leygardagur 12. februar 1994síða 6

Síða 6 Nr. 30 — 12. FEBRUAR 1994 Tíðindablaðið CSE! Símun Jákup Højsted, um NATO ætlaninar at bumba Sarajevo: So standa vit fyri skotum - Eingin patentloysn er til, sum kann fáa stríðandi partarnar í gamla Jugoslavia at gevast við krígnum. Verður avleiðingin at bumba serbisku stødirnar i Sarajevo, verður byrsumúlin vendur móti okkum, heldur Símun Jákup Højsted, ST - hermaður í Bosnia - Tað er eitt sindur buldra- sligt í Tuzla í løtuni, sum 25 áragamli Símun Jákup Høj- sted í Klaksvík tekur til, tá hann skal siga frá viður- skiftunum í Bosnia, har hann seinasta árið hevur verið ST- hermaður. Símun Jákup Højsted hevur fingið frí í tríggjar vikur, og vitjar tí foreldrini heima í Klaksvík. Tað eru ikki nógv viður- skifti sum líkjast, tá vit tosa um Føroyar og krigsstød- una í gamla Jugoslavia, og torført er hjá hermanninum at venja seg við friðarliga umhvervið í Klaksvík. Vaknar við kaldan dreym - í Klaksvík Torført er eisini at taka dag- ar millum hendingar í krigs- herjada landinum og heima- umhvgrvið. Tað lýsir Símun Jákup við at ávar- ingarlúðurin á hermanna- stødini líkist ljóðinum, tå telefonin ringir heima hjá foreldrunum. Tað fær her- mannin at vakna við kaldan dreym. Hann hevur fingið lagt í seg altíð at verða til reiðar, um nakað óvæntað hendir. Tað er torført at skúgva til viks, bert tí tú nakrar dagar sleppur burtur úr krígnum. - Eisini er torført at koma heim til Føroya, og at svara spurningum, hvussu tað er at liva og virka í einum krígsherjaðum landi, sigur Símun Jákup Hgjsted. - Ikki tí, eg vil fegin svara tær, men tað er so torført at tosa um harðrendar tilburð- ir, sum eg sjálvsagt ikki so fegin vil minnast aftur á, sigur Símun Jákup Højsted og greinar svarið sundur so- leiðis: - Tá okkurt óvæntað ella ógvusligt hendir, snýr tað seg um at skúgva ræðsluna til viks í fyrstu atløgu. Gert tú ikki tað, kanst tú als ikki brúkast sum hermaður. - Møguliga fari eg eina- ferð at leita hesar hendingar fram í huganum, men givið er tað, at nógv av hesum, havi eg als ikki hug at minn- ast aftur á, sigur Jákup Sím- un Højsted. Nógv eru deyð - onnur rýmd Býurin Tuzla liggur einar 100 km. norðan fyri Sara- jevo. Fyri kriggid búðu eini 300.000 fólk har, men nú er Ogjørligt at meta um tað. Nógv eru farin í grøvina, og nógv eru eisini rýmd. Muslimar búgva í Tuzla. Stødan er ótrygg, tí serbar liggja á varðhaldi og royna at taka býin. - Býurin er illa farin, og tað er ivasamt um nakað virksemi er har, sigur Sím- un Jákup Hgjsted. - Eg havi bert sæð gamlar, sorlaðar bygningar, har sjónligt er, at virkir og fyri- tøkur hava hildið til áður. Umframt hetta, so búgva bóndur í útjaðaranum av Tuzla, men teir kunnu nóg illa dyrka jørðina, tí nógvar minur fjala seg í jørdini. - Tað hendir meir enn so, at ein bóndi glaður fer út í bøin at arbeiða um morgu- nin, men ongantíð kemur aftur. Skjúts til lastbilafylgi Símun Jákup Hgjsted ar- beiðir saman við 13 gðrum hermonnum í donsku deild- ini innan ST. Uppgáva teirra er at syrgja fyri skjút- si, tá krigsførandi partarnir og herfólk hjá ST skulu tingast. Umframt hetta er onnur uppgåva at syrgja fyri at lastbilafylgi sleppa fram, sum veita fólki mat o.a. í gkinum. Tilsamans eru umleið 1000 hermenn í norður- lendsku ST-herdeildini í gamla Jugoslavia. Hermenninir arbeiða allar tíðir í samdøgrinum, alt eftir hvussu stødan er. Tað er ófriðarligt í øki- num, har serbar gðrumegin og muslimar hinumegin berjast um at fá valdið í Tuzla. Bert 300 metrar eru millum partarnar. - Er ST- herliðini millum stríðandi partarnar? - Nei, tað hevði verið í so