mikudagur 9. februar 1994síða 14

Síða 14 Nr. 27 —9. FEBRUAR 1994 Tíðindablaðið [ sosíalurin ] Varðveitið sjúkra- húsini og ekið. um samarheiðið -Barnakonur verða verri fyri. Sjúklingar við blóðtóppum í hjartanum verða verri fyri. Druknivanlukkur verða verri fyri. Skaðar har sjúklingar hava lágt blóðtrýst verða verri osfr. osfr. Hetta verða nakrar av teimum ítókiligu avleiðingunum verður seinasta frágreiðingin um at broyta bygn- aðin í fóroyska sjúkrahúsverkinum fylgd skrivar Jákup Petersen, yvir- lækni í greinini, har hann leggur upp til ókt samstarv millum tey trý sjúkrahúsini. Tað er hansara avgjórda meining, at tað besta fyri før- oyingar er at varðveita tey trý sjúkrahúsini. Hann grundgevur í greinini hví. Sakligheit Tað eru nú gott og væl 3 mánaðir síðani »Rådgiv- ningsgruppen vedrørende sundhedsvæsenet på Fær- øerne« kom vid sinari frå- greiding. Hóast eg havi roynt tvær ferðir at komið við faklig- um viðmerkingum, so hev- ur tað gingið trekt við ein- um sovorðnum orðaskifti. Meira áherðsla hevur verið løgd á metingar av persón- um. Hvar standa teir i hierarkinum? Eru teir verdir at lurta eftir? Kann finnast at teimum persónliga 0.s.fr. Okkara góði kollegi hjálparlæknin Jesper Brandt Andersen gjøgnum- gekk heimsbókmentimar og fann umleið 5 ferðir so stóra deyðiligheit íúá mammurmar føddu heima. Kanningar i Europa, Au- stralien, USA, Kanada 0. s.fr. vístu tað sama. Heilsu- stýrið hevur av somu grund- um mælt frá heimaføding- um í Danmark. Hetta bleiv í Føroyum afturvíst við at her skuldi ongin ungur danskur lækni koma og siga okkum nakað. Harafturat vísti tað seg at ein av yvirlæknunum í Før- oyum varð føddur heima, og hann helt seg ikki hava fingið nakran skaða av ti. So varð tann spumingurin loystur. Harafturat hava væl kvalificerað fólk hildið tað verið sera skemtiligt at nak- ar fekst við at kanna hesi mál visindaliga í heila tikid. Aðrir háttir hava verið. M.a. er danskføroyska ráð- gevingamevndin blivin gjørd til úrmælingar, topp- embætismenn 0.s.fr., sum flugu so høgt uppi, at allur kritikkur sjálvandi var tað reina møsn og misunnilsi. Sjålvt innihaldið í kritikk- inum bleiv sjålvandi ikki umrøtt. Tað ráddi jú meira um at leggja eftir teimum persónunum, sum vágaðu sær at mukka. Fleiri frágreiðingar um Sjúkrahúsverk Føroya: Tað eru gjørdar fleiri frå- greiðingar um Heilsuverk Føroya seinastu árini. Tað, sum eyðkennir líknandi frágreiðingar aðrastaðni í heiminum er at tær skulu verða hent >fakligt< grund- arlag hjá politikarum at taka ópopulerar avgerðir á. Og her er nýggjasta frágreið- ingin hjá okkum onki und- antak. Seinasta frágreiðingin um Sjúkrahúsverkið er so- leiðis gjørd av 6 donskum og føroyskum embætis- monnum harav 2 einaferð hava arbeitt sum læknar. Nakrir av hesum embætis- monnum havaeisini ábyrgd av hvussu gongdin hevur verið í Danmark. Og har sær ikki alt so væl út. Har eru fólk ónggd við gongdina. Yvirlæknar á- vara um at stødid innan alt sjúkrahúsverkið er lækkað, og at teir yngru læknarnir ikki fáa ta neyðugu útbúgv- ingina. Livialdurin er fallandi og granskarar meta at tað skal ikki so lítið til av peningi at fáa tað danska sjúkrahús- verkið á hædd aftur við hini norðurlondini. Men í Føroyum letur til at allir spurningar innan verk- ið verða loystir við at tey smáu sjúkrahúsini verða nidurløgd. Frágreiðingarnar, sum komnar eru gjøgnum årini, eru sera ymiskar. Til tíðir ivast ein í at tær viðgera sama verk. Frágreiðingin frá 1988 sigur m.a. at: >Det færgske samfund har