leygardagur 26. februar 1994síða 26

MÁL Síða26 Nr. 40 —26.FEBRUAR 1994 Kunstig list Í einari betur ósendari sjónvarpssending um William Heinesen bleiv sagt, at hann brúkt orðið 'glataður". Hetta er ikki rætt. William skrivaði bókina 'De fortabte spille- mænd, og seinni hava onnur umsett bókina og givið henni tað mishátta navnið 'Glataðu spælimenninir'. William var orðakunstnari sum fáur. Tað er ikki trúligt, at hann hevði tikið eitt orðatrgll sum 'glataður' í sín munn. Hann brúkti eisini fegin tað gamla orðið »kunstur« heldur enn taðnýggjaog vatndeyva 'list'. Orðið 'kunstur' kemur av 'at kunna". Tað hevur verið føroyskt leingi. Í Artala kongi av Atlandi hoyra vi (ørindi 9-11): >Hoyr tú, kelling, vís og klók, vilt tú meg nakað læra av tí stóra rúnarlisti, eg skal tær gott betala. Lær meg til at rúna, lær meg til at fljúgva, mikið skalt tú fáa í verð, meir enn mannamúgva!< Kellingin fer eftir rúnarbók til Artal kong at læra, lærdi hann bæði ilt og gott av sínum kunstri harða. Her hava vit bæði 'list' og 'kunst', og tey tykjast her at hava sama tydning: atduga gand, men so er ikki altíð. Tann germanski grundtýdningurin hjá 'kunst' er kunnskapur og vitan. Seinni hevur orðið fingið sín nútíðartýdning pluss ymsar síðutýdningur sum td. kunsttgð, kunststoff og hundakunstir. Orðið list er nakað fløktari. Umframt at hava teir nýggj- aru týdningarnar "kunstur, dugnaskapur, kuteisi og snild" kann orðið eisini førast aftur til tydningin 'slóð, leggstað- ur; tað vil siga, at tá vit ganga á leistum, so eru vit listarlig. Á donskum hevur 'list í dag týdningin 'snild', smb. Tá ið nationalistiskir málreinsarar høvdu sæð ljósið, fóru teir at mála út yvir tað mál, sum hevði verið fólksins mál í túsund ár. Teir vóru ágrýtnir og nærlagdir, men ikki altíð var tað kunstnarans kustur, teir høvdu á lofti. Til dømis hildu teir, at"kunstur' var danskt og ljótt, og tí mátti alt kynstur eita okkurt vid list'. Ein kynstrigur persónur er 'ein lista-madur'. Eitt valaverk er 'eitt listaverk', húsið við øllum kunstverkunum er 'eitt listasavn', og tey, sum er glað fyri kunst, eru limir í Føroya Listafelag. Samgongan av kunsmarafelggum eitur Lista-sambandið, stytt LISA. Tað kundi eisini itið Kunstnara-sambandið. Politiskir flokkar kunnu gera listasamband. Vit hava lofislistar og linoleumslistar. Og so hava vit eisini hitt orðið: lystur, lystigur, lystbátur, lysthus osfr. Orðasmíð er ofta fløkju- smíð. Artal kongur biður kellingina læra seg »kunstin harða<. At duga orðagand er ein harður kunstur: steinur brestur fyri mannatungu. William var gandakallur í orðum. Hann hevur latið okkum sítt verk, sum hann hevur telgt og snøggad og fílað og pussa av einslistum, og bæði William og hansara verk eiga at fåa frið. Hvorki Kingo ella Grinda- vísan ella William skulu umsetast til føroyskt. William á donskum er orðakunstur; William á føroyskum er kunstig orð. ORÐAFAR í sambandi vid at føroyska mål- neyndin javnan gevur út lítið blað, sum umrødur ymsar mál- spurningar, fer Tíðindablaðið Sosialurin hvønn leygardag at prenta burtur úr hesum blaði. Her er fyri stóran part talan um viðmerkingar til ymisk orð, vendingar og máliskur, sum eru brúktar í fjølmidlunum. Vit leggja fyri í dag við einum stubba úr >Orðafar< nr. 37, sum kom út í februar. Hann snýr seg um skipasmíð. SMÍÐA SKIP OG BÁTAR Eitt blað skal hava rós fyri at skriva um at smíða skip ogskipasmíð. Tað er hugaligt, at soleiðis verður sagt og skrivað viðhvert, tínú hevur lemgi verið vanligt at hoyra og lesa um at »byggja« skip og >skipabygging<. Orðið at byggja hevur breitt seg í meira lagi seinastu tíðina, t.d. at »byggja« vegir, flogvøllir, berghol o.a.m. So galið er, at menn eru eisini farnir at tala um at »byggja« bátar, og báta- smiðir verða tíðum nevndir »båtabyggjarar«. Í bátasmíði hevur orðið at byggja sermerking. Sagt verður t.d. um bát, at, at hann er nógv bygdur, tá ið hann er háfloyttur. Hví ikki lata tað vakra orðið at smíða fáa betri sømdir og siga sum sópingarkona: >...smíða skip og bátar<! Vegir og flog- vellir kunnu vit eitt nú leggja ella bara gera. At enda eitt dømi, ið sýnir mun á orðunum at byggja og at smíða: Nú er Jákup farin at byggja (t.e. hús). Hann hevur fingið Óla at smíða fyri seg. Tíðindablaðið Enda- loysnin! Í hósdagsblaðnum, á síðu | 8, høvdu vit .. grein | eftir John Smith. Í ðrum leigi eru nakrar reglur sdottnar< burturimillum. Har skuldi standa: Ketil og kúgvin — Alt gott um hetta at halda | gjørdar avtalur, tað skal ein gera, og alt annað er mo- ralskt forkastiligt. Men avtalur valdast — ein fortreyt fyri at halda gjørdar avtalur er so avgjørt eisini, at gjørdar avtalur byggja á eitt moralskt og heiðurligt stødi, og ikki — tilætlað ella óvart — bera brá av tílíkum ósketni, sum tað her kann blíva talan um — hetta at av- talurnar gerast ein vanlagna fyri annan, í hesum føri helst báðar avtalupartar, og tað í somu létu avtalurnar binda. Ketil gjørdi eisini eina av- talu — hann seldi kúnna ... Nokur orð um stoðuna í landinum i dag 0.a. Føroyingar mugu vera eitt løg- ið fólkaslag; tå niðurgongdin kom yvir landið og alt skramblaði saman, segði ein føroyskur búskaparfréðingur at danir áttu eina stóra skuld í armóðini, og áttu at gjalda utt- anlandsskuld okkara og hjálpa okkum úr hesi kreppu, sum vit eru komin í, undir donskum yvirvaldi; men hvat gjørðu før- oyingar? Teir komu fleiri og skrivaðu í blgðini móti manninum og vildu skræða skinnið av hon- um fyri tað, sum hann hevði sagt í sjónvarpinum; ein spurdi um maðurin var rættsiktaður, tí danir høvdu onga skuld í kreppuni. Men nú munnu teir flestu føroyingar sanna, at rætt hevði maðurin, í hvussu so er, so hava danir fingið eyguni upp fyri hesum. Nú í seinastuni hava fleiri danir av tí betra slagnum út- talað seg um málið, og allir eru teir komnir til somu niður- stóðu, sum okkara búskapar- frødingur, at danir og heima- stýrislógin hava stóra skuld av kreppuni í landinum. Nú seinast hevur ein donsk kvinna (búskaparfréðingur) verið her og hildið fyrilestrar um hetta evnið, og hon er ikki mjúk í orðavali sínum um heimastýrið, og um hvussu bankarnir hava borið seg at móti landi og fólki. Men tað sýnist ikki sum føroyingar vilja ella tora at trúgva hes- um. T.d. skrivaði ein í Dimma- lætting undir > Viðmerking< og sigur m.a. stað er ein spurn- ingur hvussu hátíðarliga henda danska kvinna eigur at verða Ein annar skrivaði eisini nú ein dagin um alt tað góða okk- um hevur verið fyri undir heimastýrislógini, men hann talaði einki um skilið nú er, undir hesi somu heimastýris- lóg. Soleiðis er tað bara allan vegin igjøgnum. Heimastýrip hevur æruna av tí góða, meðan vit sjálvi hava skuldina av øll- um tí illa, sum okkum er hent. Tað sýnist at vera so sárt hjá nógvum føroyingum at hoyra nakað niðursetandi um heima- stýrislógina, meðan danir duga væl at síggja at hon hevur síni brek. Tað sæst best í hesum døgum. Nógvir føroyingar halda seg vita, hver hevur skuldina av neyðarstandinum sum er. Teir geva mest tveimum monnum skuldina fyri allari neyðini. Tað er reint tvætl. Skal nakað landsstýri ella løting hava nakra skuld, so má tað verða meira enn eitt og tvey, men gll ið hava rátt í eini 10-20 ár, og eingin politiskur flokkur und- Eygleiðari Tíðindi, lýsingar, myndir og alt møguligt annað - alt finnur tú í Tíðindablaðnum Sosialinum! | Leygardagur 26. febr. 0.15 World Service News 0.25 Newsnight 1.00-8.00 World Service News every full Hour 1.25 Business Matters: >Manag- ing to be Green« 23 33 Kliroy: > Violence against Bables« 4.25 Network East Fashion 2 2 5.25 The Clothes Show 6.25 Business Matters: »Manag- ing to be Greene 7.25 The late Show 8.25 First Sight: »Church at the 9.00 Chucklevislon: »Men in White Costs« 9.20 Maid Marion and her Merry Men: »Voyage to the Bottom of the Forest« 7:7 9.45 Blue Peter 10.10 Grange Hill 10.35 The 0-Zone 11.00 Top of the Pops 11.30 Tomorrows World 1200 On the Line 65 1255 A Question of Sport 13.25 Grandstand 17.15 News from London 17.30 World News Week 18.00 Football Results 18.10 Healthile 18.15 Noel's House Party 19.15 Olympic Grandstand 20.35 Birds of a Feather: »Nine and a Half Days« 21.05 Love Hurts: »Time to go Home« 7:10 2155 Sport'$4 2230 Later... with Jools Holland 510 23.30 The late Show Sunnudagur 27. febr. 0.00-7.00 World Service News every full Hour 0.25 World News Week 1.25 India Business Matters 2.25 The Clothes Show 3.25 Kliroy: Pretty Women« 4.25 Film'94 5.25 India Business Report 6.25 Network East Fashion 2:2 7.25 The late Show 8.00 Newsround Extra 8.15 Breakfast with Frost 9.15 Sick as a Parrot 9.30 Blue Peter 9.55 Songs of Praise: »Pligrim through this Barren Land« 10.30 Olympic Grandstand - from Lillehammer 1230 World News Week 13.00 News from London 13.05 Onthe Record 14.00 Eastenders Omnibus 15.00 Olympic Grandstand and ley 17.50 Reportage: »Stardom« 18.30 Living Soap 19.00 News from London 1910 Wildlife: »White Birds of Winte: «