ósmart at lagt uppí, meðan bardagin er, og vit høvdu ivaleyst heldur ikki sloppið livandi frå ti, sigur Símun Jåkup Højsted tolin, tå eg spyrji bytt. Tad heldur Sim- Simun Jåkup Højsted, ST- hermaður: - Mamma lærdi meg, at tá eg fór undir okkurt, so skuldi tað gerast liðugt. Eg fór í hertænastu í Danmark, og framhald í hesum arbeiði var at fara í ST- hertænastu í Bosnia. Tá eg eru liðugur har, kundi eg hugsað mær at arbeitt í Siriuspatruljuni í Grønlandi un Jåkup kortini ikki: - Tad er torført at greida frå krignum, eins og torført er hjå tykkum at skilja tad. - Talan er ikki um vanlig- an bardaga, har tveir mans berjast við nevunum i Havn- argøtum. - Her er talan um so stóra illstødu og hatur millum fólkaslóg, sum elvir til harðskap, óndsinnað pro- pagandu og morð, og eingin partur hevur møguleika at skilja um rætt og órætt hjá hinum partinum. -Sum ST- hermenn skulu vit ikki blanda okkum uppí stríðið, men bert tosa við ymsu partarnar. - Teir siga hvør sína søgu fyri okkum, og spilla hin partin út o.s.fr.. Trupulleik- arnir eru so stórir og nógvir, at tað er émøguligt at finna nakra loysn. - Nú verður tosað um , at Nato skal bumba stødirnar hjá serbum í Sarajevo? - Gerst tað veruleiki, so verður ikki stuttligt hjá okk- um ST hermonnum. Tá fara allir partar at skjóta til máls eftir okkum. - Eg havi hugsað um at fara undir triðja umfarið í her- tænastuni, tá eg um tveir mánaðir eri liðugur við ann- að umfar, men verður bumbingin til veruleika, fari eg heim, sigur Símun Jákup Højsted. - Er tú ikki bangin? -Stundir eru als ikki at hugsa um tað, men annars eru vit væl fyrireikaðir til slíkt bumbuálop - um viteru á herstødini. Eru vit í "markini" tá tað hendir, so veit eg ikki, hvussu verður. Herstødin er útgjørd við øllum nútíðar verjuskipan- um, og har sleppa hinir part- arnar ikki inn. T.d. er gkið kring herstøðina umgyrt við píkahegni, sum líkjast bar- berblødum. Teir stríðandi partarnar í gkinum hava bert gomul vápn, og teir kunnu einki gera móti okk- um. - Hevur tú somu hugsan um kríggj og hertænastu, sum tú hevdi áðrenn tú fór til Bosnia? - Tú broytist við tíðini, og tú verður eisini meira varin og virðismetir lívið á annan hátt enn áður. Bert tað, at vit heima hava stórt baðikar og ovmikið av vatni eru lutir, sum geva tær kenslu av takksemi. - Í Tuzla hava fólk ikki ljós og hita, sum hjá okkum. Tey hava bert kolur, tí el- orkan ikki er at líta á. - Á herstødini hava vit egna el-forsýning, men vit fáa bert 1800 litrar av vatni annadhvørt samdøgur, sum skal nýtast til alt - bæði upp- vask, matgerð og at vaska sær - til 20 mans. Eitt lív í lívinum Vanliga koma hermenn og fólkið ikki saman í Tuzla, men Símun Jákup heldur tó, at muslimar eru meira fyrikomandi enn serbar. Ein partur av lívinum hjá einum hermanni er júst at umstilla seg frá vanliga gerandis- lívinum, til eitt lív í lívinum, ella at tað er sum at liva í einum samfelag í samfelag- num. Eingin samanbering kann nýtast, sum kann lýsa mun- in, heldur Símun Jákup, og sigur frá, hvussu fólk nýta allar snildir, til bert at fáa ein mola at eta. - Eg veit ikki, um tað er rætt, men eg haldi, at for- eldur senda børnini til hern- aðarleguna at bidda, tí tey vóna, at vit blotna, tá vit síggja tey smáu, sum svelta. - Tað er ikki loyvt at geva fólki mat ella tílíkt, men kortini slepst ikki undan, at tú gert tað av og á. - Ein dagin, júst áðrenn eg fór heim, stóð eg uttan fyri hemadarstødina og át eina appelsin. Eg hevði bert tveir bátar eftir, tá tvær smá- gentru komu til mín. Tann stóra var kanska fimm ára gomul, og hon hálaði aðra smágentu við sær, sum -—>