týsdagur 22. februar 1994síða 10

Síða 10 Nr. 36 — 22. FEBRUAR 1994 Tíðindablaðið [ sosialurin ] Frå Argja Hospitall til Landssjúkrahús Leygardagin var hátíðarhald á Landssjúkrahúsinum, í sambandi við at Landssjúkrahúsið fyllir 70 ár 23. februar. Kristianna Rein, formaður í stýrinum fyri Landssjúkrahúsið helt røuduna, sum vit prenta her Nú vit í dag skulu lata eina framsýning upp í sambandi við at Landssjúkrahúsið fyllir 70 ár, fari eg í stuttum at tíva í nøkur søgulig Tað er sera lítið vit vita um heilsuviðurskiftini í Føroyum tær fyrstu øldir- nar, fólk búðu her í oyggj- unum. Fleiri sagnir siga tó frá um svarta deyða, sum herjaði um meginpartin av Europa og eisini her í Før- oyum miðskeiðis í fjúrt- andu øld. Føroyingar vóru kristið fólk, so tað er eingin ivi um, at læknakgnir prestar og munkar hava tíkið sær av sjúkum fólki og annars hjálpt uppá heilsuna. Fyrsti lækni, sum kom til Føroya, er bartskerarin Gabriel Mit- ens, sum var lækni her frå 1584 til 1619, sum umframt at virka sum lækni, ein part av embætistíð síni eisini var sorenskrivari. Stovnað í katólskari tíð Fyrsta sjúkrahúsið í Føroy- um var Argja hospital. Nær Argja hospital er bygt, vita vit ikki, men vit vita, at tað var har í 1547. Um stovan- ina av Argja hospitali vita vit bert, at tað er stovnað í katólskari tíð, t.v.s. fyri trú- bótina í 1539, og tað hevur uttan iva ligið undir bispa- setrinum í Kirkjubø. Argja hospital var bygt at húsa spitalskum sjúklingum, og Lucas Debes skrivar í bók síni frá 1673, at hospitalið fyrr í tíðini kundi hýsa 12 spitalskum. Men Argja hospital var ikki bert tilhald hjá spitalskum. Onnur, sum vóru fyri sosialari van- lagnu, kripil og 6fullfør fingu eisini innivist har. Seinasti spitalski sjúk- lingurin á Argjum doyði í 1740, men seinasti Argja- limur, sum sjúklingarnir vórðu nevndir, doyr tó ikki fyrrenn í 1752. Argja hospital verður selt á uppboð í 1828 og keypti Andrass Mortansson av Hólalagnum í Hvalba ogn- imar. Árið eftir fluttu Andrass og kona hansra Elsupa, sum var ættað av Kjalnesi í Kollafirði, á Argir at búgva og grundaðu Argjabygd. Tey vóru rgsk, ágrýtin og dugnalig fólk og eftirkomarar teirra eru kendir langt út um landodd- arnar, teir eru bæði arbeiðs- samir og dugnaligir, hvør á sínum gki. Sjúkrahúsið í Lågabø Fyrsta veruliga sjúkrahús í Føroyum varð í 1829 bygt í Lågabø, norðan fyri Sharp- holið í Havn. Hetta hospital varð bygt fyri peningin, sum fekst fyri søluna av ognunum á Argjum og var skuldarfrítt, tá ið tað varð tikið í brúk. Tað var Till- isch, amtmaður, sum saman við landskirurginum Mani- cus skipaði fyri byggingini. Hospitalið var nærmast ein sjålvsognarstovnur, sum fekk rakstrarpening frá Kongaliga Einahandlinum og kongsjørdini, og hevði eitt fimm manna stýri, mannað við landsins fremstu embætismonnum. Hesa skipan við sjúkrahús- stýri hava vit havt síðan. Tillisch amtmaður má hava verið sannur fram- burðsmaður at hava fingið til Fóroya. Við almennari Kristianna Rein, formaður í stýrinum fyri Landssjúk- rahúsið, helt réðu á hátíðar haldinum í samband við at Lands- sjúkrahúsið nú er 70 ár. Á framsýningini í Veitsluhøllini eru nógv gomul amboð, sum hava verið nýtt gjøgnum tíðirnar. Her er ein respirator frá 1930. Eingin minnist tó, um hann hevur verið brúktur. Marner Simonsen, fyrrverandi yvirlækni sigur, at hann ikki hevdi verið nýttur, tá hann kom á sjúkrahúsið at arbeiða í 1940. Jenny Kragesteen tosar her við Marner peningainnsavnan fekk hann saman við ødrum sett á stovn ein arbeiðsskúla í Fútastovu — Fútastova er húsið har sum handilin hjá Carl á Lag er. Hann fekk amboð og tilfar at virka við, og har virkaðu 20 gentur á skúlanum. Tær virkaðu alt, ið tað nybygda hospitalið í Havn tørvadi, seingjar- klæði, teppir, løk, hand- klæðir o.a. Jú, tey vóru sanniliga sjálvbjargin her í Havn. Taðerneyvan nakar í Føroyum í dag, sum heldur seg til at virka alt, ið Lands- sjúkrahúsinum tørvar av seingjarklæðum, hand- klæðum o.s.fr. 1000 sjúkrasystrar Hospitalið á Lågabø var í nýtslu í næstan eina heila øld og her byrjaði útbúgv- ingin av sjúkrasystrum í Føroyum, tá ið tvær Diagonissur síðst í 1890'un- um fóru at læra ungar, før- oyskar gentur sjúkrargkt. Seinni, um 1935, kemur ein meira skipað útbúgving, sum fylgdi útbúgvingini í Danmark og sum gav Gamlar bøkur eru á framsýningini, har ymisk hevur verið skrivað upp. Her síggjast blóðgevarar, sum hyggja í bók, har fólk vóru skrásett. Hergerð Joensen, laborantur í básinum fyri laborantar sjúkrasystrunum eitt góð- kent prógv. Sjúkrasystra- skúlin í dag varð stovnaður í 1960. Tað munnu vera meira enn 1000 føroyskar gentur, sum gjøgnum tíðina hava fingið útbúgving og livsstarv sum sjúkrasysur, sum hava lært her, og eru nógvar av teimum farnar út í stóru verð at arbeiða við hesi góðu barlast. Tað er mín vón, serliga í hesum bú- skaparliga ringu tíðum, at sjúkrasystraskúlin verður styrktur og kann útbúgva enn fleiri sjúkrasystrar enn í dag, tí hetta er ein sera góð altjóða góðkend útbúgving og stórliga brúk er fyri sjúkrasystrum um allan heimin. Í 1924 verður nýtt sjúkra- hús bygt. Dronning Alex- andrines Hospital varð bygt úti við Sandágerð og tað var H.C. W. Tórgarð arkitektur í Havn, sum teknaði nýggja hospitalið og havnarmenn arbeiddu. Tá ið Christian 10. kongur og Alexandrina drotning vóru og vitjaðu í Havn í 1921 varð grundar- steinurin til tað nýggja hospitalið lagdur og sam- stundis gav drotningin loyvi til at hospitalið bar hennara navn.