu eittans endamål og tad var at fåa sum mest fyri okkara fisk. Hesi sølufólk vórðu sett í bás og gjørdust trælir av tí gamla og landsskaðiliga hugsunarháttinum hjá mongum av leiðandi vinnulívsfólkunum her á landi, sum bara hugsaðu um, hvussu vit skjótast og lættast kundu fáa stórar nøgdir á marknadin uttan so mikið sum eina létu at hugsa um, hvat ið ikki samfelagið hevði kunnað fingið burtur úr, um hugsað varð í góðsking og virdisøking av råvøruni - fiskinum. Ístaðin fyri at geva teimum fríar teymar og lata søluf6lkini fara út í verðina fyri at læra og síðani koma heimaftur við meiri nyanseraðum meiningum um okkara framtíðar veiði, framleiðslu og sølumynstur, so vórðu tey tvingað til at gera bara júst tað, sum oddafiskarnir mettu vera tað einasta rætta til allar tíðir. Og tað var í stóran mun at endurtaka somu uppringingar, fax og brøv til somu stóru kundar av hálvfabrikata. TAÐ er upp á tíðina, at vit her á landi síggja sølumannin, tey fólk, sum við kunnleika, viðfóddum evnum og dirvi, sum tann persónin, ið skal vera við til at fáa hetta landið uppaftur á fótur. Tað er hann, sum skal fara út á marknaðirnar og vita, hvat kundin ynskir fyri síðani at koma heimaftur, og verða móttikin við opnum ørmum av fiskaframleidarum og siga teimum frá, hvussu vit skulu inn- rætta okkara veiðu og okkara fram- leiðslu eftir tí, sum kundin krevur og sum gevur mest av pengum. Ikki fyrr enn tann dag, tá virkisleiðarin og sølu- maðurin sessast saman, leggja kortini á borðið og í felag stinga út í kortið, hvussu vit kunnu fáa mest fyri okkara dýrmetta fisk, ikki fyrr enn tá gongur aftur móti ljósari tíðum her á landi. At hetta ber til - sjálvt við minkandi fiskinøgdum - vita vit. Tað veldst um vilja og álit - um at kvettta fortíðarinnar leinkjur - og brúka tað góða fólk, sum hóast alt finst í hesum landi fyri ikki at tosa um uppvaksandi ættarliðið. Sosialurin Fuglafjarðar Javnaðarfelag Aðalfundurin og uppstillingarfundurin sum verða skuldi 9.2.94 er útsettur til fríggjadagin 11.2.94, kl. 21 í Ítróttarhúsinum í Fuglafirði Nevndin