geo- grafiske og klimatiske for- hold, som gør det nødvend- igt med i hvert fald tre institutioner, som kan yde akut sygehusbehandling døgnet rundt indenfor akut medicin, almen kirurgi og fødselshjælp«. Seinasta frágreiðingin mælir til at niðurleggja allar hesar funktiónir, og nakað afturat, á teimum smáu sjúkrahúsunum, og gera tey um til tað sum Departe- mentchef Jørgen Varder í eini útvarpssending kallaði >Helsecenter<. = Seinasta frágreiðingin sær heldur ongan mun á tí føroyska og tí danska veðurlagnum. Og annars verður mett at før- oyska og danska landslagið eru eins. Føroyar eru onki broyttar hesi 5 árini. Læknavísundin er nøkurlunda tann sama, men nidurstødurnar eru fullkomiliga ymiskar. Or- søkin er sjálvsagt at poli- tikkur er uppii. Men tað er ikki uppgávan hjá læknunum at spæla po- litikarar. Vit byggja okkara viðgerðir á visindaligar royndir. Og tað áliggur okk- um at kunna okkara sjúk- lingar um kendar vandar. Avleiðingar um seinasta frágreið- ingin verður fylgd: Eg havi fyrr nevnt ávís fyri- brigdi, sum hava tydning, tå sjúklingar verða akutt sjúk- ir. Tað er hesin bólkurin av sjúklingum, sum verða rakt- ir av nýggjastu broytingar- ætlanunum. Sum dómi kann nevnast at: 1) Barnakonur verða verri fyri. Í flestu fórum ber ikki til at siga frammanundan viðvíkjandi trupulleikum undir fæðing. 2 tímar til nærmasta fødistaO er ov langt, og tað eru tíverri alt ov nógvar royndir av hvussu illa tað kann ganga. Jákup Petersen, yvirlækni: -Um tað er politiskur vilji til ai varðveita tey smáu sjúkrahúsini, so mugu manning, karmar og stødid verða soleiðis, at tað er forsvarligt. 2) Sjúklingar við bl6dtøpp- um í hjartanum verða verri fyri. Tað hevur týdning at teir skjótt koma undir ser- viðgerð. Henda viðgerð er í fleiri fórum av einum so- vorðnum slagi at hon má gerast á sjúkraúsi. Ikki sum præhosiptalbehandling. 3) Druknivanlukkur verða verri fyri. Tær eru tíbetur ikki so nógvar longur. Men knappliga er vanlukkan har, og krevur skjóta lívbjarg- andi viðgerð. 4) Skaðar har sjúklingar hava lágt blóðtrýst verða verri fyri. Teir hava tørv á skjótari (ofta lívbjargandi) skurðviðgerð. Prehospital- behandling seinkar bert ta endaligu viðgerðina. Aðrar sjúkur so sum blød- andi magasár, skaðar á Á tr. REKA me høvdid, knivskadar, meningitis, asthma, blød- andi bamakonur, gravidi- etseitran o.s.fr. kunnu í fleiri fórum krevja skjóta viðgerð á sjúkrahúsi. Tað er jú ikki av tilvild at tað í tí fram- komna partinum av heimin- um verður hildið vera rímu- ligt at sjúklingar í mesta lagi skulu hava 30 min. at koyra til næsta sjúkrahús. Præhospital viðgerð: Í frágreiðingini verður nevnt at præhospitalsvið- gerð á »Heilsusentrinum« saman við relevantum transporti til Landssjúkra- húsið fer at geva eina betri sjúkrahúsviðgerð. Fyri tað fyrsta er tað jú ongin trygd fyri tí. Har- afturat verða tað nøkur, sum koma ov seint til viðgerðar. Um allan heim verður kjakast um præhospitals- viðgerð, og nidurstødan er sum oftast at tað ræður um sum skjótast at koma á sjúkrahús. Her tosa vit um præhospitalsviðgerð upp á einar 15-20 minuttir. Í Før- oyum kemur hon at taka tímar og vidhvørt dagar og er klárt óforsvarlig. Tað er ikki neyðugt við nøkrum stórum og flottum sjúkrahúsi. Eru manningin, umstødurnar og rutinurnar bert í lagi er viðgerðin for- svarlig. Her má viðmerkj- ast, at vit í Føroyum bert hava smá sjúkrahús. Kann- ingar hava víst at tað ikki er so umrådandi við støddini á sjúkrahúsinum, heldur at tað er vælfungerandi. Sum